Klęśnik czerwonoudy
| Prostemma guttula | |||
| (Fabricius, 1787) | |||
 Imago | |||
 Larwa | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Podrodzaj |
Prostemma s.str. | ||
| Gatunek |
klęśnik czerwonoudy | ||
| Synonimy | |||
| |||
Klęśnik czerwonoudy[1], klęśnik krasnobiodry[1] (Prostemma guttula) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych, rodziny zażartkowatych i podrodziny Prostemmatinae. Zamieszkuje Europę, Afrykę Północną oraz zachodnią i środkową część Azji.
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1787 roku przez Johana Christiana Fabriciusa pod nazwą Reduvius guttula. Jako lokalizację typową wskazano Niemcy[2][3]. Do nowego, monotypowego wówczas rodzaju Prostemma przeniósł go w 1832 roku François-Louis Laporte de Castelnau[4]. W 1968 roku Izjasław Kerżner wprowadził podział omawianego taksonu na dwa podgatunki[5][6]:
- Prostemma guttula asiaticum Kerzhner, 1968
- Prostemma guttula guttula (Fabricius, 1787)
Miejscem typowym dla tego pierwszego jest armeński Erywań[5][6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Pluskwiak o owalnym w zarysie ciele długości od 7 do 10 mm. Oskórek jest mocno połyskujący i zaopatrzony w odstające włoski[7].
Barwa głowy jest czarna z połyskiem granatowym[1]. Oczy są niezbyt wyłupiaste, ale duże. Brunatne czułki zbudowane są z czterech członów, z których drugi i trzeci mają jednakową długość. Stosunkowo krótką i grubą, stożkowatą kłujkę również budują cztery człony[7].
Przedplecze jest dłuższe niż szersze, trapezowate w obrysie, czarne. Kolorystyka tarczki również jest czarna. Półpokrywy u form krótkoskrzydłych zakrywają przednią ⅓ odwłoka i są matowo szkarłatnoczerwone z połyskiem jedynie na szerokim pasie zewnętrznym. U rzadko widywanych form długoskrzydłych półpokrywy mają długość odwłoka i mają barwę jaskrawo czerwoną z czarną plamą na tylnej krawędzi i na ich wewnętrznym styku oraz czarną z białymi kropkami zakrywką[7]. Odnóża są jednolicie czerwone[7][1].
Odwłok jest czarny z granatowym połyskiem[1].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Owad ciepłolubny, preferujący otwarte tereny o dość skąpej roślinności[1]. Tryb życia ma skryty. Dzień spędza głównie w rozetkach liściowych, pod kamieniami i w zwartych płatach roślinności[8]. Jest drapieżnikiem, wyspecjalizowanym w polowaniu na larwy i osobniki dorosłe innych, mniejszych pluskwiaków różnoskrzydłych, zwłaszcza z rodzin brudźcowatych, zwińcowatych, ziemikowatych i tarczówkowatych[9][8]. Ofiary tropi po zapachu. Atakuje przebijając zwykle głowę w okolicy nasady kłujki. Mniejsze pluskwiaki wysysa od razu, większe po ukłuciu ściga dopóki nie znieruchomieją[8].
Postacie dorosłe obecne są przez cały rok[9], przy czym aktywne są od wczesnej wiosny do jesieni. Do rozrodu przystępują wiosną, po przezimowaniu[1]. Stadia larwalne obserwuje się od wiosny. Przechodzą przez pięć wylinek[9]. Dorosłość osiągają zwykle w lipcu[1].
Rozprzestrzenienie i zagrożenie
[edytuj | edytuj kod]Gatunek palearktyczny[10][11], należący do kirgisko-atlantyckiego elementu faunistycznego[9].
Podgatunek nominatywny w Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Kosowa, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji. W Afryce podawany jest z Wysp Kanaryjskich, Maroka, Algierii i Tunezji[10].
W Polsce znany jest tylko z kilku stanowisk na zachodniej ścianie kraju[9]. Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT)[12].
Podgatunek P. g. asiaticum w Europie znany jest z Przedkaukaskiej części Rosji, a w Azji z Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Cypru, anatolijskiej części Turcji, Syrii, Libanu, Izraela, Jordanii, Iraku, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Tadżykistanu, Iranu i Afganistanu[11].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h Prostemma guttula – Klęśnik czerwonoudy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-11].
- ↑ Johan Christian Fabricius: Mantissa insectorum sistens species nuper detectas adiectis synonymis, observationibus, descriptionibus, emendationibus 2. Hafniae: Proft, 1787, s. 314.
- ↑ Berend Aukema (red.): Prostemma (Prostemma) guttula guttula (Fabricius, 1787) – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
- ↑ F.L. de Laporte. Essai d'une classification systématique de l'ordre des Hémiptères (Hémiptères Hétéroptères, Latr.). „Magasin de Zoologie”. 2, Suppl., s. 1-16, 1832.
- ↑ a b I.M. Kerzhner. New and little known Palaearctic bugs of the family Nabidae (Heteroptera). „Entomologicheskoe Obozrenie”. 47, s. 848-863, 1968.
- ↑ a b Berend Aukema (red.): Prostemma (Prostemma) guttula asiaticum Kerzhner, 1968 – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
- ↑ a b c d Alicja Cmoluchowa: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 7: Nabidae, Reduviidae, Phymatidae. Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978. ISBN 83-88518-20-8.
- ↑ a b c Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert: Wanzen. Band 1: Cimicomorpha: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 77. Teil). Goecke & Evers, Keltern, 2006, s. 160. ISBN 3-931374-49-1.
- ↑ a b c d e Grzegorz Gierlasiński, Barbara Lis, Natalia Kaszyca-Taszakowska, Artur Taszakowski, Damsel bugs (Hemiptera: Heteroptera: Nabidae) of Poland: identification key, distribution and bionomy, „Monographs of the Upper Silesian Museum”, 17, 2020, DOI: 10.5281/zenodo.4159311.
- ↑ a b Prostemma (Prostemma) guttula guttula (Fabricius, 1787) – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
- ↑ a b Prostemma (Prostemma) guttula asiaticum Kerzhner, 1968 – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-11].
- ↑ Heteroptera. W: R. Hejda, J. Farkač, K. Chobot: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Příroda, 2017.
