August Kork

August Kork

Август Иванович Корк

August Kork (1927)
komandarm II rangi
Data i miejsce urodzenia	22 lipca?/3 sierpnia 1887 Aardla, Cesarstwo Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	11 czerwca 1937 Moskwa, RFSRR, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby	1905–1917, 1918–1937
Siły zbrojne	Armia Imperium Rosyjskiego Rewolucyjna Armia Wolnej Rosji(inne języki) Armia Czerwona
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa: front wschodni wojna domowa w Rosji: ofensywa zachodnia Armii Czerwonej: Estonia Łotwa: Dyneburg ofensywa AP-Z na Piotrogród powstanie Machny północny Krym Perkop-Czongar powstanie basmaczy wojna polsko-bolszewicka: Bug Warszawa Wieprz Niemen
Odznaczenia
Cesarskie:
Multimedia w Wikimedia Commons

August Kork, po rosyjsku Awgust Iwanowicz Kork (ros. Август Иванович Корк; ur. 22 lipca^?/3 sierpnia 1887 w Aardli, zm. 11 czerwca 1937 w Moskwie) – radziecki wojskowy narodowości estońskiej, komandarm II rangi. Podpułkownik armii cesarskiej, w obliczu wojny domowej dołączył do Armii Czerwonej, mianowany szefem sztabu Armii Estońskiej(inne języki) (1919), później dowódcą 15 (1919–1920) i 6 Armii (1920–1921), Charkowskiego Okręgu Wojskowego (1921–1922), zastępcą dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy i Krymu(inne języki) (1922–1923) i dowódcą Frontu Turkiestańskiego(inne języki) (1922–1923), po zwycięstwie dowódca Białoruskiego Okręgu Wojskowego (1924–1925), Kaukaskiej Armii Czerwonego Sztandaru(inne języki) (1925), ponownie Białoruskiego OW (1925–1927), Leningradzkiego Okręgu Wojskowego (1927–1928), attaché wojskowy w Rzeszy Niemieckiej (1928–1929), kierownik Wydziału Zaopatrzenia Armii Czerwonej (1929) i dowódca Moskiewskiego Okręgu Wojskowego (1929–1935), następnie zdegradowany (jako obiekt nieufności władz) do komendanta Akademii Wojskowej im. Michaiła Frunzego (1935–1937), którym był do aresztowania na początku wielkiej czystki w wojsku. W procesie pokazowym skazany na śmierć i stracony.

Pochodził z estońskiej rodziny chłopskiej. W 1905 r. ukończył czteroklasową szkołę w Tartu, następnie podjął naukę w szkole junkrów w Wilnie, a w związku z reorganizacją placówki ukończył w 1908 r. Czugujewską Szkołę Wojskową (piechoty). Służył następnie w 98 Jurjewskim Pułku Piechoty w Dzwińsku. W latach 1911–1914 r. studiował w Imperatorskiej Nikołajewskiej Akademii Wojskowej, kończąc studia jako jeden z najlepszych absolwentów w danym roczniku. Za osiągnięcia w nauce otrzymał order św. Stanisława III stopnia^[1].

Podczas I wojny światowej służył w sztabie Wileńskiego Okręgu Wojskowego, następnie w sztabach 8 Dywizji Strzeleckiej, 20 Korpusu Armijnego i 3 Korpusu Syberyjskiego. W 1917 r. ukończył szkołę lotników-obserwatorów^[1]. W armii Imperium Rosyjskiego dosłużył się stopnia podpułkownika, ostatnim stanowiskiem, jakie zajmował, było stanowisko oficera do poruczeń ds. lotnictwa przy sztabie Frontu Zachodniego^[1].

Po rewolucji lutowej, w sierpniu 1917 r. został przewodniczącym komitetu żołnierskiego Frontu Zachodniego^[1].

W czerwcu 1918 roku dobrowolnie wstąpił do Armii Czerwonej^[1]. Służył w oddziale operacyjnym Wszechrosyjskiego Sztabu Głównego. Od października 1918 r. był kierownikiem wydziału sztabu Frontu Zachodniego. W grudniu 1918 r. został doradcą ludowego komisarza wojny proklamowanej 29 listopada tego roku Estońskiej Komuny Ludu Pracującego^[1]. Estońska republika radziecka ze stolicą w Narwie przetrwała do 19 stycznia 1919 r., gdy jej rząd musiał wycofać się na wschód wobec kontrofensywy wojsk estońskich^[2]. W lutym 1919 r. August Kork został szefem sztabu Armii Estońskiej - nazwę tę dowództwo Armii Czerwonej nadało czerwonej 7 Armii^[2]. W czerwcu 1919 r. Armia Estońska została ponownie przemianowana na 7 Armię^[2]; August Kork kontynuował służbę w niej jako pomocnik dowódcy, Aleksandra Riemiezowa, w takim charakterze biorąc udział w obronie Piotrogrodu przed białą Armią Północno-Zachodnią(inne języki) gen. Nikołaja Judenicza^[1].

W lipcu 1919 r. został dowódcą 15 Armii (przekształconej z Łotewskiej Armii Radzieckiej). W ocenie Siergieja Kamieniewa był najlepszym czerwonym dowódcą na zachodnim froncie rosyjskiej wojny domowej^[1]. Na czele 15 Armii brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej^[1].

W październiku 1920 r., po podpisaniu przez rząd bolszewicki traktatu pokojowego z Polską, August Kork został mianowany dowódcą 6 Armii w składzie Frontu Południowego^[1]. Brał udział w ostatnich operacjach przeciwko Armii Rosyjskiej gen. Wrangla. Na początku października i w pierwszych dniach listopada 1920 r. dowodzona przez niego 6 Armia brała udział w wyparciu białych z Północnej Taurydy na Krym^[3]. Następnie 6 Armia wspólnie z 1 i 2 Armią Konną przeprowadzała główne uderzenie podczas szturmu Krymu – operacji perekopsko-czongarskiej^[4]. 30 grudnia 1920 r. został odznaczony Honorową Bronią Rewolucyjną za dowodzenie podczas operacji perekopsko-czongarskiej^[1]. Podczas wojny domowej został również dwukrotnie odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru, w 1919 i 1920 r.^[1]

Od maja 1921 r. do czerwca 1922 r. był dowódcą Charkowskiego Okręgu Wojskowego. Następnie od czerwca do października 1922 r. był pomocnikiem naczelnego dowódcy wojsk Ukrainy i Krymu, w 1922 r. – dowódcą Frontu Turkiestańskiego. Od lipca do grudnia 1923 r. pełnił obowiązki pierwszego pomocnika naczelnika Zarządu Głównego Sił Powietrznych ZSRR^[1]. Od grudnia 1923 r. do lutego 1925 r. był najpierw pomocnikiem dowódcy, a następnie dowódcą Zachodniego Okręgu Wojskowego. Od lutego do listopada 1925 r. dowodził Armią Kaukaską^[1]. W listopadzie 1925 r. został ponownie dowódcą Zachodniego Okręgu Wojskowego. Od maja 1927 do 1928 r. był dowódcą Leningradzkiego Okręgu Wojskowego^[1]. W czerwcu 1928 r. został radzieckim attaché wojskowym w Niemczech. W maju 1929 r. został naczelnikiem zaopatrzenia Armii Czerwonej^[1]. W listopadzie 1929 r. mianowano go dowódcą Moskiewskiego Okręgu Wojskowego^[1].

W latach 1935–1937 był komendantem Akademii Wojskowej im. Michaiła Frunzego^[1] w stopniu komandarma II rangi^[5]. Cieszył się autorytetem w armii^[6]. Siergiej Biriuzow opisał go jako człowieka, który w Akademii „nie miał sobie równych pod względem autorytetu, głębi i zakresu wiedzy”, a „wysokie wymagania łączył z uprzejmością i taktem”^[6]. Jan Bierzin charakteryzował Korka jako człowieka zdolnego do rozeznawania się w skomplikowanych kwestiach politycznych, energicznego i upartego w rozwiązywaniu postawionych przed nim zadań^[6].

W marcu 1937 roku na naradzie partyjnego aktywu Akademii poparł stalinowskie czystki, powtarzając wnioski z lutowo-marcowego plenum KC WKP (b), podczas którego ogłoszono rozprawę z „bandami trockistowsko-zinowjewowskimi, bucharinowcami i rykowcami”. Nie uchroniło to samego Korka, którego Stalin nie lubił i któremu nie ufał, przed aresztowaniem^[7]. Komendant Akademii Wojskowej został aresztowany przez NKWD 12 maja 1937 r.^[5] w swoim mieszkaniu w rządowym „domu na nabrzeżu” (na bulwarze Biersieniewskim w Moskwie)^[8].

11 czerwca 1937 pod zarzutem udziału w spisku wojskowym w Armii Czerwonej i przygotowań do obalenia władzy sowieckiej poprzez powstanie zbrojne i klęskę ZSRR w przyszłej wojnie (z art. 58 radzieckiego kodeksu karnego) został postawiony przed Sądowym Trybunałem Specjalnym Sądu Najwyższego ZSRR, pod przewodnictwem Wasilija Ulricha, razem z siedmioma innymi dowódcami: Michaiłem Tuchaczewskim, Ioną Jakirem, Robertem Ejdemanem, Witowtem Putną, Witalijem Primakowem, Borisem Feldmanem oraz Ijeronimem Uborewiczem (tzw. sprawa Tuchaczewskiego(inne języki)). Wszyscy zostali skazani na śmierć^[9]. Wszyscy zostali rozstrzelani następnego dnia. Ciała skremowano w krematorium na Cmentarzu Dońskim, prochy pochowano anonimowo (ob. mogiła zbiorowa nr 1^[10]). Proces pokazowy wywarł ogromne wrażenie w całym ZSRR, gdyż straceni oficerowie należeli do czołowych dowódców Armii Czerwonej, najsłynniejszych czerwonych dowódców okresu wojny domowej^[11]. Był to początek wielkiej czystki w Armii Czerwonej. Aresztowana jako członek rodziny wroga ludu została również żona Korka Jekatierina, skazana na śmierć 13 lipca 1941 r. i stracona 28 lipca tego samego roku^[12].

W 1957 r. August Kork został zrehabilitowany^[10].

• 
  Jako oficer armii cesarskiej (1914)
• 
  Kork (siedzi drugi z prawej) w gronie wyższych dowódców Armii Czerwonej (1927)
• 
  Podobizna Korka w prasie estońskiej z 1935 roku, opisany jako poplecznik Stalina
• 
  Grób zbiorowy nr 1 na Cmentarzu Dońskim w Moskwie, gdzie anonimowo pochowano Korka i pozostałych skazanych razem z nim oficerów

• P. Wieczorkiewicz: Łańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937–1939. Warszawa: Zysk i S-ka, 2016. ISBN 978-83-7785-794-6.