![]() | |
![]() Leliwa | |
Data i miejsce urodzenia |
4 października 1746 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
7 stycznia 1825 |
Ojciec | |
Matka |
Natalia Rozalia Szembek |
Mąż | |
Dzieci |
Ignacy Dembiński |
Urszula z Morsztynów Dembińska herbu Leliwa (ur. 4 października 1746 w Czarkowach, zm. 7 stycznia 1825 w Krakowie) – polska filantropka i ziemianka.
Była córką kasztelana wiślickiego Jana Tomasza Morsztyna i Natalii z Szembeków, po śmierci rodziców zaopiekował się nią książę August Aleksander Czartoryski umieszczając ją na pensji sióstr Wizytek we Wrocławiu. W 1762 została wydana za mąż za Franciszka Dembińskiego, starostę wolbromskiego. Z tego małżeństwa na świat przyszło troje dzieci: syn Ignacy oraz córki Barbara, żona Tadeusza Czackiego, i Salomea, żona generała Józefa Wielhorskiego. Urszula doskonale radziła sobie z administrowaniem rozległych, ale zarazem mocno podupadłych dóbr. Zbudowane z jej inicjatywy w okolicy Szczekocin kuźnice żelaza przyniosły przez długie lata pokaźne dochody, sprowadzała do majątku nowoczesne maszyny rolnicze. Działalność starościny, poza dobrami w powiecie opoczyńskim, koncentrowała się również w majątkach położonych pod Krakowem, gdzie rozwijała gospodarkę rolno-hodowlaną, stawiała kuźnice, prochownie, papiernie i huty szkła[1]. Od 8 do 10 lipca 1787 gościła w pałacu Stanisława Augusta Poniatowskiego[2][3]. Król w drodze powrotnej z Ukrainy (zjazd kaniowski) do Warszawy[4] odwiedził ją w Szczekocinach, chcąc sobie zjednać, gdyż była przeciwna jego ugodowej polityki wobec Rosji[potrzebny przypis]. W czasie Sejmu Czteroletniego była zwolenniczką reform i Konstytucji 3 maja. W czasie insurekcji kościuszkowskiej wspólnie z zięciem Tadeuszem Czackim dla potrzeb powstańczych artylerii podarowała konie z uprzężą. Po śmierci męża zostały rozbudowane z jej fundacji kościoły w Przysusze (1780–1786), Szczekocinach (1780–1782) wraz z pałacem, Sędziszowie (1771), Dłużcu (1780–1782). W Krakowie posiadała dwie kamienice przy ul. Sławkowskiej. Z jej fundacji powstało ogrodzenie wokół kościoła Mariackiego, św. Anny, św. Wojciecha i Dominikanów[5]. W Wysowej ufundowała w 1808 roku łazienki do kąpieli w wodach mineralnych, jedno z pierwszych sanatoriów w kraju[6]. Urszula zmarła w Krakowie. Została pochowana w grobowcu rodzinnym w kościele parafialnym w Szczekocinach.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Agnieszka Zarychta-Wójcicka , Urszula z Morsztynów Dembińska – w kręgu gospodarki, kultury i polityki przełomu XVIII i XIX wieku, [w:] Grzegorz Dudała i inni red., Urszula Dembińska (1746-1825). Wystawa biograficzna, Szczekociny • Chorzów 2014, s. 6–64, ISBN 83-89458-01-2, OCLC 898262263 .
- ↑ Relacja z pobytu Jego Król: Mości Stanisława Augusta Poniatowskiego w Pałacu Urszuli Dembińskiej. [online], Stowarzyszenie Miłośników Historii Szczekocin i Okolic, 29 marca 2014 [dostęp 2025-03-12] .
- ↑ DYARYUSZ PODROŻY J. K. Mci. NA UKRAINĘ Roku 1787., [w:] Adam Naruszewicz , Tauryka czyli Wiadomości starożytne i poźnieysze o stanie i mieszkańcach Krymu do naszych czasów, w Drukarnie Nro 646. przy Nowolipiu, 1805, s. 143, 472-476 [dostęp 2025-03-12] .
- ↑ Adam Naruszewicz, Dyaryusz Podrozy Nayiaśnieyszego Stanisława Augusta Krola Polskiego Na Ukrainę I Bytnosci W Krakowie Aż Do Powrotu Do Warszawy Dnia. 22 lipca roku 1787, Drukarnia Piotra Dufoura, 1787 [dostęp 2025-03-12] .
- ↑ Michał Rożek, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Warszawa • Kraków: PWN, 1993, s. 108-109, 141, 197, ISBN 978-83-01-10989-9, OCLC 830055541 .
- ↑ Michał Paszkowski , Wysowa-Zdrój i okolice. Przewodnik turystyczny, Kielce: Glob-Tour, 2004, ISBN 83-89458-01-2, OCLC 751004125 .