2S4 Tiulpan

2S4 Tulipan
2С4 «Тюльпан»

Dane podstawowe
Państwo	ZSRR
Producent	Uraltransmasz
Typ pojazdu	samobieżny moździerz
Trakcja	gąsienicowa
Załoga	9
Historia
Produkcja	1971–1989
Dane techniczne
Silnik	1 silnik wysokoprężny W-59 o mocy 520 KM (382 kW)
Poj. zb. paliwa	500 l
Pancerz	grubość: do 20 mm
Długość	8,50 m
Szerokość	3,20 m
Wysokość	3,20 m (w położeniu marszowym)
Masa	27 500 kg (bojowa)
Osiągi
Prędkość	62 km/h (po drodze) 25 km/h (w terenie)
Zasięg pojazdu	500 km (po drodze)
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.)	1,00 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 moździerz M-240 kal. 240 mm (zapas amunicji – 12 szt.) 1 karabin maszynowy DSzK kal. 12,7 mm (zapas amunicji – 100 szt.)
Użytkownicy
Aktualni – kolor niebieski Byli – kolor czerwony ZSRR / Rosja, Czechosłowacja, Irak, Syria
Multimedia w Wikimedia Commons

2S4 Tiulpan (ros. 2С4 «Тюльпан», pol. Tulipan) – radziecki moździerz samobieżny kalibru 240 mm.

Pojazdy produkowane były w latach 1971–1989 w zakładzie Uraltransmasz. Zbudowanych zostało 588 egzemplarzy^[1][2].

W Armii Radzieckiej moździerze wchodziły w skład rezerwy Naczelnego Dowództwa^[2]. Po rozpadzie ZSRR przejęła je tylko Rosja i w niewielkiej liczbie Kazachstan^[2]. 10 wyeksportowano w 1983 roku do Iraku, a 8 w 1988 roku do Czechosłowacji^[2]. Istnieją niepotwierdzone informacje o sprzedaży ich do Libii i Syrii^[2].

Moździerze wykorzystywane były przez wojska radzieckie i rosyjskie podczas wojny afgańskiej (1979–1989) i II wojny czeczeńskiej (1999–2009)^[1].

Na początku 2022 roku armia rosyjska dysponowała etatowo 40 moździerzami 2S4 (po osiem w pięciu dywizjonach), lecz dalsze 403 były składowane w Omsku^[3]. Zostały one użyte bojowo wkrótce po rozpoczęciu wojny na Ukrainie^[4]. Między innymi używane były do ostrzeliwania kompleksu Azowstal podczas oblężenia Mariupola w kwietniu/maju 2022 roku oraz działań przeciw ukraińskim pozycjom w Donbasie i pod Bachmutem^[3]. Stosowały także pociski kierowane laserowo Smielczak, współpracując z dronami (odnotowane użycie w lutym 2024 roku pod Awdijiwką)^[3]. Okazało się podczas działań, że stroma trajektoria strzału ułatwia ich ukrycie w terenach zurbanizowanych^[3]. Z uwagi jednak na umiarkowany zasięg strzału, moździerze 2S4 musiały być rozmieszczane w pobliżu frontu, a ich konstrukcja powoduje, że odjazd z miejsca strzału zajmuje dość dużo czasu, narażając pojazd na wykrycie^[3]. Cechy te były jedną z przyczyn, z których moździerze 2S4 poniosły duże straty – do samego czerwca 2024 roku potwierdzono wizualnie zniszczenie 47 i uszkodzenie trzech^[3]. Straty były jednak uzupełniane przez reaktywowanie części składowanych maszyn^[3].

2S4 ma podwozie gąsienicowe, z silnikiem umieszczonym z przodu pojazdu. Moździerz M-240 jest umieszczony w tylnej części pojazdu i podczas jazdy znajduje się nad kadłubem. W położeniu bojowym moździerz jest przechylany do tyłu i opiera się o opuszczoną na ziemię płytę oporową. Kąt podniesienia lufy wynosi od +50° do +80°^[2]. Moździerz 2B8 jest ładowany odtylcowo. Przed wystrzałem hydrauliczne napędy obracają lufę w ten sposób, że możliwe jest dosłanie naboju z jednego z dwóch magazynów bębnowych znajdujących się w tylnej części kadłuba. Po załadowaniu granatu lufa jest podnoszona i łączona z płyta oporową. Czas przejścia z pozycji marszowej do bojowej wynosi 5 minut, a z powrotem do marszowej 10 minut^[2]. Szybkostrzelność praktyczna wynosi jeden strzał na 62-77 s.

Z moździerza mogą być wystrzeliwane granaty burzące, kasetowe (z minami PFM-1), przeciwbetonowe, chemiczne (wycofane z uzbrojenia) i jądrowe. Podstawowym jest granat odłamkowo-burzący F-864 o masie 130,7 kg, w tym 31,9 kg materiału wybuchowego, i donośności od 800 do 9650 m, regulowanej przez liczbę ładunków miotających^[5]. W stosunku do moździerza holowanego, wprowadzono także granat burzący z dodatkowym napędem rakietowym 3F2 o masie 228 kg i donośności 19 960 m^[2]. Wadą granatu z dodatkowym napędem jest zwiększony rozrzut. W jednym magazynie bębnowym mieści się 20 granatów F-864 lub 10 dłuższych 3F2^[2]. W 1983 roku wprowadzono pociski naprowadzane laserowo Smielczak w ramach kompleksu broni kierowanej 1K113, obejmujące pocisk odłamkowo-burzący 3F5 i podświetlacz laserowy 1D15 lub 1D20, ustawiany w odległości do 5 km od celu^[2]. Opracowano nadto pociski jądrowe 3B4 lub 3B11 z napędem rakietowym o zasięgu 18 km, pociski zapalające Sajda i pociski kasetowe Nerpa^[2].

• Andrij Charuk. Ciężkie moździerze M240 i 2S4 oraz ich użycie w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 7/2024, s. 12-17, lipiec 2024. Warszawa: Magnum X. 
• T.J. O’Malley: Artyleria: działa i polowe wyrzutnie rakietowe. Woźniak, R; Kupidura, P (przekład i redakcja naukowa); Hutchins, R. (ilustracje). Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2000. ISBN 83-11-09172-2.