CB-radio

CB-radio (ang. citizens’ band radio, radiowa łączność obywatelska) – system amatorskiej radiokomunikacji wykorzystujący ogólnodostępne tzw. pasmo obywatelskie (w Polsce podaje się m.in. zakres 26,960–27,400 MHz)^[1].

W otwartym i płaskim terenie stacje stacjonarne (tzw. bazowe) mogą osiągać zasięg kilkudziesięciu kilometrów, stacje samochodowe do kilkunastu kilometrów, a radiostacje ręczne – od kilkuset metrów do kilku kilometrów (zależnie od anteny). Możliwa jest również łączność na wiele tysięcy kilometrów dzięki odbiciu fali od jonosfery (łączność DX).

W odróżnieniu od krótkofalarstwa użytkownikiem CB-radia może być każdy, bez konieczności posiadania pozwolenia radiowego (w zakresie przewidzianym w przepisach krajowych)^[2]. Historia CB-radia sięga lat 40. XX wieku, kiedy w Stanach Zjednoczonych dla potrzeb łączności obywatelskiej prowadzono eksperymenty m.in. w paśmie 460–470 MHz oraz 250 MHz, a następnie w rejonie 27 MHz, wykorzystywanym także współcześnie.

Za jednego z pionierów CB-radia w Stanach Zjednoczonych bywa uznawany Al Gross, który w 1938 roku opracował i opatentował przenośny radiotelefon dwukierunkowy („walkie-talkie”), a po II wojnie światowej jego firma jako pierwsza uzyskała w 1948 roku zatwierdzenie FCC dla urządzeń przeznaczonych do nowo utworzonego pasma Citizens’ Band^[3][4].

W 1958 Federalna Komisja Łączności (FCC) przeznaczyła na ten cel pierwsze 23 kanały w paśmie 27 MHz (wydzielona część z pasma wykorzystywanego wówczas przez wojsko w zakresie 20–50 MHz)^[5].

W połowie lat 60. XX wieku CB-radio trafiło do Europy. W Polsce zaczęło być popularne dopiero w latach 90., choć wcześniej podejmowano produkcję jednokanałowych radiotelefonów ręcznych. Początkowo do użytku dopuszczonych było 28 kanałów; użytkownicy przyjęli zwyczaj wykorzystywania ostatniego kanału jako kanału wywoławczego. Po rozszerzeniu planu kanałowego do 40 kanałów przeznaczenie „28” w praktyce miało się nie zmienić.

W Polsce do lipca 2004 roku, aby móc nadawać w paśmie CB, należało – oprócz zakupu radiotelefonu – uzyskać pozwolenie (kolejno w: PIR, PAR, URT, a później w UKE). W 2014 r. wydano rozporządzenie regulujące katalog urządzeń, które mogą być używane bez pozwolenia radiowego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1843), a w 2022 r. zostało ono uchylone i zastąpione nowym rozporządzeniem^[2][6].

Do nadawania w paśmie CB w Polsce używa się radiotelefonów pracujących z modulacją AM lub FM i nadających z mocą do 4 W, a przy wykorzystaniu SSB – do 12 W PEP^[2].

W Polsce do łączności w paśmie CB zostały przeznaczone częstotliwości od 26,960 MHz do 27,410 MHz, podzielone na 40 kanałów oddalonych od siebie co 10 kHz^[2].

Pomiędzy niektórymi kanałami istnieje odstęp 20 kHz. Takie puste miejsca nazywane są „dziurami” i zwykle oznacza się je numerem poprzedzającego kanału wraz z literą A. Kanały te to 3A, 7A, 11A, 15A oraz 19A, które zostały wydzielone do celów stosowania przez urządzenia zdalnego sterowania modeli i zwykle nie są dostępne w radiotelefonach CB-radia.

W Polsce nie ustalono prawnie zasad korzystania z poszczególnych kanałów i częstotliwości CB-radia. Przyjęto (na wzór regulacji amerykańskich), że kanał nr 9 jest przeznaczany do wzywania pomocy i bywa nazywany kanałem ratunkowym^[7]. Przyjęto także zwyczaj, że kanał nr 19 służy do komunikacji między pojazdami i bywa nazywany kanałem drogowym.

Kanał nr 14 bywa określany mianem „śmietnika”^[8]. Częstotliwość 27,125 MHz (nośna kanału 14) jest wymieniana m.in. jako jedna z częstotliwości używanych przez urządzenia zdalnego sterowania modeli w paśmie 27 MHz, a także występuje w dokumentacji urządzeń-zabawek pracujących na tej częstotliwości^[9][10][11].

Na dużym obszarze Polski jako kanał wywoławczy (kanał, na którym wywołuje się rozmówcę, a następnie zmienia częstotliwość w celu prowadzenia rozmowy) bywa używany kanał 28 (wskazywano też, że współcześnie jest on „martwy”, z wyjątkami: Poznań, Szczecin, Lębork i Piotrków Trybunalski), a lokalnie także kanał 15. Przyjęło się również, że kanał nr 2 wykorzystuje się do wzywania taksówek i łączności między nimi. Do porozumiewania się w czasie jazdy w terenie często używa się kanału 16, co bywa wiązane z zapisem „4 × 4 = 16”.

W niektórych miastach funkcjonują stacje bazowe i użytkownicy CB-radia, którzy pomagają innym kierowcom m.in. w orientacji w terenie i dojeździe do celu (np. podając krótkie wskazówki dotyczące trasy)^[12].

Istnieją także zestawienia „stacji przyjaznych mobilom” (w formie mapy), wskazujące przykładowe punkty i kanały, na których można próbować wywołać pomoc w danym rejonie^[13].

Przykładowo w Szczecinie takim kanałem „ogólnym prowadzącym” do 2019 roku był kanał 24; wskazywano też, że na tym kanale pomagał kierowcom użytkownik o wywołaniu Romano Pomorzany^[14].

W Polsce istnieje zwyczaj używania częstotliwości kanałów przesuniętych o 5 kHz w dół (tzw. „zera”). Zjawisko odbicia sygnału od jonosfery można obserwować m.in. poprzez odbiór rozmów prowadzonych z Portugalii, Włoch lub Rosji.

Na świecie warunki korzystania z CB-radia regulują lokalne przepisy. W wybranych krajach – oprócz podstawowej „czterdziestki” – dopuszcza się korzystanie z dodatkowych zakresów częstotliwości.

W Polsce dopuszczalne jest korzystanie z zakresu 26,960–27,410 MHz^[2]. Nadawanie w innych zakresach jest nielegalne. Mimo to bywają one wykorzystywane przede wszystkim do dalekich łączności DX, głównie z modulacją SSB. Częstotliwości powyżej 28,000 MHz są międzynarodowo przyznane krótkofalowcom i nie mogą być używane przez inne służby.

Pasma częstotliwości CB-radia (każde pasmo ma szerokość 40+5 kanałów po 10 kHz = 450 kHz):

• A – 26,060 do 26,510 MHz
• B – 26,510 do 26,960 MHz
• C – 26,960 do 27,410 MHz – tylko ten zakres częstotliwości jest dopuszczony do użytkowania w Polsce^[2].
• D – 27,410 do 27,860 MHz
• E – 27,860 do 28,310 MHz

W radiach z sześcioma „czterdziestkami” (np. Pearce-Simpson Super Cheetah, Lafayette Typhoon II czy Midland Alan 87 oraz ich klony) występuje inne oznaczenie pasm:

• A – 25,610 do 26,060 MHz
• B – 26,060 do 26,510 MHz
• C – 26,510 do 26,960 MHz
• D – 26,960 do 27,410 MHz – tylko ten zakres częstotliwości jest dopuszczony do użytkowania w Polsce^[2].
• E – 27,410 do 27,860 MHz
• F – 27,860 do 28,310 MHz

Tabela zawiera plan kanałów „podstawowej czterdziestki” (nośne 26,965–27,405 MHz, spotykane w części urządzeń), pasmo 26,960...27,410 MHz

Do przeprowadzania łączności wykorzystuje się radiotelefony przenośne (np. Alan 38, Alan 42 Multi), przewoźne (np. Alan 48+, Anytone Apollo I, Canva CB-268, Cobra 19+, President Herbert) oraz stacjonarne (np. Alan 555). W Polsce jednymi z popularnych jednokanałowych radiotelefonów przenośnych były Echo i Tukan.

Stosowane są różne rodzaje anten: bazowe lub balkonowe (np. Lemm AT-92, Sirio Boomerang 27), samochodowe (np. Falcon, Lemm AT-71) oraz do radiotelefonów przenośnych (np. helikalne lub teleskopowe).

W przypadku urządzeń stacjonarnych przydatny bywa reflektometr (ang. miernik SWR), służący do monitorowania zestrojenia anteny, oraz tzw. skrzynka antenowa, umożliwiająca dopasowanie impedancji anteny do radiotelefonu.

Radiotelefonów CB można używać w Polsce bez pozwolenia radiowego, o ile spełniają wymagania określone w przepisach oraz w normach ETSI dla urządzeń CB, co powinno być potwierdzone dokumentem przekazywanym nabywcy przy zakupie urządzenia^[2]. Urządzenia powinny mieć także znak CE, dopuszczający do obrotu na terenie UE.

W cytowanej informacji publikowanej w serwisie Policji wskazywano, że w razie kontroli drogowej nie ma obowiązku okazywania świadectwa homologacji radiotelefonu CB lub deklaracji zgodności z normami ETSI EN 300 135 i ETSI EN 300 433^[17].

Aktualnie obowiązujące uregulowania prawne w Polsce – według publikacji serwisu branżowego – nie zabraniają korzystania z urządzeń nadawczo-odbiorczych typu CB-radio podczas kierowania pojazdem^[18].

Na świecie istnieje wiele grup i organizacji zrzeszających użytkowników CB-radia. W Polsce wskazuje się m.in. stowarzyszenie Polskie Radio Obywatelskie PL-CB Radio, opisywane jako polski przedstawiciel Europejskiej Federacji Radia Obywatelskiego (ECBF)^[19].

W materiałach Senatu RP Jerzy Płókarz występuje jako prezes Polskiego Radia Obywatelskiego PL-CB Radio^[20]. W archiwalnych kopiach korespondencji resortowej z lat 90. znajduje się m.in. pismo Ministerstwa Łączności adresowane do Jerzego Płókarza jako prezesa „PL-CB Radio”^[21].

W publicystycznych opracowaniach podawano, że stowarzyszenie miało wkrótce po powstaniu doprowadzić (m.in. poprzez porozumienie z Ministerstwem Łączności) do zmian w przepisach dotyczących użytkowania 40 kanałów oraz limitów mocy i emisji (AM/FM oraz SSB)^[22]. Jednocześnie w archiwalnych materiałach PL-CB Radio zachowały się dokumenty dotyczące kontaktów i ustaleń z resortem łączności (m.in. wątek sieci ratunkowej ARIADNA)^[23].

Inne organizacje i grupy (w zależności od ujęcia) to m.in. Lima Oscar, WAUR oraz kluby zrzeszające amatorów łączności DX (np. Papa Lima Charlie Bravo, ECHO-ECHO, Sugar Mike, Zulu Tango, Black Dragon, Alfa Tango, Sugar Delta). Przy wywoływaniu stacji używa się głównie pseudonimu lub znaku przyznanego przez organizację zrzeszającą.

W środowisku użytkowników wymieniano także inne organizacje, m.in. Lima Oscar oraz WAUR. Istnieje też wiele grup zrzeszających amatorów dalekich łączności DX. Popularne kluby to m.in. Papa Lima Charlie Bravo (pierwszy polski klub DX, rok założenia 1987), polski ECHO-ECHO, Sugar Mike, Zulu Tango, Black Dragon oraz zagraniczne Alfa Tango i Sugar Delta. Przy wywoływaniu stacji używa się głównie pseudonimu lub znaku przyznanego przez organizację zrzeszającą albo urząd.

Kanał ten jest przeznaczany do wzywania pomocy w nagłych wypadkach. W praktyce zaleca się, aby nie prowadzić na nim rozmów niezwiązanych z sytuacją zagrożenia.

Dawniej były stosowane kanały osłonowe (pomocnicze) dla „9”, na których nie należało prowadzić rozmów (8 i 10). Było to wiązane z okresem, gdy Sztab Ratownictwa PL-CB RADIO prowadził na terenie całej Polski stały nasłuch kanału 9 i przyjmował tą drogą wezwania o pomoc, przekazywane następnie do odpowiednich służb (pogotowie ratunkowe, straż pożarna, policja).

Obecnie, w dobie rozwoju telefonii komórkowej, łączność radiowa wykorzystywana przez Społeczną Krajową Sieć Ratunkową (SKSR) jest rzadziej używana do wzywania pomocy w codziennych zdarzeniach; organizacja wskazuje jednak, że w sytuacji klęski żywiołowej może ona stanowić ogólnodostępną łączność rezerwową^[24].

SKSR deklaruje zrzeszanie wielu tysięcy ratowników oraz wskazuje, że w razie klęski żywiołowej, katastrofy lub zagrożenia na większą skalę ratownicy ci pozostają w dyspozycji sztabów ratownictwa; podawano również możliwość skierowania na teren zagrożony kilku tysięcy ratowników wyposażonych m.in. w łączność bezprzewodową i własny transport^[24].

W niektórych miastach opisywano prowadzenie nasłuchu na kanale 9, m.in. w Poznaniu, gdzie relacjonowano działania grupy CB-stów prowadzących nasłuch oraz późniejsze powołanie rejonowego sztabu ratownictwa SKSR^[25].

CB-radio jeszcze niedawno miało więcej użytkowników radiotelefonów zainstalowanych stacjonarnie. Z czasem miało wrócić do swoich „korzeni”, czyli łączności mobilnej. Wielu kierowców utrzymuje na trasie stały nasłuch na kanale 19. Kanał ten ma być wykorzystywany głównie do wymiany informacji o kontrolach drogowych policji, straży miejskiej czy inspekcji drogowej, a także do uzyskiwania informacji o aktualnej sytuacji w ruchu drogowym (np. kolizjach, wypadkach czy nieprzejezdnych drogach), lokalach gastronomicznych, stacjach benzynowych, sklepach czy serwisach samochodowych; bywa też wykorzystywany do rozmów towarzyskich.

W Ukrainie oraz w Rosji odpowiednikiem kanału drogowego bywa kanał 15 (27,130 AM), używany najczęściej przez kierowców ciężarówek do informowania o korkach, awariach albo o miejscach postoju patroli policji.

Zwyczajowy kanał, który w latach 90. miał być używany przede wszystkim do wywoływania. Również kanały 27 i 29 nie były wykorzystywane do prowadzenia rozmów z powodu dużej czułości odbiorników bazowych. Współcześnie ma być używany częściej poza obszarami miast.

Kanał 20 bywa również używany w Ukrainie i w Rosji jako kanał wywoławczy. Większość użytkowników stosuje modulację AM, ale można spotkać i nadających w FM lub w „piątkach”.

W miejscowości Domaradz w woj. podkarpackim użytkownicy CB RADIO FORUM informowali o testowaniu przemiennika CB oraz o zlinkowaniu go z kanałem w aplikacji Zello (kanał: „CB Przemiennik Domaradz”)^[26]. Pracuje w emisji FM – nadawanie na kanale 1, a odbiór na kanale 40. Przemiennik jest wyzwalany nośną na kanale 1 utrzymywaną przez ok. 10 s^[27].

• czajnik, czajnikowanie – osoba podsłuchująca, podsłuchiwanie
• smerfy, misie, miśki – policjanci
• hulajnoga, miś na hulajnodze – policjant na motocyklu
• suszarka, laser – policjant mierzący prędkość
• patelnia – przenośny radar z okrągłą anteną (starszego typu, używany jeszcze przez Milicję)
• koledzy, mobilki – mobilni użytkownicy CB-radia
• krokodylki, inspektorki, zieloni – ITD
• szerokości – szerokiej drogi
• ...i przyczepności – przyczepnej/czarnej drogi, brak niekontrolowanych poślizgów (pozdrawianie stosowane zimą)
• na bombach – uprzywilejowany pojazd jadący na sygnale
• bat – antena CB
• bajo – cześć, na razie
• wycinam się – wyłączam się z nasłuchu
• pauza – czas na przerwę
• ogólny w kierunku – każdy posiadający radio jadący w danym kierunku
• oszczędności – przyoszczędzone paliwo
• mobilki jak dróżka/sytuacja/ścieżka w kierunku Szczecina – pytanie o obecność policji lub innych służb na drodze w danym kierunku
• (masz) czysto – brak policji i innych zakłóceń (odpowiedź na pytanie powyżej)
• karakan – samochód osobowy
• kolego w skakance z czerwoną firaną – kolego w Scanii z czerwoną plandeką (np. Iveco – iwcia, Volvo – globtroter, MAN – maniek, Renault – renia)
• margines – pas techniczny, pobocze, pas roboczy
• oberek, zawrotka, strzelić rogala – zawrócenie (np. na skrzyżowaniu lub rondzie)
• ścieżka, dróżka – droga
• stacjonarka – antena, baza stacjonarna (niemobilna)
• radyjko – radiotelefon CB
• śmietnik – radar przenośny wyglądający jak kubeł na śmieci (robiący zdjęcia, stojący przy ulicy)
• żeni ci się – „sprzęga się”, „piszczy”
• szklarnia – autobus
• wanienka – wywrotka
• lepper – traktor
• 73 – pozdrawiam
• 88 – całusy
• fotograf, puszka – fotoradar
• ściera – plandeka
• szmata – plandeka starego typu (nie „firana”, a otwierana cała razem z dachem)
• regulator ruchu – pojazd jadący bardzo wolno i tamujący ruch (sznur pojazdów za nim), często autobus PKS
• koń – ciągnik siodłowy
• teściowa – naczepa

• PMR (radio)

• Społeczna Krajowa Sieć Ratunkowa PL-CB Radio
• Stowarzyszenie PL-CB Radio
• Poradnik CB-radio
• Portal CB-radio