Annopol

Ten artykuł dotyczy miasta w województwie lubelskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Annopol

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Fragment rynku
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Powiat	kraśnicki
Gmina	Annopol
Data założenia	XVI / XVII w.
Prawa miejskie	1761–1870, 1996
Burmistrz	Mirosław Gazda
Powierzchnia	7,73[1] km²
Populacja (31.12.2019) • liczba ludności • gęstość	2488[2] 321 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 15
Kod pocztowy	23-235
Tablice rejestracyjne	LKR
Położenie na mapie gminy Annopol Annopol
Położenie na mapie Polski Annopol
Położenie na mapie województwa lubelskiego Annopol
Położenie na mapie powiatu kraśnickiego Annopol
50°53′07″N 21°51′25″E/50,885278 21,856944[3]
TERC (TERYT)	0607024
SIMC	0786213
Urząd miejski ul. Rynek 1 23-235 Annopol
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Annopol – miasto w Polsce, w województwie lubelskim, w powiecie kraśnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Annopol, w pobliżu Wisły, na skraju Małopolskiego Przełomu Wisły.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnobrzeskiego.

Annopol leży w dawnej ziemi lubelskiej na obszarze historycznej Małopolski^[4].

Annopol powstał na byłych gruntach wsi Rachów, notowanej od XV wieku, która była w XVI i XVII wieku własnością szlacheckich rodzin Rachowskich, Czyżowskich, Morsztynów i Tymińskich. W roku 1415 był własnością szlachecką Jana Dłuto ze Słupia^[5]. W następnych stuleciach powstał port rzeczny na Wiśle. Wykorzystując ten fakt właściciele lokowali tutaj miasto.

Pierwsza informacja o istnieniu Rachowa pochodzi z 1724 r., kiedy to Rachów otrzymał przywilej na jarmarki oraz prawa miejskie^[6]. Nowy dokument na nie dostał właściciel J.T. Morsztyn w 1740 r. Z kolei w 1761 r. Antoni Jabłonowski wystawił dokument, którym nadał miastu, na cześć swej żony Anny, nazwę Annopol. Jednakże, jak to było w przypadku wielu lokowanych miast, nowa nazwa nie od razu się przyjęła^[7]. Wielokrotnie, jeszcze w drugiej połowie XVIII w., nazywano miasteczko Rachowem. Tak było w latach 1765 i 1778. W 1781 r. po raz pierwszy w spisach oficjalnych odnotowano Annopol^[7]. Podobnie zapisano w latach 1786 i 1787, zaś w 1790 r. ponownie widnieje Rachów. W 1792 r. zwano je Hannopol, zaś w wizytacji kościelnej z 1806 r. zapisano obydwie nazwy „oppidum Annopol seu Rachów”. Od 1827 r. używano nazwy Annopol^[7].

Po rozbiorach Polski, decyzją władz rosyjskich 13 stycznia 1870 r. pozbawiono Annopol praw miejskich^[8] (inne źródła mówią o roku 1869^[9]). W 1914 r. w pobliżu Annopola przeprawiły się przez Wisłę oddziały Legionów Polskich oraz oddziały krakowskie 12 Dywizji Piechoty armii austriackiej, które 23 sierpnia 1914 r. stoczyły pod miastem bój z Rosjanami. Obszerny opis walk pod Annopolem wraz z mapą znalazły się w pamiętnikach gen. Tadeusza Rozwadowskiego dowodzącego austriacką artylerią^[10].

W czasie agresji III Rzeszy na Polskę w rejonie Annopola, Józefowa i Tarnobrzega przeprawiały się na wschodni brzeg Wisły wojska niemieckiej 10 Armii. Z rejonu Księżomierza przeciwdziałać niemieckiemu forsowaniu rzeki pod Annopolem usiłowała m.in. Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa^[11].

Latem 1944 r. rejon Annopola był polem bitwy między Armią Czerwoną a Wehrmachtem. Ostatecznie, walki, w których uczestniczyły m.in. dwie radzieckie dywizje, zakończyły się zdobyciem Annopola i uwolnieniem mieszkańców miasta od okupacji niemieckiej trwającej od 1939 r. 58 Dywizja Strzelecka dowodzona przez płka Aleksandra Szykitę i 389 Dywizja Strzelecka dowodzona przez gen. Leonida Kołobowa 30 lipca 1944 r. sforsowały Wisłę i uchwyciły przyczółki na jej zachodnim brzegu^[12].

Z dniem 1 stycznia 1996 r., Rada Ministrów ponownie nadała miejscowości status miasta^[6].

W XVII i XVIII stuleciu w miejscowości zaczęli osiedlać się Żydzi, choć najstarsze dokumenty potwierdzające ich obecność w mieście pochodzą dopiero z XVIII stulecia. W 1764 r. mieszkało ich tam 136, a w 1787 r. – 106, co stanowiło 44% ogółu mieszkańców. Z czasem następował wzrost liczebności ludności żydowskiej – w 1897 r. w Annopolu mieszkało 575 wyznawców religii mojżeszowej, a w 1921 r. – 1251, co stanowiło 72,9% ogółu ludności. Annopolscy Żydzi zajmowali się głównie handlem zbożem i bydłem, propinacją alkoholu, dzierżawą karczm, składów solnych i sadów, a także rzemiosłem i lichwą.

W mieście działała kasa GMAH, bank żydowski, związek rzemieślników prowadzący zajęcia wieczorowe i kulturalne, działały partie i pionierskie grupy syjonistyczne, Agudat Israel oraz niewielka grupa Bundu^[13].

Po wybuchu II wojny światowej do Annopola przybyło wielu żydowskich uciekinierów z innych części Polski, m.in. z Kalisza i Łodzi. Kilka dni po zajęciu miasta Niemcy zamordowali rabina Raphaela Leventhala oraz miejscowego szawa (rzeźnika i egzaminatora) Labela Korono. Okupanci utworzyli Judenrat. Na jego czele stał Bunem Mandelkar, przedwojenny przewodniczący gminy żydowskiej. W styczniu 1940 r. Niemcy powiesili dziesięciu Żydów oskarżonych o handel na czarnym rynku. Od marca 1940 r. miejscowi Żydzi zostali zobowiązani do noszenia na ramieniu opasek z gwiazdą Dawida^[13]. Niemcy utworzyli dwa obozy pracy dla Żydów w Rachowie i Janiszowie, a wiosną 1940 r. utworzyli getto, powstała policja żydowska, którą dowodził Benjamin Katzenelbogen. W maju 1942 r. w Annopolu było około 2000 Żydów. 15 października 1943 r. okupanci zaczęli likwidować getto. Po wstępnej selekcji, zdrowe i silne osoby zostały skierowane do obozów pracy w Janiszowie i Gościeradowie. Osoby stare i niedołężne zostały na miejscu zamordowane. Resztę ludności żydowskiej wysłano do getta w Kraśniku i potem do obozu w Bełżcu, gdzie zostali zamordowani^[14][15].

Żydzi w Annopolu mieli dwie synagogi – starą i nową oraz dwa cmentarze – stary i nowy^[16][17].

• Zabytkowy kościół drewniany – 1740 r.
• Murowany kościół według projektu Stanisława Fertnera – 1936–1938
• Nowy cmentarz żydowski – XVIII wiek
• Stary cmentarz żydowski – XVII lub XVIII wiek (zamknięty w 1792 r.)
• Brama, mur./kam. – XIX wiek (dzisiaj zabudowana)
• Gorzelnia – 1909 r. (od ok. 1920 r. młyn)
• Kapliczka przy ulicy Radomskiej
• Małopolski Przełom Wisły
• Ośmiorak, mur. – druga połowa XIX wieku
• Park krajobrazowy – XIX / XX wiek
• Spichlerz, mur. – XIX / XX wiek
• ul. Kościuszki: domy nr 4, 8, 10, 12 – początek XX wieku
• ul. Lubelska: domy nr 1, 9, 13, 27 – mur., lata 20. XX wieku
• Wzniesienia Urzędowskie

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto miało 2488 mieszkańców^[2].

W Annopolu znajduje się most przez Wisłę w ciągu drogi krajowej nr 74. Przez miasto przebiegają również drogi wojewódzkie nr 824 i droga wojewódzka nr 854.

• Kościół rzymskokatolicki:
  • parafia św. Joachima i Anny
• Świadkowie Jehowy:
  • zbór Annopol (Sala Królestwa ul. Puławska 22)^[19]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Annopolu.

• Bolesław Dolata, Tadeusz Jurga: Walki zbrojne na ziemiach polskich 1939-1945. Warszawa: 1977.
• Zygmunt Mańkowski: Między Wisłą a Bugiem 1939-1944. Studium o polityce okupanta i postawach społeczeństwa. Lublin: 1978.

• Annopol 1(1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 39 .
• Oficjalna strona miasta
• Historia Żydów w Annopolu na portalu Wirtualny Sztetl