Adam Władysław Kogut

Zawisza

kapitan administracji
Data i miejsce urodzenia	4 grudnia 1895 Kraków
Data i miejsce śmierci	20–22 kwietnia 1940 Katyń
Przebieg służby
Lata służby	1914–1940
Siły zbrojne	Wojsko Polskie
Formacja	Legiony Polskie
Stanowiska	dowódca pociągu naprawczego
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa II wojna światowa kampania wrześniowa
Odznaczenia

Adam Władysław Kogut

Wzrost	163 cm
Pozycja	napastnik
Kariera seniorska[a]
Lata Klub Wyst. Gole 1912 RKS Kraków ? (?) 1913 Polonia Kraków ? (?) 1913 Krakus Kraków ? (?) 1914–1918 Cracovia ? (?) 1918–1919 Wisła Kraków ? (?) 1919–1923 Cracovia 32 (37) 1924 Polonia Przemyśl ? (?) 1924–1926 Czarni Radom ? (?) 1927–1928 Polonia Warszawa 11 (6) 1928–1929 Gwiazda Warszawa ? (?)
Kariera reprezentacyjna
Lata Reprezentacja Wyst. Gole 1922  Polska 1 (0)
↑ Uwzględniono wyłącznie rozgrywki ligowe.
Multimedia w Wikimedia Commons

Adam Władysław Kogut, ps. Zawisza (ur. 4 grudnia 1895 w Krakowie, zm. 20–22 kwietnia 1940 w Katyniu) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, piłkarz, reprezentant kraju grający na pozycji napastnika oraz lewego łącznika, ofiara zbrodni katyńskiej.

Syn Jana i Anny z Lerochów^[1]. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do 5 pułku piechoty Legionów Polskich. W czasie kryzysu przysięgowego odmówił złożenia przysięgi wierności Wilhelmowi II został wcielony do armii austriackiej i odesłany na front włoski, gdy wrócił, trafił do więzienia w Stanisławowie, gdzie internowany był przez władze ukraińskie do czerwca 1918. Po oswobodzeniu został żołnierzem Wojska Polskiego. Na początku 1920 jako podporucznik, został odesłany do dyspozycji Dowództwa Okręgu Generalnego Kraków, służył w baonie zapasowym Wojsk Wartowniczych. W 1923 zdał maturę. 3 maja 1926 prezydent RP nadał mu stopień kapitana ze starszeństwem z dnia 1 lipca 1925 i 138. lokatą w korpusie oficerów piechoty^[2]. W 1927 został przydzielony do garnizonu modlińskiego. W 1937 został przeniesiony do korpusu oficerów administracji, grupa administracyjna^[3][4]. W marcu 1939 pełnił służbę w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie na stanowisku adiutanta^[5].

Po wybuchu II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej 1939, jako dowódca pociągu naprawczego broni pancernej. Po agresji ZSRR na Polskę w nieznanych okolicznościach wzięty do niewoli sowieckiej. Osadzono go w obozie jenieckim w Kozielsku^[1]. Między 19 a 21 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego^[6] – lista wywózkowa 036/3 z 16 kwietnia 1940^[6][1] (poz. 8, nr teczki personalnej 2546). Między 20 a 22 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu^[6] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu^[7][8]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne^[9][10]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji nadzorowanych przez Niemców^[11] pod numerem 809^[12][13][1] (raport dzienny z 4 maja 1943^[6]), a przy zwłokach znaleziono: znak tożsamości^[14] i grzybek^[15]. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 0809^[14].

Był wychowankiem Robotniczego Klubu Sportowego z Krakowa, następnie trenował w dwóch innych krakowskich klubach: Polonii i Krakusie. W 1914 roku związał się z drużyną Cracovii^[16], zdążył rozegrać zaledwie kilka meczów. Po odzyskaniu niepodległości zmienił piłkarskie barwy przechodząc do Wisły Kraków. Wziął udział w pierwszym meczu Wisły po reaktywowaniu się klubu. 22 czerwca 1919 wystąpił w meczu Pogoń Lwów – Wisła.

Służba w Wojsku Polskim umożliwiała mu podjęcie treningów a nawet regularną grę, ponownie w barwach Cracovii, którą reprezentował do 1923, występując w 73 meczach, w których strzelił 75 bramek. Jego debiut i zarazem jedyny występ w reprezentacji narodowej miał miejsce w dniu 28 maja 1922 roku w Szwecji, gdzie rozegrał w biało-czerwonych barwach całe spotkanie. Nie strzelił w nim gola^[17].

W 1927 został zawodnikiem warszawskiej Polonii, gdzie grał przez dwa sezony. W 1929 zakończył karierę sportową, nie ma żadnych dowodów na to, by był w jakikolwiek sposób związany z piłką w latach 30.^[18].

• Krzyż Niepodległości – 17 marca 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^[19][20][21]
• Krzyż Walecznych^[1]
• Srebrny Krzyż Zasługi – 1938 „za zasługi w służbie wojskowej”^[3][22]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[1]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[1]

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora^[23][24]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”^[25].

13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęconego wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej, certyfikat z numerem 1^[26][27][28].

• jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
• obozy NKWD dla jeńców polskich
• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-07-28].
• Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944. Jolanta Adamska (red.) Tadeusz Krawczak (red.) Mariusz Olczak (red.). Warszawa: agencja Wydawnicza „egros”, 2012. ISBN 83-89986-91-4.
• Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
• Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów obozu NKWD w Kozielsku, rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.