Grupa funkcyjna

Grupa funkcyjna, również grupa charakterystyczna^[1] – rodzaj podstawnika w związku organicznym, który definiuje jego właściwości chemiczne i decyduje o sposobie jego reagowania w danej reakcji, stanowi podstawę klasyfikacji związku^[2]^[3]^[4].

Cząsteczki zawierające określoną grupę funkcyjną reagują w podobny sposób w danych reakcjach chemicznych (reaktywność tę mogą jednak zmieniać inne grupy funkcyjne, zwłaszcza znajdujące się w bliskim sąsiedztwie grupy analizowanej). Znając ogólne zasady, według których reagują dane grupy funkcyjne, można przewidzieć własności związków je zawierających.

Wybrane grupy funkcyjne

Zobacz też kategorię: Grupy funkcyjne.

Grupa	Wzór	Klasyfikacja chemiczna
Grupy alifatyczne
grupa alkilowa	−R	alkany
grupa alkenowa	−CH=CH 2−	alkeny
grupa metylenowa (metanodiylowa)	−CH 2−	alkany
grupa etylenowa	−CH 2−CH 2−	alkany
grupa winylowa, etenylowa	−HC=CH 2	alkeny
grupa metinowa	≡CH	alkiny
Grupy zawierające gr. karbonylową (>C=O)
grupa acylowa	−C(O)R	pochodne kwasów karboksylowych
grupa acetylowa	−C(O)CH 3, −Ac	pochodne kwasu octowego
grupa benzoilowa	−C(O)Ph, −Bz	pochodne kwasu benzoesowego
grupa ketonowa	R 2C=O	ketony
grupa aldehydowa	−CHO	aldehydy
grupa karboksylowa	−COOH	kwasy karboksylowe
grupa estrowa	−COOR	estry
Grupy aromatyczne
grupa arylowa	−Ar	aromaty
grupa fenylowa	−Ph	aromaty
grupa fenylenowa	−C 6H 4−	aromaty
Grupy przyłączone poprzez heteroatom
grupa halogenowa	−X	halogenopochodne węglowodorów
grupa hydroksylowa	−OH	alkohole, fenole
grupa alkoksylowa	−OR	etery
grupa tiolowa (merkaptanowa)	−SH	tiole
grupa sulfidowa	−SR	tioetery (sulfidy)
grupa aminowa	−NH 2, −NHR, −NR 2	aminy
grupa azowa	−N=N−	azozwiązki
grupa cyjanianowa	−O−C≡N	cyjaniany
grupa izocyjanianowa	−N=C=O	izocyjaniany
grupa nitrowa	−NO 2	nitrozwiązki
Inne grupy funkcyjne
grupa benzylowa	−CH 3Ph	pochodne węglowodorów aromatycznych
grupa iminowa	−C=N−R	iminy
grupa amidowa	X−NR1 R2	amidy
grupa peptydowa	R−C(=O)−NR1 R2	peptydy, białka
Tabela na podst.:^[1]^[5]

Przypisy

↑ ^a ^b OsmanO. Achmatowicz OsmanO., SelimS. Achmatowicz SelimS., Blue Book. Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, wyd. VI, ktch.ptchem.pl, s. 390-400 [dostęp 2025-11-12] [zarchiwizowane z adresu 2024-07-17] .
↑ The International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), IUPAC - functional group (F02555) [online], goldbook.iupac.org [dostęp 2025-11-12] (ang.).
↑ grupa funkcyjna, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, WładysławW. Gajewski (red.), Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 261, OCLC 33835352 .
↑ grupa funkcyjna, [w:] Mały słownik chemiczny, JerzyJ. Chodkowski (red.), wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1976, s. 197 .
↑ Mapa pojęć - Jakie grupy funkcyjne występują w związkach organicznych i jak na tej podstawie sklasyfikować zwiazki organiczne? - zpe.gov.pl [online], zpe.gov.pl [dostęp 2025-11-12] .

[:0-1] OsmanO. Achmatowicz OsmanO., SelimS. Achmatowicz SelimS., Blue Book. Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, wyd. VI, ktch.ptchem.pl, s. 390-400 [dostęp 2025-11-12] [zarchiwizowane z adresu 2024-07-17] .

[2] The International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), IUPAC - functional group (F02555) [online], goldbook.iupac.org [dostęp 2025-11-12] (ang.).

[Encyklopedia-3] grupa funkcyjna, [w:] Encyklopedia techniki. Chemia, WładysławW. Gajewski (red.), Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1965, s. 261, OCLC 33835352 .

[Słownik_chemiczny-4] grupa funkcyjna, [w:] Mały słownik chemiczny, JerzyJ. Chodkowski (red.), wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1976, s. 197 .

[5] Mapa pojęć - Jakie grupy funkcyjne występują w związkach organicznych i jak na tej podstawie sklasyfikować zwiazki organiczne? - zpe.gov.pl [online], zpe.gov.pl [dostęp 2025-11-12] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]