Alan Alda

Alan Alda

Alan Alda (2015)
Imię i nazwisko	Alphonso Joseph D’Abruzzo
Data i miejsce urodzenia	28 stycznia 1936 Nowy Jork
Zawód	aktor, komik, reżyser, scenarzysta
Współmałżonek	Arlene Weiss (od 1957)
Lata aktywności	od 1955
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Alan Alda właśc. Alphonso Joseph D’Abruzzo (ur. 28 stycznia 1936 w Nowym Jorku) – amerykański aktor, reżyser i scenarzysta.

Odtwórca roli kapitana Benjamina Franklina „Sokole oko” Pierce’a w kultowym sitcomie z czasów wojny M*A*S*H (1972–1983), emitowanym przez telewizję CBS. Trzydzieści trzy razy był nominowany do nagrody Emmy, którą zdobył sześciokrotnie. Był też pierwszą osobą, która dostała Emmy za aktorstwo, scenariusz i reżyserię. Szesnaście razy był nominowany do nagrody Złoty Glob, którą otrzymał również sześciokrotnie. W 2005 został nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego za rolę senatora Ralpha Owena Brewstera w dramacie biograficznym Martina Scorsese Aviator (2004).

Urodził się na Manhattanie w Nowym Jorku jako syn Joan Browne, zwyciężczyni konkursów piękności, i aktora Roberta Aldy (właśc. Alphonso Giuseppe Giovanni Roberto D’Abruzzo)^[1]. Jego ojciec był pochodzenia włoskiego, a matka miała korzenie irlandzkie^[2]. Jego ojciec wymyślił pseudonim sceniczny Alda, łącząc dwie pierwsze litery jego imienia i nazwiska. Alda spędził dzieciństwo podróżując po Stanach Zjednoczonych z rodzicami, wspierając ojca w jego pracy jako performera; występował z ojcem w skeczach burleskowych. U jego matki zdiagnozowano schizofrenię^[3].

W wieku siedmiu lat Alda zachorował na chorobę Heinego-Medina, w efekcie czego przez dwa lata był sparaliżowany. Aby zwalczyć chorobę, rodzice stosowali u niego bolesny schemat leczenia opracowany przez Elizabeth Kenny, polegający na przykładaniu gorących wełnianych koców do kończyn i rozciąganiu mięśni. Alda uczęszczał do rzymskokatolickiej szkoły średniej dla chłopców Archbishop Stepinac High School w White Plains w stanie Nowy Jork. Studiował anglistykę na Fordham University w Bronksie, gdzie był członkiem personelu studenckiego tamtejszej stacji radiowej FM, WFUV^[4]. Na trzecim roku studiów przebywał w Paryżu, zagrał w sztuce w Rzymie i występował z ojcem w telewizji w Amsterdamie. W 1956 uzyskał tytuł licencjata sztuk pięknych. Służył przez pół roku w United States Army Reserve.

W 1959 zadebiutował na Broadwayu jako telefonista w sztuce Tylko w Ameryce^[5]. W 1962 wystąpił w roli Howarda Mayera w produkcji off-broadwayowskiej Szept do ucha Boga^[6]. Był czterokrotnie nominowany do nagrody Tony Award: za występ w musicalu Sheldona Harnicka Jabłoń (1967), jako Jake w przedstawieniu Neila Simona Kobiety Jake’a (1992), za rolę Shellya Levene’a w tragikomedii Davida Mameta Glengarry Glen Ross (2005) i jako producent przedstawienia Zwycięstwo Purliego: bezkonfederacka wędrówka przez bawełnianą łatę (2024).

Po raz pierwszy trafił na mały ekran w roli Carlyle’a Thomsona III w odcinku sitcomu CBS The Phil Silvers Show (1958) z Philem Silversem – pt. „Bilko, miłośnik sztuki” („Bilko the Art Lover”). Jego debiutem ekranowym była postać Charliego Cotchipee’a w komediodramacie Dawno minęły czasy! (Gone Are the Days!, 1963) u boku Ossiego Davisa^[7].

Od 17 września 1972 do 28 lutego 1983 grał postać kapitana Benjamina Franklina „Sokole oko” Pierce’a, eleganckiego, ale zwariowanego chirurga, w kultowym sitcomie CBS M*A*S*H^[8].

15 marca 1957 zawarł związek małżeński z Arlene Weiss. Mają trzy córki: Eve, Elizabeth i Beatrice. Jego przyrodni brat Antony Alda również był aktorem.

• 1955: Secret File, U.S.A.
• 1971: Story Theatre
• 1983: M*A*S*H jako kapitan Benjamin Franklin „Sokole Oko” Pierce
• 1999: Prezydencki poker (The West Wing) jako Arnold Vinick
• 2010: Słowo na R (The Big C) jako dr Atticus Sherman
• 2016: Horace and Pete jako Wuja Pete
• 2018: " The Black List" jako Alan Fitch
• 2019: Ray Donovan jako dr Arthur Amiot

• Alan Alda: Never Have Your Dog Stuffed: and Other Things I’ve Learned. Nowy Jork: Random House, 2005, s. 272. ISBN 978-1588364920.
• Alan Alda, tłum. Barbara Orłowska: Alan Alda. Autobiografia. Warszawa: Muza SA, 2006, s. 256. ISBN 978-8373199194.
• Alan Alda: Things I Overheard While Talking to Myself. Nowy Jork: Random House Trade Paperbacks, 2008, s. 228. ISBN 978-1588366481.

• Oskar Sobański. Telegwiazda: Sokole oko, gołębie serce. „Film”. nr 3 (XLVI/2166), s. 16, 20 stycznia 1991. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 

• Alan Alda w bazie IMDb (ang.)
• Alan Alda w bazie Filmweb
• Alan Alda w bazie Notable Names Database (ang.)