Palafit – budynek lub osada wzniesiona na platformach opartych na palach.

Palafity stanowią popularny sposób konstrukcji domostw na terenach okresowo narażonych na zalanie podczas obfitych opadów w porze deszczowej, np. w Azji Południowo-Wschodniej. Taki sposób budowy chroni również mieszkańców i spiżarnie przed gadami i gryzoniami. Palafity wykazują ogromną różnorodność, jeżeli chodzi o konstrukcję, od prostych chatek krytych strzechą z liści palmowych, po okazałe, masywne domostwa o skomplikowanej strukturze i wymyślnych zdobieniach. Odrębne style takiego budownictwa wykształciły między innymi indonezyjskie plemiona Bataków, Toradżów czy Minangkabau^[1].

W buddyjskich krajach Azji Południowo-Wschodniej konstrukcja taka często bywa wykorzystywana w budownictwie świątynnym, w celu zabezpieczenia przed owadami cennych manuskryptów pisanych na liściach palmowych. Zazwyczaj w kompleksie klasztornym tylko budynek biblioteki budowany jest w postaci palafitu stojącego na środku sadzawki.

Palafity stosowano także w Europie, w celach obronnych budując całe wsie na palach na jeziorach lub wśród bagien. Taki sposób budowania typowy był np. dla dawnych Prusów. Znaczna liczba osiedli palafitowych funkcjonowała w czasach prehistorycznych na jeziorach i rozlewiskach wokół Alp. 111 zidentyfikowanych tego typu obiektów, zlokalizowanych w sześciu krajach: Szwajcarii (56), Włoszech (19), Niemczech (18), Francji (11), Austrii (5) oraz Słowenii (2), znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO we wpisie pod łączną nazwą Prehistoryczne osady na palach wokół Alp^[2].

Znaną osadą palafitową na terenach polskich jest Biskupin. Również w pobliżu osady Wielgrób, przy wschodnim brzegu jeziora Łąkorz tuż obok kanału prowadzącego do jeziora Partęczyny Wielkie, znajdują się relikty nawodnej osady palowej z XIV wieku.