Credit default swap (CDS, swap ryzyka kredytowego^[1]) – instrument pochodny stanowiący zabezpieczenie w przypadku niewywiązania się ze spłaty zadłużenia^[2].

CDS jest umową, w ramach której jedna ze stron transakcji w zamian za uzgodnione wynagrodzenie zgadza się na spłatę długu należnego drugiej stronie transakcji od innego podmiotu – podstawowego dłużnika – w przypadku wystąpienia uzgodnionego w umowie CDS zdarzenia kredytowego (w praktyce zdarzeniem tym jest niespłacenie podstawowego długu przez podstawowego dłużnika).

Inaczej mówiąc CDS to umowa, w której jedna strona płaci drugiej pewną sumę pieniędzy, a ta w zamian zobowiązuje się pokryć zadłużenie, gdy dłużnik pierwszej przestanie spłacać kredyt. Jeśli ryzyko takiej sytuacji rośnie, cena CDS-u również wzrasta.

Tym samym w ramach transakcji CDS ryzyko kredytowe (ryzyko, że dług nie zostanie spłacony) zostaje przeniesione.

Umowa CDS określa co najmniej:

• podstawowego dłużnika – podmiot, którego zobowiązanie jest objęte CDS-em;
• podstawowe zobowiązanie – wskazanie długu, w odniesieniu do którego wystawiany jest CDS – z reguły jest to wskazanie ściśle określonej emisji obligacji;
• okres objęty ochroną (okres, w którym zobowiązanie z tytułu CDS jest efektywne);
• warunki, pod którymi strona transakcji CDS ma obowiązek spłaty długu (z reguły warunkami takimi są bankructwo odnośnego podmiotu lub niespłacenie zobowiązania – poparte publicznie dostępnymi informacjami).

Cena CDS ustalana jest jako procent wartości odnośnego zobowiązania, płatny w skali roku. Podstawowym czynnikiem wpływającym na cenę CDS jest poziom ryzyka w transakcji (ryzyko, że podstawowy dłużnik nie będzie w stanie spłacić zobowiązania). Poziom tego ryzyka określany jest za pomocą ratingów przyznawanych przez agencje ratingowe; (Moody’s, S&P Global Ratings, Fitch Ratings).

Jednostka, która wykupuje CDS, nie musi być właścicielem długu, na którym oparty jest dany kontrakt – takie kontrakty nazywa się „nagimi CDS”.

Instrumenty CDS powstały pod koniec lat 90. XX wieku w USA^[3]. Początkowo stanowiły instrumenty zabezpieczające, dzięki którym można było rozproszyć ryzyko^[3]. W miarę ewolucji CDS coraz częściej stanowiły one instrument spekulacyjny, a nie tylko zabezpieczający^[3]. Ponieważ gracze rynkowi mieli zróżnicowane poglądy na ryzyko (np. cena CDS na obligacje o ratingu AAA była inna niż na dług o ratingu A), wkrótce powstał rynek wtórny tych instrumentów^[3]. Można było wówczas zyskać na zmianie tego, jak postrzegane było ryzyko^[3].

Niektórzy spekulanci byli na tyle odważni, że w czasie bańki na rynku mieszkaniowym w USA, której szczyt przypadł na lata 2005–2006, zarobili niewiarygodne kwoty na krótkich pozycjach zajętych dzięki CDS-om^[3].

Inne niezamierzone konsekwencje rozkwitu spekulacyjnych CDS pojawiły się wraz z pogorszeniem się sytuacji rynkowej w czasie kryzysu kredytowego lat 2007–2009^[3]. Gdy dochodziło do obniżenia ratingu sprzedawcy danego instrumentu CDS, był on zobowiązany umową do wniesienia dodatkowego zabezpieczenia w gotówce^[3]. W efekcie znajdował się w ogromnej, nagłej potrzebie pozyskania dodatkowej płynności^[3]. Zmusiło to Departament Skarbu USA do ratowania AIG przed bankructwem po obniżeniu ratingu ubezpieczeniowego giganta^[3].

Krytycy instrumentów CDS wskazują na ich rolę w generowaniu kryzysu zadłużenia. Warren Buffett określił je jako „finansową broń masowego zniszczenia”^[4], zaś George Soros porównał je do „posiadania polisy na czyjeś życie i jednocześnie licencji na zabicie tej osoby”^[5]. Z kolei ich obrońcy wskazują na to, że CDS tylko przyspieszają procesy bankructwa państw bądź przedsiębiorstw, które i tak są już nadmiernie zadłużone^[6].

W listopadzie 2011 Unia Europejska wprowadziła zakaz „nagich CDS” w odniesieniu do zadłużenia państw. Zakaz obowiązuje od 1 grudnia 2011. W szczególnej sytuacji państwa członkowskie mogą zawiesić jego obowiązywanie w odniesieniu do własnego długu na 12 miesięcy i ewentualnie przedłużyć zawieszenie o kolejne 6 miesięcy^[7].