Kolaboracja

Ten artykuł dotyczy pojęcia „kolaboracja”. Zobacz też: płytę pod tym samym tytułem.

Kolaboracja – podejmowanie współpracy z wrogiem na szkodę własnej ojczyzny lub współobywateli. Zazwyczaj odnosi się do pracy na rzecz okupanta lub niepopularnego w społeczeństwie reżimu. Często traktowana jako przestępstwo^[1][2].

Pierwotnie słowo „kolaboracja” oznaczało po prostu „współpracę” i miało wydźwięk neutralny^[3]. Obecne pejoratywne znaczenie tego terminu ukształtowało się w okresie II wojny światowej^[1]. Określano nim wówczas konkretne działania jednostek lub organizacji, które czerpały korzyści z nowej sytuacji, jaką stwarzały zwycięstwa militarne państw Osi, w praktyce zrównując kolaborację ze zdradą narodową.

Sądownictwo Polskiego Państwa Podziemnego oraz polskie elity społeczne z czasu II wojny światowej pod pojęciem kolaboracji rozumiały „świadomą i dobrowolną współpracę z okupantem na szkodę państwa i współobywateli”^[4][5][6]. Współpraca mogła mieć charakter polityczny, gospodarczy bądź kulturalny^[7].

W Polsce kolaboracja z okupantem została uznana za przestępstwo na podstawie Dekretu PKWN z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstwa i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego^[8], przy czym w dekrecie uznano za przestępstwo kolaborację z Niemcami.

W myśl dekretu z 31 sierpnia 1944 roku za czyny podlegające karze zostały uznane czyny takie jak:

• udział w zabójstwach osób cywilnych i jeńców wojennych,
• pomoc przy zatrzymywaniu osób lub ich prześladowaniu przez władze okupacyjne (z wyłączeniem ścigania sprawców przestępstw pospolitych),
• wymuszania od osób poszukiwanych przez władze okupacyjne lub ich rodzin korzyści (szmalcownictwo).

W dniu 10 grudnia 1946 roku dekret o ściganiu sprawców kolaboracji został zmieniony na podstawie Dekret Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1946 r. o zmianie dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstwa i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego^[9], który rozszerzył zarówno stronę podmiotową, obejmując również ściganiem współpracę z państwami sprzymierzonymi z Niemcami w czasie II wojny światowej.

W myśl dekretu z 10 grudnia 1946 roku za czynu polegające karze zostały dodatkowo uznane czyny polegające na:

• pomoc w działaniach okupanta na szkodę Państwa Polskiego, obywateli polskich, a także polskich podmiotów prawnych
• udział w organizacjach przestępczych^[10] utworzonych lub uznanych przez władze okupacyjne oraz w zrzeszeniach politycznych popierających politykę okupanta.

W dniu 22 kwietnia 1964 roku wydano Ustawa w sprawie wstrzymania biegu przedawnienia w stosunku do sprawców najcięższych zbrodni hitlerowskich popełnionych w okresie drugiej wojny światowej^[11], który wstrzymał bieg przedawnienia czynów opisanych w dekrecie z 10 grudnia 1946 roku, o ile nie wszczęto postępowania z powodu nieujawnienia lub nieujęcia sprawców oraz niewydania sprawcy przebywającego za granicą. Wydanie tej ustawy spowodowało, że sprawy o kolaborację nie ulegają przedawnieniu. Co zostało kolejno potwierdzone w przepisach wprowadzających kolejne kodeksy karne, w tym ostatnia Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny art. 4 pkt. 2^[12].

W myśl ustawy z 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu^[13] ściganiem przestępstw kolaboracji zajmuje się Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN-u.

W rozumieniu prawa karnego współpraca w latach 1939–1941 z okupantem radzieckim na Kresach Wschodnich II RP nie jest przestępstwem, chyba że czyny te stanowią zbrodnię komunistyczną w rozumieniu ustawy o IPN-ie lub stanowiły przestępstwo określone w Kodeksie karnym z 11 lipca 1932 roku^[13].

Zobacz hasło kolaboracja w Wikisłowniku

• kolaboracja pod okupacją niemiecką podczas II wojny światowej
• kolaboracja pod okupacją japońską podczas II wojny światowej
• Jednostki Waffen-SS złożone z kolaborantów