Tatocnemididae
| Tatocnemididae | |||
| Racenis, 1959[1][2] | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina |
Tatocnemididae | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
rodziny: Tatocnemis Kirby, 1889 | |||
| Synonimy | |||
| |||
| Rodzaj i gatunki | |||
| |||
Tatocnemididae – monotypowa rodzina ważek z podrzędu równoskrzydłych (Zygoptera). Obejmuje 10 gatunków występujących na Madagaskarze.
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Przedstawiciele rodziny występują endemicznie na Madagaskarze, głównie we wschodniej części wyspy[2][6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Są to ważki średniej wielkości lub dość duże (długość tylnego skrzydła 22–32 mm). Skrzydła przezroczyste, co najwyżej zabarwione na końcach; pterostygma romboidalna; końcówki skrzydeł ząbkowane, tj. raczej faliste niż gładko zaokrąglone. Tułów osobników dorosłych czarny ze znaczeniami w kolorze od matowożółtego do czerwonawego. Odwłok jednolicie czerwony. Brak na ciele metalicznego połysku czy efektu oprószenia. Dorosły osobnik siada ze skrzydłami złożonymi lub rozłożonymi, trzymając odwłok mniej więcej poziomo[2].
Jedyny opis larwy dostępny w 2021 roku sugeruje, że mają one na odwłoku długie i rozdęte skrzelotchawki, przypominające kształtem kiełbasę, z długą nicią wierzchołkową[2].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj Tatocnemis wprowadził w 1889 roku angielski entomolog William Forsell Kirby dla nowo opisanego przez siebie gatunku Tatocnemis malgassica[4][7]. Rodzaj ten był dawniej zaliczany do szeroko wówczas ujmowanej rodziny Megapodagrionidae[4][8]. W 1959 roku łotewsko-wenezuelski entomolog Janis Rácenis utworzył w jej obrębie podrodzinę Tatocnemidinae, zaliczając do niej rodzaje Tatocnemis i Archaeopodagrion[2][3]. Później podrodzina ta została zsynonimizowana z Megapodagrioninae (nazywaną przez niektórych autorów Megapodagriinae)[9]. Badania filogenetyczne wykazały, że Megapodagrionidae to takson parafiletyczny[8]. Dijkstra i inni (2014) na podstawie badań filogenetycznych pozostawili w tej rodzinie jedynie trzy rodzaje; rodzaju Tatocnemis nie udało się autorom przypisać do żadnej z rodzin i wydzielili go do monotypowej grupy „Incertae sedis group 7” w obrębie nadrodziny Calopterygoidea[8]. W 2021 Bybee i inni przywrócili dla tego rodzaju takson wprowadzony przez Rácenisa, podnosząc go do rangi monotypowej rodziny Tatocnemididae[2]. Rodzina ta najbliżej spokrewniona jest z rodzinami Pentaphlebiidae i Protolestidae[2].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Tatocnemis: gr. τατός tatos „rozciągnięty”[10]; gr. κνημις knēmis „ochraniacze na golenie, nagolenniki, legginsy”[10][11].
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodziny należy jeden rodzaj z następującymi gatunkami[1]:
- Tatocnemis crenulatipennis Fraser, 1952
- Tatocnemis denticularis Aguesse, 1968
- Tatocnemis emarginatipennis Fraser, 1960
- Tatocnemis malgassica Kirby, 1889
- Tatocnemis mellisi Schmidt, 1951
- Tatocnemis micromalgassica Aguesse, 1968
- Tatocnemis olsufieffi Schmidt, 1951
- Tatocnemis robinsoni Schmidt, 1951
- Tatocnemis sinuatipennis (Selys, 1891)
- Tatocnemis virginiae Legrand, 1992
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy), World Odonata List [online], OdonataCentral, University of Alabama, 2025 [dostęp 2025-10-11] (ang.).
- ↑ a b c d e f g Seth M. Bybee i inni, Phylogeny and classification of Odonata using targeted genomics, „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 160, 2021, s. 107115, DOI: 10.1016/j.ympev.2021.107115 (ang.).
- ↑ a b J. Rácenis, Notas taxonomicas sobre la familia Megapodagrionidae (Odonata: Zygoptera) con la sinopsis de las especies venezolanas, „Acta Biologica Venezuelica”, 2, Universidad Central de Venezuela, 1959, s. 339 (hiszp.).
- ↑ a b c Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. I Zygoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 169, seria: The Animal kingdom. (ang.).
- ↑ E. de Selys-Longchamps, Causeries odonatologiques N° 5, „Annales de la Société entomologique de Belgique”, 35, Bruxelles 1891, s. 401 (fr.).
- ↑ wynik wyszukiwania: Tatocnemis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2025-10-11] (ang.).
- ↑ W.F. Kirby, Descriptions of new genera and species of Odonata in the collection of the British Museum, chiefly from Africa, „Proceedings of the Zoological Society of London”, 1889, 1889, s. 300 (ang.).
- ↑ a b c Klaas-Douwe B. Dijkstra, Vincent J. Kalkman, Rory A. Dow, Frank R. Stokvis, Jan Van Tol, Redefining the damselfly families: a comprehensive molecular phylogeny of Zygoptera (Odonata), „Systematic Entomology”, 39 (1), John Wiley & Sons Ltd, The Royal Entomological Society, 2014, s. 68–96, DOI: 10.1111/syen.12035 (ang.).
- ↑ Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. I Zygoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 166, seria: The Animal kingdom. (ang.).
- ↑ a b H. Fliedner, The scientific names of Erich Schmidt's odonate taxa, „International Dragonfly Fund Report. Journal of the International Dragonfly Fund”, 181, 2023, s. 60, 68 (ang.).
- ↑ Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 61, OCLC 11069271 (ang.).
