Strefa mroku

Ten artykuł dotyczy serialu telewizyjnego. Zobacz też: film o takim tytule.

Strefa mroku

The Twilight Zone

Gatunek	dreszczowiec fantasy fantastyka naukowa horror
Kraj produkcji	Stany Zjednoczone
Oryginalny język	angielski
Twórcy	Rod Serling
Liczba odcinków	156 (1959–1964) 65 (1985–1989) 44 (2002–2003)
Liczba serii	5 sezonów 3 sezony 1 sezon
Pierwsza emisja
Stacja telewizyjna	USA: 1959–1964, 1985–1989: CBS 2002–2003: UPN
Pierwsza emisja	2 października 1959 – 19 czerwca 1964 27 września 1985 – 15 kwietnia 1989 18 września 2002 – 21 maja 2003
Multimedia w Wikimedia Commons

Strefa mroku (ang. The Twilight Zone) – amerykański antologiczny, fantastyczny serial telewizyjny, autorstwa Roda Serlinga. Pierwszą serię wyemitowano w latach 1959–1964 w telewizji CBS, następnie, w latach 1985–1989 i 2002–2003 powstały odpowiednio seria druga i trzecia.

Serial cieszył się w USA dużą popularnością i na trwałe wpisał się w historię amerykańskiej kultury masowej. Słynna jest zwłaszcza ścieżka dźwiękowa.

Powstało wiele produkcji, wzorowanych na Strefie mroku: komiks, cykl słuchowisk radiowych (ze Stacy Keachem w roli narratora), sztuki teatralne, gra na flippery oraz film fabularny produkcji Stevena Spielberga.

Serial otrzymał nagrodę Hugo w kategorii najlepsza prezentacja dramatyczna aż trzykrotnie: w latach 1960^[1], 1961^[2] i 1962^[3].

W Polsce pod koniec lat 80. emitowano odcinki drugiej serii. W telewizji Canal+ w paśmie odkodowanym w latach 90. emitowano również odcinki serii pierwszej.

Autorami scenariuszy odcinków byli m.in.: Ray Bradbury (1 odcinek), Charles Beaumont(inne języki) (22) i Richard Matheson (16). Wiele odcinków było opartych na klasycznych dziełach autorstwa m.in.: Ambrose’a Bierce (1 odcinek), Lewisa Padgetta (1) czy Damona Knighta (1).

W serialu wystąpili m.in.: Charles Bronson (1 odcinek), Lee Marvin (2), Cliff Robertson (2), Jack Warden (2), Martin Landau (2), Burgess Meredith (4), Robert Redford (1), Paul Mazursky (3), William Shatner (2), Bill Erwin (4), Jack Klugman (4), John Anderson (4), George Mitchell (4) i Cyril Delevanti (4). Reżyserami odcinków byli m.in. Richard Donner (6 odcinków), Don Siegel (2), John Brahm (12), Douglas Heyes (9), Buzz Kulik (9), Lamont Johnson (8), Richard L. Bare (7), James Sheldon (6), Don Medford (5) i Montgomery Pittman (5).

Serial zdobył trzykrotnie nagrodę Hugo dla najlepszej prezentacji dramatycznej i trzykrotnie nagrodę Emmy (1960 i dwie w 1961).

• Rod Serling – wystąpił we wszystkich 156 odcinkach
• Robert McCord – 23 odcinki (w latach 1959-64)
• Jay Overholts – 8 odcinków (1959-62)
• James Turley – 5 odcinków (1959-62)
• Vaughn Taylor – 5 odcinków (1959-64)
• David Armstrong – 5 odcinków (1961-63)
• Bill Erwin – 4 odcinki (1959-63)
• S. John Launer – 4 odcinki (1959-63)
• Burgess Meredith – 4 odcinki (1959-63)
• Nan Peterson – 4 odcinki (1959-64)
• Jack Klugman – 4 odcinki (1960-63)
• John Anderson – 4 odcinki (1960-63)
• Barney Phillips – 4 odcinki (1960-63)
• George Mitchell – 4 odcinki (1960-63)
• Jon Lormer – 4 odcinki (1960-63)
• Lew Brown – 4 odcinki (1960-63)
• J. Pat O’Malley – 4 odcinki (1960-64)
• Cyril Delevanti – 4 odcinki (1961-63)
• John McLiam – 4 odcinki (1961-63)
• Gladys Cooper – 3 odcinki (1962-64)
• Albert Salmi – 3 odcinki (1960-63)

Tu scenariusze pisali m.in.: Harlan Ellison, J. Michael Straczynski, George R.R. Martin i Theodore Sturgeon, adaptowano utwory Grega Beara, Raya Bradbury’ego, Arthura C. Clarke, Harlana Ellisona, i Stephena Kinga.

Poszczególne odcinki reżyserowali Wes Craven, Jeannot Szwarc, William Friedkin i Ryszard Bugajski. W serialu wystąpili m.in.: Bruce Willis, Morgan Freeman, Martin Landau, Jonathan Frakes, Tim Russ, Jenny Agutter i Fred Savage.

Wśród reżyserów byli Bob Balaban i Lou Diamond Phillips. Muzykę skomponował Mark Snow. Narratorem był Forest Whitaker.

 Osobny artykuł: The Twilight Zone (2019).

Serial tworzony jest przez Simona Kinberga, Jordana Peele’a i Marco Ramireza.

 Osobny artykuł: Strefa mroku (film).

W 1983 roku Warner Bros.wydało opartą na serialu antologię filmową pod tym samym tytułem. Za reżyserię każdego segmentu odpowiadał inny reżyser – Joe Dante, John Landis, George Miller i Steven Spielberg. Pierwszy segment „Time Out” był oryginalną historią, a trzy pozostałe stanowiły remake klasycznych odcinków: „Kick the Can”, „It’s a Good Life” i „Nightmare at 20,000 Feet”. Film okrył się złą sławą z powodu katastrofy śmigłowca podczas kręcenia, w której zginęli Vic Morrow i dwoje aktorów dziecięcych^[4].

W 2008 roku Leonardo DiCaprio ogłosił stworzenie pełnometrażowej Strefy mroku dla Warner Bros., podając telewizyjny pierwowzór jako swój ulubiony serial telewizyjny. W przeciwieństwie do filmu z 1983 roku, który był antologią filmową, miała być ciągła historia oparta na poszczególnych klasycznych odcinkach serialu^[5]. Matt Reeves, został zatrudniony w 2011 roku, aby wyreżyserować film, ale odszedł w 2012 roku, aby wyreżyserować Ewolucję planety małp (2014)^[6]. W 2013 roku ogłoszono, że reżyserem będzie Joseph Kosinski, a Aron Eli Coleite napisze scenariusz do filmu. W czerwcu 2025 roku doniesiono, że Ben Stiller został wybrany nowym reżyserem po tym, jak rzekomo w ciszy rozwijał projekt przez ostatnie 6 miesięcy, podczas gdy DiCaprio wciąż był zaangażowany w projekt^[7].

W 1964 roku, u szczytu popularności serialu, Ideal Toy Company wydało grę planszową The Twilight Zone Game^[8]. W 1988 roku First Row Software Publishing, Inc. wydało na Amigę i DOS tekstową grę przygodową The Twilight Zone opracowaną przez Gigabit Systems, Inc^[9]. W marcu 1992 roku Midway Games wydało flipper Twilight Zone, opartą na oryginalnym serialu telewizyjnym. Stworzona przez Pata Lawlora, gra wykorzystuje przebój Golden Earring „Twilight Zone” (1982) jako motyw przewodni. Twilight Zone często się uważa za jeden z najlepszych flipperów wszech czasów^[10].

W 1994 roku powstała w Disney–MGM Studios wieża swobodnego spadania z elementami dark ride „The Twilight Zone Tower of Terror” opartą na serialu. Atrakcja przedstawia podupadający hollywoodzki hotel, gdzie Rod Serling na ekranie telewizora pomaga wprowadzić odwiedzających w odpowiedni nastrój, którzy trafiają do 15-piętrowej windy serwisowej, która wymyka się spod kontroli. W ciągu kolejnych dwóch lat atrakcję ulepszono, dodając dwa kolejne spadki windy^[11]. W atrakcji do Serlinga wykorzystano nagrania archiwalne z odcinka „It’s a Good Life”, a głosu użyczył mu Mark Silverman^[12]. W 1999 roku dodano jeszcze więcej spadków, a w 2002 roku potrójny spadek został zastąpiony losowymi sekwencjami wielokrotnego spadku wybieranymi przez komputer wewnątrz wieży^[13].

Kolejne wersje „The Twilight Zone Tower of Terror” powstały w Disney California Adventure w 2004 roku i Walt Disney Studios Park w 2007 roku^[a]. Istnieje też wersja w Tokyo DisneySea, otwarta w 2006 roku, która nazywa się „Tower of Terror” i ma odmienną fabułę bez związku ze Strefą mroku, ze względu na nieznajomość serialu u Japończyków^[13].

W 2017 roku wersja z Disney California Adventure zmieniła tematyzację i została otwarta na nowo jako „Guardians of the Galaxy – Mission: Breakout!” na podst. filmów Strażnicy Galaktyki (2014) i Strażnicy Galaktyki vol. 2 (2017)^[15][16].

„The Twilight Zone Tower of Terror” służyła również jako inspiracja dla telewizyjnego filmu z 1997 roku Tower of Terror, który nie ma żadnego związku ze Strefą mroku^[17].

• Z Archiwum X
• American Horror Story
• Opowieści z krypty
• Incubus (film 1966)
• Po tamtej stronie
• Po tamtej stronie (serial telewizyjny 1995)
• Czarne lustro

• John Kenneth Muir: Horror Films of the 1980s. T. 2. Jefferson: McFarland & Company, 2010. ISBN 978-0-7864-2821-2. (ang.). Dave Smith: Disney A to Z: The Official Encyclopedia. Wyd. 2. Nowy Jork: Hyperion, 1998. ISBN 0-7868-6391-9. (ang.).
• Dave Smith: Disney A to Z: The Official Encyclopedia. Wyd. 5. Nowy Jork: Disney Editions, 2016. ISBN 978-1-4847-3783-5. (ang.).

• Strefa mroku (1959) w bazie IMDb (ang.)
• Strefa mroku (1985) w bazie IMDb (ang.)
• Strefa mroku (2002) w bazie IMDb (ang.)