Julius Pohl
| kanonik | |
 Julius Pohl jako kanonik | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Wyznanie | |
| Kościół | |
| Prezbiterat |
26 lipca 1857 |
| Odznaczenia | |
  
| |
Julius Cäsar Pohl (ur. 13 lipca 1830 we Fromborku na Warmii, zm. 9 marca 1909 w Zell am Main) – niemiecki duchowny katolicki, poeta, redaktor, wydawca kalendarzy warmińskich.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]
Julius Pohl urodził się we Fromborku jako pierwsze dziecko w wielodzietnej rodzinie Josepha Bernharda Pohla i Gertrud Mathilde z domu Diegner. Jego ojciec, mistrz garbarski, również urodził się we Fromborku, matka zaś pochodziła z Tolkmicka. Julius już w młodym wieku służył jako ministrant w katedrze we Fromborku[1]. Od 1842 pobierał naukę w gimnazjum w Braniewie. Z powodu problemów z matematyką maturę uzyskał jednak dopiero za trzecim podejściem, w 1853[2][3]. Od 1854 studiował teologię, również w Braniewie, w Liceum Hosianum. Na kapłana został wyświęcony 26 lipca 1857[4]. Następnie pracował jako wikariusz w parafiach diecezji warmińskiej, m.in. w Migajnach i w Elblągu. Otrzymał stypendium Fundacji im. Jana Preucka („Stypendium Preuckianum”) kapituły katedralnej we Fromborku, umożliwiające warmińskim teologom studiowanie w Rzymie[5]. W Rzymie studiował od jesieni 1861 do lata 1862. Po powrocie na Warmię w 1863 został mianowany wikariuszem katedralnym we Fromborku. Jednocześnie pracował jako sekretarz biskupi oraz przez 10 lat jako sekretarz tutejszej kapituły katedralnej. 31 marca 1888 został instalowany na urząd kanonika warmińskiej kapituły katedralnej we Fromborku. Był także prefektem leprozorium we Fromborku, fundacji biskupa Potockiego w Braniewie oraz szpitala św. Ducha i kaplicy św. Anny we Fromborku. We Fromborku zajmował się również utrzymaniem i upiększeniem ogrodów kanonickich przy Wzgórzu Katedralnym[1][6].
Od roku 1863 Julius Pohl był wydawcą publikacji „Ermländischer Hauskalender”, do którego większość treści pisał sam. Był także w 1871 roku współzałożycielem czasopisma Ermländische Zeitung, którą następnie redagował do 1878 roku. Ermländische Zeitung zajmowała przeciętnie cztery kolumny druku o stałej szerokości 26 cm i wysokości 38,5 cm powierzchni druku każdego numeru gazety. Sobotnie wydanie miało przeważnie stały, dwukolumnowy dodatek, którego treścią były głównie reklamy i ogłoszenia. W latach 1921–1939 do gazety ukazywał się specjalny dodatek miesięczny Unsere Ermländische Heimat redagowany przez historyka Franza Buchholza, inne dodatki to m.in. St. Adalbertsblatt, Ratgeber für Land- und Hauswirtschaft, Handel und Gewerbe[7]. Gazetę drukowano pierwotnie, podobnie jak Braunsberger Wochenblatt, w drukarni Heynesche Buchdruckerei. Jednak sukces nowej gazety spowodował, że ks. Pohl zdecydował się w 1875 roku podjąć ryzyko i zakupić budynek na własną drukarnię przy Neustädtische Marktstraße 53 (współcześnie ul. Kościuszki)[8].
Julius Pohl zasłynął jednak przede wszystkim dzięki twórczości poetyckiej. Jego wiersze były drukowane na łamach „Ermländischer Hauskalender” oraz zostały wydane w 3 tomikach wierszy: Jubelgold (1893), Bernsteinperlen vom Haffenstrand (1895) i Veilchen und Vergissmeinnicht (1896)[6].
Kanonik Pohl, będąc po dwóch udarach mózgu, w 1902 w Bad Cudowa i ponownie w 1906 w klasztorze Braci Miłosierdzia we Wrocławiu, przeniósł się do domu opieki przy klasztorze sióstr norbertanek (St. Norberiusheim) w Zell am Main w Bawarii, gdzie 26 lipca 1907 obchodził złoty jubileusz kapłański[1]. Z okazji 50-lecia kapłaństwa otrzymał wysokie odznaczenie państwowe Order Orła Czerwonego II klasy z liśćmi dębu i mieczami. Posiadał także takie odznaczenia jak Order Rycerza Orła Czerwonego IV klasy oraz papieski medal Pro Ecclesia et Pontifice (Za Kościół i Papieża)[9][6].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Jubelgold. Kränze um die Tiara. Mit Porträt des Hl. Vaters Leo XIII. Verlag Ferdinand Schöningh, Paderborn 1892. → cztery wydania do roku 1903.
- Bernsteinperlen zum Schmucke der ermländisch-kölnischen Jubelmitra. Verlag Ferdinand Schöningh, Paderborn 1893. → Neue Ausgabe: Bernsteinperlen vom Haffesstrand für König, Heimat, Vaterland. 1895.
- Vaterland und Königshaus. Deutsche Weisen. Verlag F. W. Cordier, Heilgenstadt 1895.
- Veilchen und Vergißmeinnicht für gute Kinder und fromme Mütter. Ein Bilderbuch mit Reimen und Gedichten. Verlag F. W. Cordier, Heilgenstadt 1896.
- Immortellen. Gedichte. Verlag Emil Bender, Braunsberg 1899.
- Zwischen Guttstadt und Heilsberg. Landschaftliche Skizze. Zum Jubiläum der Süßenberger Kirche. (mit Zeichnungen von Sr. M. Brigitta / Eva Neumann und Nachwort von Hans Poschmann), Selbstverlag Lemke-Poschmann-Werr, Kevelaer 1994.
Obelisk pamięci Juliusa Pohla
[edytuj | edytuj kod]
25 sierpnia 1931 został na zewnątrz murów okalających Wzgórze Katedralne we Fromborku w pobliżu Bramy Południowej, przy budynku nowego wikariatu, odsłonięty głaz upamiętniający kanonika-poetę. Okazję dla upamiętnienia miała stanowić setna rocznica urodzin i chociaż w dniu odsłonięcia pomnika od narodzin honorowanego minęło już lat sto jeden, to taki powód ustanowienia pomnika był powszechnie podawany[1][3][6][9][10][11].
Decyzja odnośnie sposobu i miejsca upamiętnienia zapadła po uzgodnieniach władz dwóch miast, z którymi związany był Julius Pohl – Braniewa i Fromborka. Datki uzbierano szybko, ofiarodawcami byli głównie członkowie Cartellverband, to jest niemieckiego katolickiego związku korporacji akademickich, którego Pohl był członkiem i któremu poświęcał również swoje wiersze. Na pomnik przekazało także znaczną kwotę stowarzyszenie absolwentów studiów Alter Herr (zwanych filistrami), którego przewodniczącym był dr Candidus Barzel, nauczyciel gimnazjum Hosianum. Ze strony kurii biskupiej aktywnie włączył się w inicjatywę również wikariusz generalny, ks. Aloys Marquardt, a także biskup Maximilian Kaller[10].
Pomnik składał się z cokołu o wymiarach 136 cm x 130 cm i 60 cm wysokości, wykonanego z dwóch rzędów grubych ciosów granitowych i wymurowanego na betonowym fundamencie. Na cokole został posadowiony solidny głaz o niezbyt nieregularnej bryle, o wysokości 2,05 m oraz masie ponad 4 ton. Na kamieniu w wykutym wgłębieniu został zamontowany relief z podobizną kanonika-poety. Pod portretem znajdował się 15-centymetrowy pasek z opisem „JULIUS POHL”, poniżej lata życia „1830–1909”. Autorem reliefu był nauczyciel plastyki braniewskiego gimnazjum Paul Grunau (1902–1959)[11][9]. Relief był wzorowany na rysunku autorstwa Paula Hermanna. Wymiary całości reliefu to 74 cm x 52 cm, wykonany został aż w Württembergische Metallwarenfabrik w Geislingen w rejencji Stuttgart[11][12].
Głównym prowadzącym uroczystość poświęcenia pomnika w dniu 25 sierpnia był historyk i nauczyciel braniewskiego gimnazjum Franz Buchholz. W uroczystości brał udział również biskup Kaller oraz członkowie warmińskiej kapituły katedralnej. Oprawę uświetniał chór męski z Fromborka oraz deklamacja wierszy Juliusa Pohla. Kanonik Franz Sander ogłosił wzięcie pomnika w opiekę, ażeby pamięć o poecie żyła nadal[10].
9 lat później jednak wybuchła II wojna światowa, podczas której lub wkrótce po wojnie śmierć poniosła większość kanoników fromborskich, w tym również ks. Sander[13]. Po II wojnie światowej przystąpiono do usuwania wszelkich śladów kojarzących tzw. Ziemie Odzyskane z państwem niemieckim. W Fromborku przystąpiono do wyburzania gmachu dawnej biblioteki biskupiej, zniszczono również gmach tzw. wikarówki, przebudowanej w XIX wieku oraz kanonię z XVIII wieku. Zburzono nawet wzniesiony w 1909 roku monumentalny 30-metrowej wysokości pomnik wybitnego astronoma Mikołaja Kopernika obok Wzgórza Katedralnego autorstwa Maxa Meckela[14][15].
Jak odnotowała gazeta Das Ostpreußenblatt z 17 maja 1958 roku pomnik postawiony Juliusowi Pohlowi znajdował się zrzucony z cokołu i leżał na ziemi[16]. Następnie zniknął z niego również relief. Kilkanaście lat później, podczas przygotowań do obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika, trzeba było uporządkować i uprzątnąć teren wokół Wzgórza Katedralnego. Wówczas, aby uchronić ów pomnik przed zniszczeniem, postanowiono wykorzystać go do upamiętnienia nowego patrona – Mikołaja Kopernika. W 1973 kamień przetransportowano na nieodległy teren dawnego cmentarza ewangelickiego przy ul. Kolonii Robotniczej i posadowiono na niskim kamiennym postumencie. W pustej wnęce po reliefie umieszczona została nowa tablica z brązu, o podobnych wymiarach (72 cm x 51 cm) z inskrypcją „MIKOŁAJOWI KOPERNIKOWI SPOŁECZEŃSTWO FROMBORKA 1473–1973”. W 2010 roku, podczas przygotowań do obchodów 700-lecia Fromborka, chylący się pomnik naprostowano i wzmocniono fundament, gdyż podłoże nie zostało wcześniej wystarczająco przygotowane i głaz osiadł w podłożu, toteż pomnik mierzy tylko 170 cm wysokości od gruntu. W nowym miejscu ów monument, pierwotnie upamiętniający kanonika i poetę, pozostaje współcześnie jako świadek historii[17][18].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Unser ermländiscer Heimatdichter Julius Pohl von Anneliese Triller, geb. Birch-Hirschfeld [w:] Ermländischer Hauskalender 1954, 87. Jahrgang, s. 97
- ↑ Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, Beiheft 8 1990 Ernst Federau, s. 109
- ↑ a b Altpreußische Biographie, Band II Maltitz–Z, Verlag Märburg/Lähn 1967, s. 512
- ↑ Data święceń kapłańskich podana w inskrypcji na kamieniu nagrobnym
- ↑ Anton Eichhorn: Der ermländische Bischof und Cardinal Stanislaus Hosius, Band 1: Von seiner Geburt bis zur Erlangung der Cardinalswürde. Franz Kirchheim, Mainz 1854, S. 238–239.
- ↑ a b c d Teresa Borawska, Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Hosianum Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa, 1996, s. 193, ISSN 1425-302X (pol.).
- ↑ Historischer Verein für Ermland (abgerufen am 24. Januar 2021).
- ↑ Małgorzata Szostakowska Prasa codzienna Prus Wschodnich od XVII do połowy XX wieku. Przewodnik do dziejów wydawniczych, s. 56–60
- ↑ a b c Bruno Regenbrecht Das Bischöfliche Konvikt in Braunsberg: Erinnerungen [w:] Braunsberg / Ostpreußen. Unsere Schulen, Heft 40, Winter 1984/85, s. 26
- ↑ a b c Das Denkmal für Julius Pohl in Frauenburg von Siegfried Koß, Ermlandbuch 1995, s. 219–220
- ↑ a b c Paul Will Erinnerungen an Stud. Rat Paul Grunau, gen. „Paulchen”, Braunsberg/Ostpreußen. Unsere Schulen Heft 50, s. 30
- ↑ Otto Miller Julius Pohl / Der Kalendermann [w:] Ermländisches Kirchenblatt, Elbing 5. März 1939, s. 144
- ↑ Bruno Schwark Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod. Domherr Protonotar Franz Xaver Sander, s. 229–231
- ↑ Muzeum Kopernika powstaje we Fromborku. Niemiecki „Copernicuskult”, Głos Wybrzeża : pismo Polskiej Partii Robotniczej, 1948.08.28 nr 237, s. 7
- ↑ Tadeusz Piaskowski, Henryk Szkop Zabytki Fromborka, Frombork 2003, s. 101
- ↑ Der Weg zum Vaterhaus. Eine Fahrt in das Ermland von heute / Von Dr. Bruno Fahl [w: Das Ostpreußenblatt, 17 maja 1958, s. 3–4]
- ↑ Jagoda Semków Pomniki Mikołaja Kopernika we Fromborku [w:] Mikołaj Kopernik i Warmia : o pamięci regionalnej w 550. rocznicę urodzin i 480. śmierci pod red. Andrzeja Kopiczki, Wydawnictwo Bernardinum 2023, s. 549–562
- ↑ Elbląska Biblioteka Cyfrowa Karta ewidencyjna Głaz pamiątkowy (Frombork) [skoroszyt]
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Otto Miller: Der ermländische Dichter Julius Pohl. Ein Essay. Bernhardt Teichert, Königsberg 1919.
- Anneliese Triller: Die letzten Lebensjahre Julius Pohls. In: Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands. (Sonderdruck), Band 41 (1981).
