Bezirk Bircza

Powiat Bircza
Bezirk Bircza
	powiat
	1854–1867
Państwo	Cesarstwo Austrii
Kraj związkowy	Królestwo Galicji i Lodomerii
Powiat	cyrkuł sanocki
Siedziba	Bircza
Data powstania	1854
Data likwidacji	1867
Starosta	Aleksander Janicki von Rola (1858)
Powierzchnia	7,7 mil²
Populacja (1854); • liczba ludności	; 28.194
Języki urzędowe	niemiecki
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin katastralnych (1854)	49 (w tym 1 miasto)
brak współrzędnych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Bezirk Bircza – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Bircza.

Historia

Bezirk Bircza utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)^[1].

W swojej pierwszej odsłonie (1854 rok) Bezirk Bircza objął obszar o wielkości 7,7 mil², zamieszkany przez 28.194 ludzi i podzielony na 49 gmin katastralnych, w tym miasto Bircza. Wszedł w skład cyrkułu sanockiego, jako jeden z jego jedenastu powiatów^[2]. W 1858 roku liczył już 48 gmin katastralnych (zlikwidowano gminę Krzywe)^[3].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów^[1]^[4]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat birczański, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk Bircza^[5]^[6]. Powiat birczański zniesiono 1 października 1876 w związku z przekształceniem go w powiat dobromilski^[7].1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatu dobomilskiego, włączając dwie gminy (Hłomcza i Łodzina) do powiatu sanockiego^[8]. 1 stycznia 1889 ponownie zmieniono granice powiatu dobomilskiego, włączając jedną gminę (Iskań) do powiatu przemyskiego^[9]. 1 stycznia 1890 trzy gminy (Hroszówka, Jabłonica Ruska i Ulucz) przeniesiono z powiatu dobomilskiego do powiatu brzozowskiego^[10]. 1 czerwca 1905 dwie gminy (Dobra Rustykalna i Dobra Szlachecka) wyłączono z powiatu dobomilskiego, włączając je do powiatu sanockiego^[11].

Władze

Starostowie

Aleksander Janicki von Rola (1858)
Schürmer (około 1864)
Dominik Niesiołowski (od około 1866)^[12]^[13]^[14]^[15]

Komisarze rządowi

Porębalski (około 1864)

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Bircza w 1854 roku^[2]
Lp.	Gmina jednostkowa	Powierzchnia	Ludność	Powiat w 1867 po zniesieniu
1	Iskań	1407	776	birczański^[16]^[17]
2	Sufczyna	1468	789	birczański^[16]
3	Tarnawka	567	257	birczański^[16]
4	Piątkowa	3830	1597	birczański^[16]
5	Żohatyn z Pracówką	3489	841	birczański^[16]
6	Jasienica Sufczyńska	913	296	birczański^[16]
7	Brzuska	2684	802	birczański^[16]
8	Huta z Huciskami	2684	733	birczański^[16]
9	Brzeżawa	2220	894	birczański^[16]
10	Bircza (M)	546	778	birczański^[16]
11	Bircza Stara	1368	466	birczański^[16]
12	Boguszówka	326	230	birczański^[16]
13	Korzeniec	1445	554	birczański^[16]
14	Wola Korzeniecka	1455	336	birczański^[16]
15	Nowa Wieś	455	206	birczański^[16]
16	Rudawka	2095	464	birczański^[16]
17	Kotów	470	315	birczański^[16]
18	Lipa	2266	1094	birczański^[16]
19	Leszczawa Dolna	2021	644	birczański^[16]
20	Malawa	1251	447	birczański^[16]
21	Dobrzanka	656	277	birczański^[16]
22	Wojtkowa	1948	579	birczański^[16]
23	Grąziowa	2661	812	birczański^[16]
24	Wojtkówka	1102	215	birczański^[16]
25	Nowosielce Kozickie	1210	283	birczański^[16]
26	Jureczkowa	2877	534	birczański^[16]
27	Jamna Górna	1804	597	birczański^[16]
28	Jamna Dolna	1986	719	birczański^[16]
29	Trójca	1812	446	birczański^[16]
30	Łomna	1821	462	birczański^[16]
31	Krajna	419	181	birczański^[16]
32	Kuźmina	2471	607	birczański^[16]
33	Łodzinka Górna	1642	276	birczański^[16]
34	Łodzinka Dolna	1642	167	birczański^[16]
35	Trzcianiec	3073	917	birczański^[16]
36	Roztoka	611	345	birczański^[16]
37	Krzywe	611	345	birczański^[16]
38	Kreców	1386	420	birczański^[16]
39	Lachawa	525	194	birczański^[16]
40	Rozpucie	1835	576	birczański^[16]
41	Leszczawa Górna	2351	868	birczański^[16]
42	Leszczawka z Roszuszką	1489	538	birczański^[16]
43	Łodzina	768	275	birczański^[16]^[18]
44	Ulucz	3480	1563	birczański^[16]^[19]
45	Hroszówka	1041	348	birczański^[16]^[19]
46	Hłomcza	673	479	birczański^[16]^[18]
47	Jabłonica Ruska	686	396	birczański^[16]^[19]
48	Jawornik Ruski	3560	1230	birczański^[16]
49	Dobra	2918	1371	birczański^[16]^[20]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Zobacz też

C.K. Sąd powiatowy w Birczy

Przypisy

↑ ^a ^b KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .
↑ ^a ^b Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
↑ Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
↑ KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .
↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .
↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1876, cz. X, Nr 21)
↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)
↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 9
↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 56
↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1905, Nr 65
↑ Handbuch der politischen Behörden in Galizien für das Jahr 1867. Lwów: 1867, s. 45, 91.
↑ Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868. Lwów: 1868, s. 72, 148.
↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1869. Lwów: 1869, s. 14, 81.
↑ Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1870. Lwów: 1870, s. 15, 88.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u ^v ^w ^x ^y ^z ^aa ^ab ^ac ^ad ^ae ^af ^ag ^ah ^ai ^aj ^ak ^al ^am ^an ^ao ^ap ^aq ^ar ^as ^at ^au ^av ^aw Od 1 października 1876, wraz ze zniesieniem powiatu birczańskiego, w powiecie drobromilskim.
↑ 1 stycznia 1889 włączono do powiatu przemyskiego.
↑ ^a ^b 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu sanockiego.
↑ ^a ^b ^c 1 stycznia 1890 włączono do powiatu brzozowskiego.
↑ 1 czerwca 1905 włączono (już jako dwie gminy – Dobra Rustykalna i Dobra Szlachecka) do powiatu sanockiego.

Bibliografia

Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

[:0-1] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .

[allgemeines-2] Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.

[3] Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)

[4] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., MateuszM. Troll MateuszM., DominikD. Kaim DominikD., JakubJ. Taczanowski JakubJ., Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .

[5] Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator

[6] Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

[siedemszesc-7] Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1876, cz. X, Nr 21)

[8] Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95)

[9] Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 9

[10] Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 56

[11] Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1905, Nr 65

[12] Handbuch der politischen Behörden in Galizien für das Jahr 1867. Lwów: 1867, s. 45, 91.

[13] Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868. Lwów: 1868, s. 72, 148.

[14] Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1869. Lwów: 1869, s. 14, 81.

[15] Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1870. Lwów: 1870, s. 15, 88.

[:2-16] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u ^v ^w ^x ^y ^z ^aa ^ab ^ac ^ad ^ae ^af ^ag ^ah ^ai ^aj ^ak ^al ^am ^an ^ao ^ap ^aq ^ar ^as ^at ^au ^av ^aw Od 1 października 1876, wraz ze zniesieniem powiatu birczańskiego, w powiecie drobromilskim.

[17] 1 stycznia 1889 włączono do powiatu przemyskiego.

[:1-18] 1 sierpnia 1878 włączono do powiatu sanockiego.

[:3-19] 1 stycznia 1890 włączono do powiatu brzozowskiego.

[20] 1 czerwca 1905 włączono (już jako dwie gminy – Dobra Rustykalna i Dobra Szlachecka) do powiatu sanockiego.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]