Lifestyle Khazanah Profil Baru Dram Lists Ensiklopedia
Technopedia Center
PMB University Brochure
Faculty of Engineering and Computer Science
S1 Informatics S1 Information Systems S1 Information Technology S1 Computer Engineering S1 Electrical Engineering S1 Civil Engineering

faculty of Economics and Business
S1 Management S1 Accountancy

Faculty of Letters and Educational Sciences
S1 English literature S1 English language education S1 Mathematics education S1 Sports Education
teknopedia

teknopedia

teknopedia

teknopedia

teknopedia

teknopedia
teknopedia
teknopedia
teknopedia
teknopedia
teknopedia
  2. Wereldencyclopedieën
  3. Autobus wodorowy – Wikipedia, wolna encyklopedia
Autobus wodorowy – Wikipedia, wolna encyklopedia
Autobus wodorowy – Wikipedia, wolna encyklopedia
Przejdź do zawartości

Autobus wodorowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Autobus wodorowy z ogniwem paliwowym NesoBus 12 w Sosnowcu (2024)

Autobus wodorowy (często także: autobus z ogniwem paliwowym, ang. fuel cell bus) – autobus napędzany energią elektryczną wytwarzaną w ogniwie paliwowym zasilanym wodorem, która zasila silniki elektryczne napędzające koła. W niektórych konstrukcjach układ ten jest uzupełniany w sposób hybrydowy o akumulator lub superkondensator. Jedynym produktem reakcji w pojeździe jest woda[1] W wielu miastach na świecie prowadzono testy autobusów z ogniwem paliwowym; według danych z 2020 r. w eksploatacji było ponad 5600 takich autobusów, z czego zdecydowana większość w Chinach[1]. Pod koniec października 2025 po polskich drogach jeździły 122 autobusy wodorowe[2].

Tło

[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na emisje gazów cieplarnianych oraz zanieczyszczenie powietrza (m.in. przez pyły) powodowane przez autobusy z silnikami Diesla, od początku XXI wieku operatorzy transportu publicznego w coraz większym stopniu sięgają po rozwiązania o niższych emisjach, takie jak autobusy hybrydowe i autobusy elektryczne (bateryjne)[3]. Autobusy bateryjne mogą jednak mieć krótszy zasięg niż pojazdy z silnikami Diesla, wymagają czasu na ładowanie, a w niskich temperaturach ich możliwości magazynowania energii ulegają pogorszeniu[4].

Z tego powodu część operatorów analizowała alternatywy, w tym autobusy wodorowe z ogniwem paliwowym[3]. Część producentów proponowała też użycie ogniwa paliwowego jako range extendera (wydłużacza zasięgu), łącząc je z większym akumulatorem lub superkondensatorem[5]. Wodór ma większą gęstość energii (w ujęciu masowym) niż akumulatory litowe, co czyni go potencjalnie przydatnym w pojazdach ciężkich, takich jak autobusy i ciężarówki[6].

Pochodzenie paliwa wodorowego bywa różne – tzw. zielony wodór[a] (wytwarzany z użyciem energii odnawialnej) jest istotnie bardziej korzystny środowiskowo niż wodór wytwarzany z paliw kopalnych (np. z węgla lub gazu)[11][12][13].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze testy i pilotaże

[edytuj | edytuj kod]

Od końca lat 80. XX wieku, wraz z narastającymi obawami dotyczącymi emisji zanieczyszczeń z autobusów z silnikami Diesla, podejmowano próby zastosowania ogniw paliwowych do zasilania pojazdów. Wczesne prace typu proof of concept koncentrowały się na wykazaniu, że ogniwa paliwowe można zabudować w autobusie i w praktyce zasilić nimi napęd pojazdu[14]. W latach 1994–1995 program Georgetown Fuel Cell Bus Program (prowadzony przez Uniwersytet Georgetown oraz Departament Energii USA) zaprezentował trzy autobusy o długości 30 stóp (ok. 9,1 m), zasilane ogniwem paliwowym kwasu fosforowego firmy Fuji Electric(inne języki)[15][16].

Autobus Toyota FCHV-BUS na Expo 2005 w Aichi (2005)

Od końca lat 90. XX wieku autobusy z ogniwami paliwowymi zasilanymi wodorem testowano w wielu miastach[14]. W 1998 r. Chicago i Vancouver rozpoczęto testy z wykorzystaniem nadwozi autobusowych New Flyer Industries(inne języki) oraz ogniw paliwowych Ballard Power Systems(inne języki)[17]. Trwający trzy lata pilotaż przewiózł ponad 200 tys. pasażerów i objął łącznie ponad 118 tys. km przebiegu.

Od 2000 r. firmy Hino i Toyota współpracowały nad rozwojem autobusu wodorowego z ogniwem paliwowym FCHV-BUS(inne języki)[18]. Po testach prowadzonych przez Toei Bus(inne języki) w 2003 r. flota ośmiu autobusów FCHV-BUS obsługiwała Expo 2005 w prefekturze Aichi[19]. W czasie Expo autobusy przewiozły ok. 1 mln odwiedzających i przejechały ok. 130 tys. km, a następnie wykorzystywano je m.in. jako autobusy dowozowe na lotniskach.

W Stanach Zjednoczonych National Renewable Energy Laboratory(inne języki) (NREL) prowadzono badania i ewaluacje autobusów z ogniwami paliwowymi od 2000 r., we współpracy z Federal Transit Administration(inne języki)[14][20]. Operator AC Transit(inne języki) w rejonie zatoki San Francisco rozpoczął własne testy autobusu wodorowego w 2002 r[21].

Wodorowy autobus z ogniwem paliwowym Mercedes-Benz Citaro w Stratford w Londynie (2004)

Projekt Clean Urban Transport for Europe

[edytuj | edytuj kod]

Od 2001 r. unijny projekt badawczo-wdrożeniowy Clean Urban Transport for Europe (CUTE) uruchomił autobusy z ogniwami paliwowymi w dziewięciu miastach europejskich, m.in. w Londynie, Madrycie i Hamburgu[22][23]. W analogicznych demonstracjach, wspieranych przez to samo konsorcjum, uczestniczyły także Reykjavík, Pekin i Perth[24]. Fuel Cell Bus Club stał się forum wymiany doświadczeń i informacji pomiędzy miastami, operatorami oraz środowiskiem badawczym[25].

W projektach wykorzystywano autobusy Mercedes-Benz Citaro oraz ogniwa paliwowe Ballard Power Systems. W tamtym okresie flotę tę określano jako największą na świecie. Szacowano, że koszt jednostkowy autobusu wynosił ok. 1,2 mln USD, zasięg ok. 300 km, a pojemność ok. 70 pasażerów[26].

Zakończone w 2007 r. projekty były przez część badaczy oceniane jako udane[27][28]. Jednocześnie część operatorów krytykowała je z powodu wysokich kosztów eksploatacji; Madryt raportował, że koszt paliwa był ok. dziesięciokrotnie wyższy niż w przypadku diesla[29]. Wymagało to także budowy dedykowanych stacji tankowania wodoru[29]. Autobusy w Pekinie – opisywane jako pierwsze w Chinach – wycofano po roku, ponieważ zanieczyszczenie powietrza obniżało sprawność i żywotność ogniw paliwowych[30][31].

Dalszy rozwój

[edytuj | edytuj kod]
Autobus z ogniwem paliwowym w São Paulo (2009)

W 2006 r. Federal Transit Administration ogłosiła National Fuel Cell Bus Technology Development Program[32]. Program przewidywał 49 mln USD grantów federalnych dla agencji transportowych na rozwój i testy autobusów wodorowych z ogniwami paliwowymi, aby przyspieszyć ich komercjalizację[32][33]. W 2003 r. AC Transit wprowadził do testów autobus Thor „ThunderPower”, kończąc je w październiku 2004 r[34]. W 2006 r. pięć autobusów Van Hool z ogniwami paliwowymi UTC Power weszło do eksploatacji, a w 2010 r. zastąpiono je kolejnymi autobusami Van Hool z ogniwem paliwowym[34].

W 2009 r. BC Transit(inne języki) rozpoczął eksploatację autobusów z ogniwami paliwowymi w miejscowości Whistler w Kolumbii Brytyjskiej przed ZIO 2010. Flota 20 autobusów była wówczas największa na świecie, a koszt projektu szacowano na ok. 94 mln USD[35][36]. Wodór określano jako „niebieski”[a], a jego produkcję realizowała firma Air Liquide w Quebecu z wykorzystaniem energii wodnej[37]. Z powodu wysokich kosztów eksploatacji program zakończono w 2015 r[38][36]

W 2009 r. pierwszy brazylijski prototyp autobusu z ogniwem paliwowym rozpoczął kursowanie w São Paulo. Pojazd wyprodukowano w Caxias do Sul. Program „Ônibus Brasileiro a Hidrogênio” obejmował także trzy kolejne autobusy[39].

W 2010 r. w Londynie wprowadzono do eksploatacji osiem autobusów wodorowych o większym zasięgu niż pojazdy używane w połowie lat 2000[40][41] W tamtym czasie była to największa w Europie flota autobusów wodorowych[42]. Transport for London zwracał uwagę na wysokie koszty pojazdów i paliwa, zakładając jednocześnie spadek kosztów wraz z dojrzewaniem rynku[40].

W Chinach autobusy z ogniwami paliwowymi wykorzystywano m.in. podczas Pekinu 2008, Expo 2010 w Szanghaju oraz Igrzysk Azjatyckich 2010 w Kantonie[33]. Pojazdy rozwijała m.in. firma Higer Bus(inne języki); na potrzeby Pekinu 2008 wdrożono 3 autobusy, a na Expo 2010 w Szanghaju – 196[43][44].

W marcu 2015 r. największa wówczas flota autobusów z ogniwami paliwowymi w Europie weszła do eksploatacji w Aberdeen w Szkocji. Dziesięć autobusów Van Hool wykorzystywano w pięcioletnim pilotażu[45].

Wprowadzenie komercyjne na większą skalę

[edytuj | edytuj kod]
Autobus Toei Bus Toyota Sora (2023)

Według danych z 2020 r. na świecie eksploatowano 5648 autobusów wodorowych z ogniwami paliwowymi, z czego 93,7% w Chinach[1]. Część wczesnych użytkowników kierowała się jednak ku autobusom bateryjnym; przykładowo Londyn raportował ok. 950 autobusów bateryjnych i 20 autobusów wodorowych w swojej flocie według stanu na 31 marca 2023 r[46]

W 2015 r. Toyota rozpoczęła w Tokio testy zaktualizowanego autobusu wodorowego (Toyota FC Bus), rozwijanego wspólnie z Hino Motors. W 2017 r. Toyota zaprezentowała autobus Toyota Sora[47], a produkcja ruszyła w marcu 2018 r[48][49]. Do 2020 r. dostarczono ponad 100 autobusów Toyota Sora, eksploatowanych m.in. na Tokyo BRT oraz przez JR Bus Kanto i Toei Bus[50].

W 2018 r. Toyota zapowiedziała udostępnienie swojej technologii ogniw paliwowych portugalskiemu producentowi autobusów Caetano na potrzeby sprzedaży autobusów w Europie[51]. Model Caetano H2.City Gold znalazł nabywców m.in. w Bielefeld[52], Cottbus[53] oraz Barcelonie[54]. Producent zaczął następnie mocniej eksponować markę „Toyota”, gdy Toyota została większościowym udziałowcem[55].

W Chinach firma Feichi (Allenbus) rozpoczęła produkcję autobusów wodorowych w Yunfu, licencjonując technologię ogniw paliwowych od Ballard. Ogniwa paliwowe łączono z akumulatorem litowo-jonowym 36 kWh, zasilającym silniki elektryczne. Ponad 300 autobusów Feichi eksploatowano w mieście Foshan w prowincji Guangdong[56]. Inni producenci w Chinach również rozpoczęli produkcję autobusów; Zhongtong Bus(inne języki) uruchomił program badawczo-rozwojowy w 2014 r., a produkcję w 2016 r[57]

W 2018 r. miasto Zhangjiakou zamówiło 74 autobusy wodorowe w ramach przygotowań do Pekinu 2022[58]. Podczas igrzysk wykorzystywano ponad 800 autobusów i autokarów wodorowych producentów takich jak Foton, Yutong, Geely i Zhongtong[59][60][61]. Wybór autobusów wodorowych uzasadniano m.in. warunkami pogodowymi i niskimi temperaturami w prowincji Hebei[59], a samo wykorzystanie wodoru krytykowano, zwracając uwagę, że znaczna część wodoru w Chinach pochodzi z węgla[62].

Autobus wodorowy Hyundai Elec City w Seulu (2019)

W 2017 r. zaprezentowano autobus Hyundai Elec City, który wszedł do komercyjnej eksploatacji w Korei Południowej w grudniu 2019 r. Do czerwca 2021 r. w eksploatacji było 108 autobusów[63]. Zapowiadano także testy w Wiedniu oraz w Niemczech[64][65]. Deklarowano zasięg przekraczający 500 km oraz moc maksymalną 180 kW[63]. Miasta Busan i Ulsan ogłosiły w 2022 r., że planują wprowadzić łącznie ponad 620 autobusów do 2025 r[66].

W 2019 r. polski producent autobusów Solaris Bus & Coach zaprezentował podczas szczytu UITP autobus wodorowy z ogniwem paliwowym na platformie Solaris Urbino 12[67]. Następnie był testowany m.in. przez RATP w Paryżu[68] i zamawiany przez operatorów w Europie, m.in. Connexxion[69][70], ÖBB Postbus[71] oraz MPK Poznań[72]. W 2022 r. Solaris zaprezentował wodorową wersję przegubowego Urbino 18 podczas targów InnoTrans[73]

W czerwcu 2021 r. do eksploatacji w Londynie wszedł pierwszy na świecie wodorowy autobus piętrowy z ogniwem paliwowym (Wright StreetDeck Hydroliner) na linii 7[74][75].Podobne autobusy wprowadzono także w Aberdeen[76]. Model Hydroliner FCEV rozwijano w ramach inicjatywy UE JIVE[77]

Solaris Urbino 12 hydrogen na linii 128 w Krakowie (2024)

W lipcu 2021 r. za pierwsze wdrożenie autobusu wodorowego w regularnym transporcie publicznym w Polsce wskazywano Konin: MZK Konin zawarł umowę leasingu na Urbino 12 hydrogen, a w lipcu 2022 r. informowano o przekazaniu pojazdu do eksploatacji (z tankowaniem wodoru realizowanym w Koninie na infrastrukturze związanej z ZE PAK)[78][79].

Kolejni producenci wchodzili na rynek autobusów wodorowych, m.in. Iveco (porozumienie z Air Liquide), Alexander Dennis (zapowiedź „next generation” autobusu piętrowego) oraz Hyzon Motors[80][81][82]. Inne kraje ogłaszały pilotaże; przykładowo Moskwa planowała pilotaż autobusów Kamaz w 2022 r[83]

W maju 2022 r. operator Regionalverkehr Köln (RVK) zamówił do 100 autobusów wodorowych od Solaris i Wrightbus[84] W Niemczech rozwój wspierała m.in. strategia wodorowa (National Hydrogen Strategy), wskazując autobusy wodorowe jako rozwiązanie alternatywne dla dłuższych tras[85]. Mercedes-Benz zapowiedział także wersję eCitaro z range extenderem opartym na ogniwie paliwowym Toyoty, zwiększając zasięg do ok. 400 km.[86][87]

W lipcu 2022 r. Île-de-France Mobilités zamówiło 47 autobusów z ogniwami paliwowymi dla regionu Grand Paris za 48 mln euro; planowano użycie „zielonego” wodoru produkowanego m.in. przy spalarni w Créteil[88][89]

W lipcu 2022 r. do floty Beijing Public Transport Group dołączyło ponad 500 autobusów wodorowych Foton AUV; relacje medialne wskazywały zasięg ok. 600 km i czas tankowania 10–15 minut[90]. Autobusy te wykorzystywano wcześniej podczas ZIO 2022[90].

W sierpniu 2022 r. w Pune zaprezentowano pierwszy w Indiach autobus wodorowy z ogniwem paliwowym opracowany krajowo; projekt realizowano m.in. przez KPIT Technologies i Council of Scientific and Industrial Research[91][92]

W 2022 r. nowojorska MTA ogłosiła pilotaż autobusów wodorowych, finansowany grantem NYSERDA; pierwsze dwa autobusy (New Flyer Xcelsior CHARGE H2) planowano uruchomić w Bronksie pod koniec 2024 r[93][94]. MTA deklarowała, że cała flota autobusowa ma być bezemisyjna do 2040 r[95]

W 2023 r. część agencji transportowych anulowała zamówienia z powodu relacji kosztów wodoru do energii elektrycznej[96][97] Jednocześnie pojawiały się duże kontrakty, m.in. TPER w Bolonii zamówił 130 autobusów Solaris[98][99], Seul zamawiał 1300 autobusów Hyundai[100], a SamTrans zamówił 108 autobusów New Flyer[101]. W październiku 2023 r. Santa Cruz Metro zamówił 57 autobusów z ogniwami paliwowymi, wskazując, że w testach autobusy bateryjne nie sprawdzały się na stromych drogach przy pełnym obciążeniu[102][103].

Według jednego z opracowań z 2023 r. udział pojazdów wodorowych w grupie pojazdów bezemisyjnych ma wynosić ok. 4% do 2044 r., przy niskiej penetracji autobusów miejskich z ogniwami paliwowymi – ograniczonej do krajów z rozwiniętą infrastrukturą wodorową oraz tras, na których autobusy bateryjne są mniej praktyczne[104][105] Inne raporty wskazywały jednak wzrost rynku; Solaris deklarował ponad 500 autobusów w zamówieniach i 44% udziału w europejskim rynku autobusów z ogniwami paliwowymi[106][107]

W styczniu 2024 r. Barcelona (TMB) zamówiła 38 autobusów wodorowych Solaris za 23,4 mln euro; wodór miał dostarczać Iberdrola (produkcja w Zona Franca)[108]. W kwietniu 2024 r. amerykański producent Gillig zapowiedział wprowadzenie autobusu wodorowego do 2026 r. (układ napędowy BAE Systems, moduł ogniw Ballard)[109]

W lutym 2024 r. w Sosnowcu rozpoczęto testy autobusu wodorowego NesoBus w ruchu liniowym (m.in. na liniach 160S, 813 i 84), aby zweryfikować parametry eksploatacyjne tej technologii w codziennej pracy przewozowej[110][111].

W październiku 2024 r. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia opublikowała wyniki postępowania na zakup ośmiu autobusów wodorowych NesoBus[112], a w grudniu tego samego roku podpisano umowę, w ramach której 5 autobusów przeznaczono dla PKM Tychy, a 3 dla PKM Katowice[113].

Porównanie z autobusami elektrycznymi bateryjnymi

[edytuj | edytuj kod]
Mercedes-Benz eCitaro – autobus elektryczny z range extenderem opartym na ogniwie paliwowym

Autobusy z ogniwem paliwowym wykazują część podobieństw do autobusów bateryjnych, ale występują też istotne różnice.

Oba typy są bezemisyjne w miejscu użytkowania – w przypadku autobusów wodorowych produktem reakcji jest woda. Jednocześnie wytwarzanie wodoru (zwłaszcza z paliw kopalnych) nie musi być bezemisyjne[12][13]. Oba typy są napędzane silnikami elektrycznymi i są oferowane przez wielu producentów. Oba wymagają nakładów infrastrukturalnych (ładowarki lub stacje tankowania wodoru)[114].

W przeciwieństwie do autobusów bateryjnych, autobusy wodorowe można zatankować w ok. 10–15 minut, podczas gdy ładowanie autobusów bateryjnych często trwa wiele godzin (lub wymaga szybkiego ładowania o dużej mocy)[97][102]. Autobusy wodorowe mogą oferować większy zasięg (rzędu ok. 450 km) niż autobusy bateryjne (np. ok. 250 km, zależnie od warunków i profilu trasy)[102][115]. Wodór ma wyższą gęstość energii (w ujęciu masowym) niż akumulatory, a zwiększanie pojemności baterii powoduje wzrost masy, co obniża efektywność energetyczną[114]. W konsekwencji autobusy wodorowe mogą być lżejsze od bateryjnych, co bywa wskazywane jako jedna z zalet na trasach trudniejszych topograficznie[102].

Autobusy wodorowe są też opisywane jako mniej wrażliwe na skrajne temperatury niż autobusy bateryjne, dla których operatorzy raportowali skrócenie zasięgu w niskich temperaturach[116][114][117].

Na poziomie sprawności energetycznej autobusy bateryjne są zwykle bardziej efektywne niż autobusy wodorowe, z uwagi na straty w całym łańcuchu produkcji i konwersji wodoru[118]. Koszt paliwa wodorowego bywa też wskazywany jako wyższy od kosztu energii elektrycznej[11][118].

Ogniwo paliwowe jako range extender

[edytuj | edytuj kod]

Część producentów stosuje ogniwo paliwowe jako wydłużacz zasięgu w autobusach bateryjnych[119]. Przykładowo Mercedes-Benz eCitaro ma zasięg ok. 280 km w wersji bateryjnej, a wersja z range extenderem opartym na ogniwie paliwowym ma osiągać ok. 400 km, dzięki ogniwu paliwowemu Toyoty o mocy 60 kW doładowującemu akumulator[120].

Koszty

[edytuj | edytuj kod]

Według analiz (stan na 2023 r.) autobusy wodorowe z ogniwem paliwowym są przeciętnie droższe w eksploatacji niż autobusy bateryjne, z uwagi na koszt pojazdów, koszt wodoru oraz niższą efektywność energetyczną całego łańcucha wodorowego[121].

Paliwo wodorowe

[edytuj | edytuj kod]

Koszt zasilania autobusów zależy od ceny i dostępności wodoru. Niektórzy operatorzy wykorzystywali wodór będący produktem ubocznym procesów przemysłowych, aby obniżyć koszty[122]. Inni budowali instalacje wytwarzania wodoru na mniejszą skalę (np. z gazu ziemnego)[123] lub kupowali wodór od producentów przemysłowych[40]. Krytykowano zasilanie autobusów wodorem pochodzącym z paliw kopalnych ze względu na ślad węglowy[11][12]. Zielony wodór bywa wskazywany jako zbyt drogi[a][12][114].

W 2006 r. NREL wskazywał koszt wodoru ok. 9 USD/kg oraz całkowity koszt ok. 6,50 USD/milę (łącznie z utrzymaniem), wobec ok. 1 USD/milę dla diesla (wówczas)[124]. W Europie projekt CUTE raportował koszty paliwa ok. 10 razy wyższe niż diesel[29].

W 2021 r. Tokyu Bus podawał, że koszt „tankowania” autobusu wodorowego jest ok. 2,6 razy wyższy niż diesla, przy dominacji wodoru z paliw kopalnych w Japonii[11]. W styczniu 2022 r. Montpellier anulowało kontrakt na 51 autobusów wodorowych, wskazując koszty eksploatacji ok. 6 razy wyższe niż w przypadku autobusów elektrycznych[125][126][118]. Miasto zamówiło autobusy bateryjne[126].

W 2021 r. Wuppertaler Stadtwerke raportowało zbliżone koszty eksploatacji autobusów wodorowych i diesli[127] Londyn podawał koszt wodoru ok. 6 GBP/kg w 2023 r., zbliżony do kosztu diesla (w tym ujęciu)[128]. Santa Cruz wskazywało w 2023 r. koszt wodoru ok. 9–13 USD za „galon ekwiwalentu” (przy ok. 6 USD za galon diesla), zaznaczając jednak trudność bezpośredniego porównania efektywności paliw[102].

Prognozy Hydrogen Council zakładały możliwość spadku kosztu wodoru z OZE do ok. 1,4–2,3 USD/kg przy dużej skali[1].

Pojazdy

[edytuj | edytuj kod]

W miarę upowszechniania się technologii koszty autobusów z ogniwem paliwowym spadały[129][121].

W 2007 r. NREL wskazywał cenę zakupu autobusu wodorowego na poziomie ok. 2–3 mln USD, wobec ok. 330 tys. USD dla autobusu z silnikiem Diesla i ok. 480 tys. USD dla autobusu hybrydowego[130][131] RVK raportował, że autobus Phileas kosztował ok. 1,86 mln euro (2011), Van Hool A330 ok. 850 tys. euro (2014) i ok. 590 tys. euro (2020), a w 2023 r. nowe autobusy wodorowe miały kosztować ok. 500 tys. euro[122].

Financial Times raportował w 2022 r., że Toyota Sora kosztuje ok. 100 mln jenów (ok. 710 tys. euro) w sześciuletnim leasingu, podczas gdy autobus z silnikiem Diesla ok. 24 mln jenów (ok. 170 tys. euro)[11]. W Korei Południowej wskazywano subsydiowanie zakupów autobusów wodorowych (np. dla Hyundai ElecCity)[132]

W Stanach Zjednoczonych raportowano w 2022 r., że autobus wodorowy kosztuje ok. 1,2 mln USD, wobec ok. 750 tys. USD dla autobusu bateryjnego[133]. Wskazywano też, że autobusy produkowane w Europie mogą być tańsze z uwagi na większą skalę produkcji[36].

Konsorcja (np. H2Bus) prowadziły działania na rzecz obniżenia kosztów autobusów wodorowych do poziomu diesli, m.in. przez zamówienia wolumenowe i produkcję masową[134].

Inne koszty

[edytuj | edytuj kod]

Przejście z diesla na autobusy wodorowe wiąże się z kosztami infrastrukturalnymi (budowa stacji tankowania wodoru) oraz kosztami magazynowania części zamiennych i przeszkolenia obsługi[11]. Autobusy bateryjne również wymagają nakładów (ładowarki, modernizacja przyłączy i sieci elektroenergetycznej), szczególnie przy nocnym ładowaniu dużej liczby pojazdów[114].

Modele

[edytuj | edytuj kod]
Autobus Yutong F12 w Zhengzhou (2022)

Według danych z 2020 r. na świecie eksploatowano 5648 autobusów wodorowych z ogniwem paliwowym (93,7% w Chinach)[1]. Producenci autobusów zwykle współpracują z dostawcami ogniw paliwowych (np. Ballard, Toyota) w celu integracji układu napędowego[116][135].

Przykładowe modele obejmują m.in.:

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c Potoczne określenia „kolory wodoru” (np. zielony/szary/brązowy/czarny/niebieski) są wygodnym skrótem odnoszącym się do typowej technologii wytwarzania, ale nie są znormalizowane i nie opisują wprost rzeczywistej emisyjności w całym cyklu życia (która zależy m.in. od miksu energii, emisji metanu w łańcuchu gazu, sprawności instalacji oraz skuteczności CCS)[7]. IEA wskazuje, że „kolory” zaciemniają porównywalność i utrudniają regulacje oraz kontrakty, dlatego lepsze są definicje oparte na mierzalnej intensywności emisji (np. kg CO2e/kg H2) przy jawnie określonych granicach systemu i zasadach księgowania emisji; w praktyce wspiera to m.in. metodologia IPHE dla produkcji wodoru („well-to-gate”) oraz prace normalizacyjne (np. ISO/TS 19870:2023 dotycząca metodyki liczenia emisji dla produkcji/kondycjonowania/transportu do „consumption gate”)[8][9][10]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c d e Remzi Can Samsun, Laurent Antoni, Michael Rex, Detlef Stolten. Deployment Status of Fuel Cells in Road Transport: 2021 Update. „IEA Advanced Fuel Cells Technology Collaboration Programme (AFC TCP)”, 2021. Forschungszentrum Jülich. [dostęp 2025-12-22]. (ang.). 
  2. ↑ Listopad 2025 / Licznik Elektromobilności / Elektromobilność / Strona główna - Polski Związek Przemysłu Motoryzacyjnego [online], www.pzpm.org.pl [dostęp 2025-12-23].
  3. ↑ a b Mike, Long Branch: The Second Coming of Hydrogen? London's hydrogen buses. London Reconnections, 2021-01-26. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  4. ↑ Bus Transit – Fuel Cell Electric Buses. Ballard Power. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  5. ↑ Hamburg to test the eCitaro with fuel cell range extender in 2021. Sustainable Bus, 2019-09-05. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  6. ↑ High costs dog Tokyo's hydrogen buses. Financial Times, 2021-07-23. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  7. ↑ Executive summary – Towards hydrogen definitions based on their emissions intensity. International Energy Agency. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  8. ↑ Why clearer terminology for hydrogen could unlock investment and scale up production. International Energy Agency. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  9. ↑ IPHE WP Methodology Doc Ver3 Jul 2023 – Methodology for Determining the Greenhouse Gas Emissions Associated with the Production of Hydrogen. International Partnership for Hydrogen and Fuel Cells in the Economy. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  10. ↑ Global trade in green hydrogen derivatives. International Renewable Energy Agency (IRENA), 2024-10. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  11. ↑ a b c d e f High costs dog Tokyo's hydrogen buses. Financial Times, 2021-07-23. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  12. ↑ a b c d Neely, Christopher: Why is Santa Cruz County so bullish on hydrogen-powered public transit?. Lookout Santa Cruz, 2023-10-02. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  13. ↑ a b Rapier, Robert: Life Cycles of Hydrogen. 4thgeneration.energy, 2020-05-26. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  14. ↑ a b c L. Eudy, K. Chandler, C. Gikakis, Fuel Cell Buses in U.S. Transit Fleets: Summary of Experiences and Current Status [online], National Renewable Energy Laboratory, wrzesień 2007, s. 1–2 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  15. ↑ James T. Larkins, Fuel cell powered transit bus development activities at Georgetown University, „Fuel Cells Bulletin”, 1 (1), 1998, s. 6–8, DOI: 10.1016/S1464-2859(00)87551-3 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  16. ↑ Matthew L. Wald, Technology; An Electric Bus Bypasses a Battery Barrier [online], The New York Times, 29 maja 1994 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  17. ↑ Mark Nichols, The magic bus [online], Maclean's, 25 grudnia 1995 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  18. ↑ Toyota Jointly Develops Fuel Cell Hybrid Bus, the FCHV-BUS [online], Toyota Motor Corporation, 18 czerwca 2001 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  19. ↑ Fuel cell hybrid bus: EXPO 2005 AICHI, JAPAN [online], Expo 2005, 2005 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  20. ↑ Fuel Cell Electric Bus Evaluations [online], National Renewable Energy Laboratory [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  21. ↑ Zero Emission Buses [online], Alameda-Contra Costa Transit District [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  22. ↑ J.M. Vidueira, A. Contreras, T.N. Veziroglu, PV autonomous installation to produce hydrogen via electrolysis, and its use in FC buses, „International Journal of Hydrogen Energy”, 28 (9), 2003, s. 927, DOI: 10.1016/S0360-3199(02)00191-X (ang.).
  23. ↑ Clean Urban Transport for Europe (CUTE) – Hydrogen and Fuel Cell Buses [online], IEA [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  24. ↑ First clean fuel buses running on Beijing roads [online], Gov.cn, 21 czerwca 2006 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  25. ↑ Kerry-Ann Adamson, Fuel Cell Market Survey: Buses [online], Fuel Cell Today, listopad 2004 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  26. ↑ European Fuel Cell Bus Project Extended by One Year [online], DaimlerChrysler [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  27. ↑ Kris Christen, Europe's CUTE project for hydrogen-fuel-cell buses deemed a success, „Environmental Science & Technology”, 40 (15), 1 sierpnia 2006, s. 4541 (ang.).
  28. ↑ Conference wraps up CUTE, next programs, „Fuel Cells Bulletin” (7), 2006, s. 10, DOI: 10.1016/S1464-2859(06)71128-2 (ang.).
  29. ↑ a b c Sean Dodson, All aboard the hydrogen bus [online], The Guardian, 30 października 2003 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  30. ↑ 杨裕生, 杨裕生院士：氢燃料电池拯救不了蓝天 [online], Sciencenet.cn, 20 marca 2013 [dostęp 2025-12-22] (chiń.).
  31. ↑ Bronx Hydrogen Fuel Cell Bus [online], Empire Clean Cities [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  32. ↑ a b FTA funds commercially viable fuel cell buses, „Fuel Cells Bulletin” (12), 2006, s. 2, DOI: 10.1016/S1464-2859(06)71253-6 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  33. ↑ a b Thanh Hua, Status of Hydrogen Fuel Cell Electric Buses Worldwide, „Journal of Power Sources”, 269, 2014, s. 975, DOI: 10.1016/j.jpowsour.2014.06.055 (ang.).
  34. ↑ a b AC Transit Bus Roster [online], Alameda-Contra Costa Transit District [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  35. ↑ Hydrogen Fuel Cell Demonstration Project [online], BC Transit [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  36. ↑ a b c Jason Tchir, Boondoggle or boon? Looking back at Whistler's hydrogen-bus pilot and why it failed [online], The Globe and Mail, 10 marca 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  37. ↑ L. Ludy, M. Post, BC Transit Fuel Cell Bus Project Evaluation Results: Second Report [online], National Renewable Energy Laboratory, wrzesień 2014 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  38. ↑ FuelCellsWorks, Legacies Of The 2010 Olympic Games In Whistler Are Powering More Than Nostalgia [online], FuelCellsWorks [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  39. ↑ Ônibus brasileiro movido a hidrogênio começa a rodar em São Paulo [online], Inovação Tecnológica, 8 kwietnia 2009 [dostęp 2025-12-22] (port.).
  40. ↑ a b c Hydrogen bus launched on London tourist route [online], The Guardian, 10 grudnia 2010 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  41. ↑ RV1 bus route to be converted to hydrogen power [online], London SE1, 4 listopada 2010 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  42. ↑ Mayor announces Europe's largest fleet of hydrogen buses for London [online], Transport for London, 13 listopada 2007 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  43. ↑ 2nd Generation of Hydrogen Fuel Cell City Bus Debuts in Higer Bus [online], chinabuses.org, 20 stycznia 2009 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  44. ↑ 800+ Hydrogen Fuel Cell Buses Serve Beijing 2022 Winter Olympic Games [online], chinabuses.org, 10 lutego 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  45. ↑ Michael Holder, Aberdeen hydrogen bus station reaches milestone [online], AirQualityNews, 20 listopada 2015 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  46. ↑ Bus fleet audit 31 March 2023 [online], Transport for London, 31 marca 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  47. ↑ Toyota Unveils FC Bus Concept "Sora" [online], Toyota Newsroom Europe, 18 października 2017 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  48. ↑ a b Toyota Launches Production Model "Sora" FC Bus [online], Toyota Motor Corporation, 28 marca 2018 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  49. ↑ Kevin Buckland, Toyota banking on Olympic halo to keep hydrogen dream alive [online], The Japan Times, 24 września 2019 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  50. ↑ How Toyota's Beyond Zero fleet drove Tokyo 2020 [online], Toyota UK Magazine, 26 sierpnia 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  51. ↑ トヨタ、ポルトガルのバス製造会社カエタノ・バス社に燃料電池システムを供給 [online], Toyota Motor Corporation, 26 września 2022 [dostęp 2025-12-22] (jap.).
  52. ↑ Germany, Bielefeld transport company moBiel starts testing of CaetanoBus hydrogen bus [online], Sustainable Bus, 13 maja 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  53. ↑ Stefan Hennigfeld, Cottbusverkehr testet Brennstoffzelle [online], Eisenbahnjournal Zughalt, 9 marca 2022 [dostęp 2025-12-22] (niem.).
  54. ↑ Carrie Hampel, Barcelona puts another 7 hydrogen buses into service [online], Electrive, 30 maja 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  55. ↑ a b a (ilustr.), Toyota co-brands zero-emission hydrogen buses with CaetanoBus [online], Hydrogen Central, 12 lipca 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  56. ↑ Zhixiang Liu, Kevin Kendall, Xieqiang Yan, China Progress on Renewable Energy Vehicles: Fuel Cells, Hydrogen and Battery Hybrid Vehicles, „Energies”, 12 (1), 2018, s. 54, DOI: 10.3390/en12010054 (ang.).
  57. ↑ Zhongtong Hydrogen Fuel Cell Buses Set to Helping Cities Cut Carbon Emissions [online], chinabuses.org, 18 marca 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  58. ↑ Largest Chinese Fuel Cell Bus Order Issued for 2022 Winter Olympics [online], FuelCellsWorks, 5 lutego 2018 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  59. ↑ a b c Hydrogen Cars and Buses Seize the Spotlight at Beijing's Winter Olympic Games [online], Bloomberg, 14 lutego 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  60. ↑ China's Zhangjiakou to deploy 655 hydrogen buses for 2022 Winter Games [online], Reuters, 6 grudnia 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  61. ↑ 800+ Hydrogen Fuel Cell Buses Serve Beijing 2022 Winter Olympic Games [online], chinabuses.org, 10 lutego 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  62. ↑ The problem with the Beijing Olympics hydrogen bus fleet [online], Quartz, 11 lutego 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  63. ↑ a b c Hyundai's Elec City Fuel Cell Bus Begins Trial Service in Munich [online], hyundai.news, 25 czerwca 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  64. ↑ Hyundai Motor to hand over ELEC CITY Fuel Cell Bus to city bus operator in Austria [online], hyundai.news, 3 września 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  65. ↑ Hyundai Elec City: DB Regio is testing a Korean hydrogen bus [online], Urban Transport Magazine, 28 listopada 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  66. ↑ South Korea ready to adopt 624 hydrogen-powered buses by 2025 [online], Sustainable Bus, 28 stycznia 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  67. ↑ Globalny Szczyt Transportu Publicznego UITP 2019: Solaris rozszerza swoją elektromobilną ofertę o autobus wodorowy [online], Solaris Bus & Coach [dostęp 2025-12-22] (pol.).
  68. ↑ Solaris Urbino hydrogen on a test in Paris for RATP [online], Sustainable Bus, 23 października 2020 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  69. ↑ Connexxion orders 20 Solaris hydrogen buses for South Holland [online], Green Car Congress, 15 kwietnia 2020 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  70. ↑ 20 Solaris fuel cell buses for the Netherlands [online], electrive.com, 14 kwietnia 2020 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  71. ↑ a b Austrian bus company signs framework agreement for up to 106 Solaris battery-electric and hydrogen buses [online], Green Car Congress, 5 marca 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  72. ↑ Poznan's huge investment in hydrogen buses [online], solarisbus.com, 26 października 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  73. ↑ Unveiling of the Urbino 18 hydrogen bus along with #SolarisTalks 2022 [online], solarisbus.com, 14 września 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  74. ↑ Mayor launches England's first hydrogen double decker buses [online], London City Hall, 23 czerwca 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  75. ↑ England's first double-decker hydrogen buses to launch in London. BBC News, 2021-06-23. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  76. ↑ World's first double decker hydrogen buses launch in Aberdeen [online], Intelligent Transport [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  77. ↑ JIVE [online], Fuel Cell Electric Buses, 13 lutego 2018 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  78. ↑ First city in Poland getting hydrogen bus! [online], Solaris Bus & Coach [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  79. ↑ Hydrogen Solaris bus already in Konin [online], Solaris Bus & Coach [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  80. ↑ Iveco and Air Liquide together for hydrogen mobility in Europe [online], Sustainable Bus, 14 grudnia 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  81. ↑ Alexander Dennis H2.0 hydrogen bus on the launching pad [online], Sustainable Bus, 26 lutego 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  82. ↑ Hyzon Motors, a new player in the hydrogen bus field. A MOU for 1,000 vehicles announced [online], Sustainable Bus, 5 kwietnia 2020 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  83. ↑ Kamaz hydrogen bus on a pilot in Moscow in 2022 [online], Sustainable Bus, 13 września 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  84. ↑ RVK orders up to 100 more hydrogen buses for Cologne [online], Green Car Congress, 31 maja 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  85. ↑ VDV praises at German hydrogen strategy. "Fuel cell technology for long bus routes" [online], Sustainable Bus, 10 czerwca 2020 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  86. ↑ a b Fuel cell range extender on the e-bus. Mercedes secures a first deal for the eCitaro REX [online], Sustainable Bus, 31 marca 2020 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  87. ↑ Daimler Buses gets major eCitaro G order from Germany [online], Electrive, 17 października 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  88. ↑ Julien Descalles, Les bus à hydrogène arrivent en Ile-de-France [online], Le Journal du Dimanche, 11 lipca 2022 [dostęp 2025-12-22] (fr.).
  89. ↑ Fuel cell buses in Paris region: soon expected a tender for 47 vehicles [online], Sustainable Bus, 11 lipca 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  90. ↑ a b c 515 Units Foton AUV Hydrogen Fuel Cell Buses Usher in An Era of Hydrogen Powered Public Transport in Beijing [online], chinabuses.org, 26 października 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  91. ↑ Sudarsanan Mani, Hydrogen fuel cell bus developed by KPIT-CSIR unveiled: Here is all you need to know [online], cnbctv18.com, 22 sierpnia 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  92. ↑ Sentient Labs launches the first hydrogen fuel cell and zero-emissions bus made in India [online], Sustainable Bus, 16 grudnia 2021 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  93. ↑ MTA Receives Grant for First Zero-Emission Hydrogen Buses [online], MTA, 16 listopada 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  94. ↑ FuelCellsWorks, MTA To Deploy Hydrogen Fuel Cell Buses In The Bronx [online], FuelCellsWorks, 28 listopada 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  95. ↑ MTA hosts hydrogen fuel-cell bus informational [online], News 12 – The Bronx [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  96. ↑ Hydrogen pioneer Pau (France) now consider BEV technology amidst soaring H2 costs [online], Sustainable Bus, 14 listopada 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  97. ↑ a b Where are funding for European fuel cell buses coming from? [online], Sustainable Bus, 15 marca 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  98. ↑ Solaris has won the largest European H2 bus tender so far. 130 Urbino hydrogen for TPER [online], Sustainable Bus, 11 września 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  99. ↑ Leigh Collins, Europe’s largest ever order for hydrogen buses awarded to Poland’s Solaris after €272m tender [online], Hydrogen Insight, 13 września 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  100. ↑ Hyundai is set to supply 1,300 fuel cell buses to Seoul [online], Sustainable Bus, 12 czerwca 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  101. ↑ California, SamTrans approves purchase of 108 fuel cell buses from New Flyer [online], Sustainable Bus, 13 grudnia 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  102. ↑ a b c d e Christopher Neely, Why is Santa Cruz County so bullish on hydrogen-powered public transit? [online], Lookout Santa Cruz, 2 października 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  103. ↑ Leigh Collins, 'We will place the biggest hydrogen bus order in US history because battery-electric can't do the job' [online], Hydrogen Insight, 4 października 2023 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  104. ↑ Only 4 percent of all zero emission vehicles are expected to be fuel cell powered in 2024, IDTechEx states [online], Sustainable Bus, 8 stycznia 2024 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  105. ↑ Fuel Cell Electric Vehicles 2024–2044: Markets, Technologies, and Forecasts, IDTechEx, 7 grudnia 2023, ISBN 978-1-83570-005-1 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  106. ↑ 22 fuel cell buses by Solaris will be deployed in a trial by Île-de-France Mobilités in Paris region [online], Sustainable Bus, 14 marca 2024 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  107. ↑ Why fuel cell buses are becoming operators’ vehicle of choice for public transport [online], Sustainable Bus, 8 marca 2024 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  108. ↑ Leigh Collins, Barcelona to become Spain’s largest hydrogen bus operator after placing €23.4m order with manufacturer Solaris [online], Hydrogen Insight, 26 stycznia 2024 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  109. ↑ In 2026 Gillig will start production of a hydrogen bus with BAE powertrain and Ballard fuel cell module [online], Sustainable Bus, 25 kwietnia 2024 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  110. ↑ Wodorowe testy w Zagłębiu [online], sosnowiec.pl [dostęp 2025-12-22] (pol.).
  111. ↑ Sosnowiec testuje polski autobus na wodór. „Jestem pod wielkim wrażeniem tej technologii” [online], Interia Zielona, 21 lutego 2024 [dostęp 2025-12-22] (pol.).
  112. ↑ Osiem autobusów wodorowych kupi Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia [online], metropoliagzm.pl, 2 października 2024 [dostęp 2025-12-22] (pol.).
  113. ↑ Autobusy wodorowe wyjadą na ulice GZM. Umowa z wykonawcą podpisana [online], metropoliagzm.pl, 4 grudnia 2024 [dostęp 2025-12-22] (pol.).
  114. ↑ a b c d e When It Comes to Buses, Will Hydrogen or Electric Win?. Wired UK. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  115. ↑ Hydrogen, Or Batteries, That Is The Question: Hyundai Elec City Bus. Hyundai Motor Group TECH. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  116. ↑ a b Bus Transit – Fuel Cell Electric Buses. Ballard Power. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  117. ↑ E-buses fail in the cold. green-zones.eu, 2021-02-11. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  118. ↑ a b c Montpellier scratches the hydrogen bus plan and turns to battery-electric technology (for now). Reason: operating costs [online], Sustainable Bus, 13 stycznia 2022 [dostęp 2025-12-22] (ang.).
  119. ↑ Hamburg to test the eCitaro with fuel cell range extender in 2021. Sustainable Bus, 2019-09-05. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  120. ↑ Drum roll for Mercedes eCitaro with FC range extender. Electrive, 2023-05-23. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  121. ↑ a b Collins, Leigh: Real-world figures: Hydrogen buses cost 2.3 times more to run per km than battery electric ones, says Italian study. Hydrogen Insight, 2023-09-05. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  122. ↑ a b RVK Cologne and its history of its hydrogen buses. Urban Transport Magazine, 2023-01-04. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  123. ↑ Eudy, L; Chandler, K; Gikakis, C: Fuel Cell Buses in U.S. Transit Fleets: Summary of Experiences and Current Status. National Renewable Energy Laboratory, 2007-09. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  124. ↑ Eudy, Leslie; Chandler, Kevin: Santa Clara Valley Transportation Authority and San Mateo County Transit District Fuel Cell Transit Buses: Evaluation Results. National Renewable Energy Laboratory, 2006-11. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  125. ↑ Chaigneau, Cécile: Pourquoi la Métropole de Montpellier renonce aux bus à hydrogène. La Tribune, 2022-01-06. [dostęp 2025-12-22]. (fr.).
  126. ↑ a b Hanley, Steve: French City Cancels Hydrogen Bus Contract, Opts For Electric Buses. CleanTechnica, 2022-01-11. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  127. ↑ Wuppertaler Stadtwerke: Cost parity between hydrogen and diesel buses. Urban Transport Magazine, 2021-07-05. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  128. ↑ Marius, Callum: The new hydrogen buses more expensive than Ferraris taking to London's streets. MyLondon, 2021-06-23. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  129. ↑ Eudy, Leslie; Post, Matthew: Fuel Cell Buses in U.S. Transit Fleets: Current Status 2020. National Renewable Energy Laboratory, 2021-03. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  130. ↑ Spiegel, Jan Ellen: For Hartford, a Fuel-Cell Bus Milestone. The New York Times, 2007-04-15. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  131. ↑ Eudy, L; Chandler, K; Gikakis, C: Fuel Cell Buses in U.S. Transit Fleets: Summary of Experiences and Current Status. National Renewable Energy Laboratory, 2007-09. s. 22. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  132. ↑ Park, Sora: [단독 “중국산 전기버스 공세 막아라”…현대차, 수소버스 생산능력 6배로 늘린다]. 매일경제, 2024-04-14. [dostęp 2025-12-22]. (kor.).
  133. ↑ Higgs, Larry; Rodas, Steven: Why some say hydrogen buses could be N.J.'s eco-friendly transit solution. nj.com, 2022-11-29. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  134. ↑ H2Bus Europe. Fuel Cell Electric Buses, 2019-09-11. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  135. ↑ Toyota Fuel Cell Business. Toyota Europe. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  136. ↑ New Flyer launches new fuel cell bus model Xcelsior Charge FC (with Ballard technology and Siemens ELFA 3 drivetrain). Sustainable Bus, 2022-09-08. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  137. ↑ StreetDeck Hydroliner FCEV. wrightbus.com. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  138. ↑ 10 million hydrogen-powered km travelled so far. Van Hool reaches the milestone. Sustainable Bus, 2020-12-02. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  139. ↑ Hydrogen Fuel Cell Electric Bus – Zhongtong. zhongtongbuses.com. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  140. ↑ Skywell hydrogen bus got index approval in China. Next step: large-scale deployment in Nanjing. Sustainable Bus, 2020-10-06. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  141. ↑ Axess-FC – Hydrogen bus – ENC. eldorado-ca.com. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).

Zobacz także

[edytuj | edytuj kod]
 W Wikimedia Commons znajduje się galeria ilustracji związanych z tematem: Autobusy wodorowe
 W Wikinews znajdują się wiadomości związane z tematem: Autobusy wodorowe
 Zobacz też kategorię: Autobusy wodorowe.


Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/m/index/?title=Autobus_wodorowy&oldid=79223785”
14 bahasa
Sunting pranala
Pusat Layanan

UNIVERSITAS TEKNOKRAT INDONESIA | ASEAN's Best Private University
Jl. ZA. Pagar Alam No.9 -11, Labuhan Ratu, Kec. Kedaton, Kota Bandar Lampung, Lampung 35132
Phone: (0721) 702022
Email: pmb@teknokrat.ac.id

close