Bitwa o Centuripe

Bitwa o Centuripe

II wojna światowa, kampania włoska, część operacji Husky
Żołnierze 6. batalionu Królewskich Strzelców Inniskilling podczas operacji oczyszczających w Centuripe
Czas	2–4 sierpnia 1943
Miejsce	Centuripe, Sycylia
Terytorium	Włochy
Przyczyna	potrzeba zdobycia strategicznej linii Adrano
Wynik	zwycięstwo Brytyjczyków[1][2]
Strony konfliktu
III Rzesza  Wielka Brytania
Dowódcy
Ludwig Heilmann Nelson Russell John Fullerton Evetts
Położenie na mapie Włoch miejsce bitwy
37°37′N 14°44′E/37,616667 14,733333
Multimedia w Wikimedia Commons

Bitwa o Centuripe – starcie zbrojne stoczone w dniach 2–4 sierpnia 1943 roku, w ramach operacji Husky podczas II wojny światowej. 78 Dywizja Piechoty brytyjskiej 8 Armii toczyła zacięte walki wokół miasta Centuripe w środkowej części Sycylii, na górzystym terenie między rzekami Dittaino i Salso. Centuripe, górskie miasteczko położone na wysokim, skalistym szczycie, do którego prowadzi tylko jedna stroma i kręta droga, stanowiło klucz do całej linii Adrano, której zdobycie zmusiłoby Niemców do wycofania się na ostatnie możliwe do utrzymania pozycje na wyspie^[3][4]. Wojska brytyjskie zdobyły miasto po ciężkich walkach, co skłoniło Niemców do całkowitego opuszczenia Sycylii^[5].

Kluczową pozycję w niemieckiej linii obronnej na Sycylii zajmowało Centuripe, miejscowość położona na szczycie potężnego pasma wzgórz, których strome zbocza czyniły ją pozycją niemal nie do zdobycia. Mniejsze wzgórza wokół niej były dobrze bronione przez Niemców i konieczne było ich opanowanie, zanim mogło zostać zaatakowane samo Centuripe^[4]. Pozycji tej broniła 1 Dywizja Pancerno-Spadochronowa „Hermann Göring”, składająca się głównie z 3 Pułku Strzelców Spadochronowych, wchodzącego w skład Kampfgruppe von Carnap pod dowództwem gen. mjr. Ludwiga Heilmanna. Oprócz tego pułku, Kampfgruppe składała się też z pułku artylerii i szeregu jednostek rozpoznawczych, w tym czołgów wspieranych przez jednostki piechoty. Heilmann zastąpił dowódcę, ppłk. von Carnapa, po tym jak ten zginął w wyniku ostrzału brytyjskiej artylerii pod koniec lipca^[6][7].

78 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. mjr. Vyvyana Evelegha zebrała się, by ruszyć w kierunku Catenanuovy i zdobyć Centuripe w ramach operacji Hardgate^[8]. Teren między dwiema wioskami był niezagospodarowany i surowy, z wielkimi skalistymi urwiskami, podobnymi do tych, wśród których walczyła 78 Dywizja podczas kampanii w Tunezji, a teren ten pokrywał jedyną górską drogę między miejscowościami^[9]. Evelegh nakazał bryg. Nelsonowi Russellowi, dowódcy 38 Irlandzkiej Brygady Piechoty, zdobycie Centuripe. Plan zakładał nocne natarcie z użyciem ognia artyleryjskiego dostępnego na żądanie. Główne zadania powierzono 6. batalionowi Królewskich Strzelców Inniskilling i 1. batalionowi Królewskich Fizylierów Irlandzkich, a 2. batalionowi Londyńskich Strzelców Irlandzkich rozkazano wykonać niebezpieczny manewr oskrzydlający^[10].

Wieczorem 1 sierpnia Londyńscy Strzelcy Irlandzcy przenieśli się na pozycje wyjściowe w wadi u podnóża Centuripe. Żaden zmobilizowany środek transportu nie mógł przedostać się do przodu po tak trudnym terenie, co oznaczało, że cała amunicja, żywność i inne zapasy musiały być dostarczane na pierwszą linię pieszo, co spowodowało opóźnienie w zajęciu pozycji do ataku^[9].

W południe następnego dnia Londyńscy Strzelcy Irlandzcy ruszyli naprzód za 6. batalionem Pułku Queen’s Own Royal West Kent z 36 Brygady Piechoty, który walczył na wzgórzach położonych za Centuripe. W sierpniowym upale mogli dostrzec wioskę spoczywającą na szczycie dużego wzgórza^[2]. Zadaniem Londyńskich Strzelców Irlandzkich było zdobycie trzech głównych wzgórz, oznaczonych jako punkty 704, 611 i 703 za Centuripe, ale nie było wiadomo, z jaką siłą były one utrzymywane przez Niemców. Miano nadzieję, że większość uwagi obrońców skupi się na głównej bitwie od czoła, a nie na ich tyłach^[9].

Kompanie G i F przekroczyły linię wyjściową po piętnastominutowym ostrzale przygotowawczym z 25-funtowych dział i wkrótce znalazły się w punkcie 704. Gdy kompania G zdobyła pozycję, kompania H ruszyła dalej, aby zdobyć punkt 703. Na linii wyjściowej atakujący ponieśli straty, ponieważ musieli stawić czoła ogniowi karabinów maszynowych ze wzgórza i po bokach. Kompania G pomogła w uciszeniu wrogiego ostrzału, a gdy zapadł zmrok, Londyńscy Strzelcy Irlandzcy skonsolidowali się na swoich pozycjach i zdobyli przewagę nad wrogiem^[7]. Trzecie wzgórze wciąż jednak się broniło i trzeba było podjąć decyzję, czy czekać, aż upadnie, czy też kontynuować atak bez zwłoki i polegać na zaabsorbowaniu Niemców atakiem z lewego skrzydła^[2]. Wybrano tę drugą opcję. Królewscy Fizylierzy Irlandzcy przeprowadzili atak na północ i tyły Centuripe, a Królewscy Strzelcy Inniskilling, którzy przez cały czas pozostawali w bliskim kontakcie z Niemcami na froncie, zdobyli przyczółek na południowym krańcu wioski po ciężkiej walce, która obejmowała wspinaczkę na 30-metrowy klif^[9].

Królewscy Fizylierzy Irlandzcy przedarli się przez północny kraniec miasta. Walki były zacięte i krwawe. Najwięcej problemów stwarzały dwa niemieckie czołgi Panzer III, ponieważ na miejscu nie było brytyjskich czołgów wspierających. Ostatecznie niemieckie maszyny zostały zniszczone przez piechotę z granatnikami PIAT^[9]. Londyńscy Strzelcy Irlandzcy stanęli następnie przed trudnym zadaniem walki o każdy dom, co okazało się niezwykle trudne w starciu z dobrze wyszkolonymi i doświadczonymi niemieckimi spadochroniarzami. Wieczorem sądzono, że Centuripe zostało oczyszczone, ale Niemcy przeprowadzili kontratak i chociaż został on w dużej mierze odparty, niektóre oddziały wdarły się do miasta z powrotem, aby ostrzeliwać z ukrycia Brytyjczyków przeprowadzających operacje oczyszczające. Przez całą noc do miasta wkraczali kolejni żołnierze 38 Brygady, aby wzmocnić tych, którzy już tam byli. W końcu Niemcy przeprowadzili kolejny kontratak, ale tym razem był on słaby i łatwy do odparcia, po czym ich opór zaczął słabnąć^[2][9].

Tuż przed świtem 3 sierpnia cała okolica, w tym Centuripe, została zdobyta przez Brygadę Irlandzką. Operacja była skomplikowana, prowadzona w trudnym terenie, a główną zasługę dla zwycięstwa odnieśli Królewscy Strzelcy Inniskilling, którzy ponieśli główny ciężar walk od czoła^[4].

Po zdobyciu Centuripe nie było czasu na odpoczynek. Fizylierzy Irlandzcy opanowali wzgórza za wioską, a Londyńscy Strzelcy Irlandzcy, maszerując przez Centuripe, dotarli do wzniesienia z widokiem na rzekę Salso^[10]. Transport miał trudności z pokonaniem krętej drogi z Centuripe z powodu dużego krateru, którego zasypanie zajęło saperom dwanaście godzin, a także dlatego, że Niemcy podczas odwrotu rozrzucili w tym rejonie pociski moździerzowe^[9].

Zdobycie Centuripe spowodowało pęknięcie całej niemieckiej obrony na drodze prowadzącej do Katanii i konieczność wycofania się na nową pozycję: linię Etny^[3]. Plan ten jednak musiał zostać porzucony i wkrótce opracowano plany opuszczenia całej Sycylii^[5][7].

Londyńscy Strzelcy Irlandzcy szybko dotarli na wzniesienia po drugiej stronie Salso, a nocą kompanie E i F dotarły do ​​Simeto. Gdy zbliżał się zmierzch, dwa plutony kompanii G przeprawiły się przez rzekę z zapasami amunicji, moździerzami i karabinami maszynowymi, aby zapewnić natychmiastowe wsparcie dwóm pozostałym kompaniom. O zmroku przyczółek był zabezpieczony, a Niemcy wycofali się w nocy, tak że rano patrol bojowy Londyńskich Strzelców Irlandzkich zlokalizował Niemców w połowie wzgórz, na szczycie których znajdował się kolejny cel – wielokrotnie bombardowane miasto Adrano^[10]. Nie było to jednak zadanie dla Brygady Irlandzkiej, ponieważ dwie pozostałe brygady (11. i 36.) z 78 Dywizji przeszły przez te pozycje. Od popołudnia 1 sierpnia do zmroku 5 sierpnia Brygada Irlandzka posunęła się o 40 km, tocząc bitwy pod Centuripe, Salso i Simeto^[9].

Batalion spędził pięć dni odpoczywając w chłodnych wodach Simeto, a w tym czasie reszta dywizji zdobyła Aderno i Bronte oraz utrzymywała wzgórza po drugiej stronie tego ostatniego miasta. Przekroczenie rzek Salso i Simeto oraz upadek Aderno przerwały wszelkie niemieckie połączenia boczne na zachód i południe od Etny, powodując upadek Paterno, Santa Maria i Biancavilla^[4]. W międzyczasie 1 Pułk Królewskich Strzelców Irlandzkich zdobył Capellę i Monte Maletto. Upadek tych pozycji i późniejsze szybkie podejście do Randazzo zmusiły Niemców do ostatecznego, pospiesznego wycofania się w stronę Cieśniny Mesyńskiej^[4].

Wiadomość o zdobyciu Centuripe została przyjęta z wielkim entuzjazmem. Gen. Bernard Montgomery, dowódca brytyjskiej 8 Armii, widząc miasto na wysokich zboczach po jego zdobyciu, krzyknął: Niemożliwe!. Brytyjski premier Winston Churchill wspomniał o tym fakcie w Izbie Gmin zaledwie kilka dni później, uznając to zwycięstwo za jedno z największych osiągnięć w szturmach bojowych^[2].

• Harold Alexander. The Conquest of Sicily from 10 July 1943 to 17 August 1943. „London Gazette”. 38205, s. 1009–1025, 12 lutego. (ang.). 
• Ian Blackwell: The battle for Sicily: stepping stone to victory. Pen & Sword Military, 2010. ISBN 978-1-84415-759-4. (ang.).
• Gregory Blaxland: The Buffs. Osprey Publishing, 2012. ISBN 978-1-78096-769-1. (ang.).
• Christopher Chant: The Encyclopedia of Codenames of World War II. Routledge Revivals, 2013. ISBN 978-1-134-64787-3. (ang.).
• Richard Doherty: Irish generals: Irish generals in the British Army in the Second World War. Appletree press, 1993. ISBN 978-0-86281-395-6. (ang.).
• Dana Facaros, Michael Pauls: Cadogan Guide, Sicily. New Holland Publishers, 2008. ISBN 978-1-86011-397-0. (ang.).
• Ken Ford: Battle-axe Division: From Africa to Italy with the 78 Division 1942–45. Sutton Publishing Ltd, 1999. ISBN 978-0750918930. (ang.).
• Franz Kurowski: Jump Into Hell: German Paratroopers in World War II. Stackpole Books, 2010. ISBN 978-0-8117-0582-0. (ang.).
• Samuel W. Mitcham: The Battle of Sicily: How the Allies Lost Their Chance for Total Victory. Stackpole Military History Series, 2007. ISBN 978-0-8117-3403-5. (ang.).
• Gilbert Alan Shepperd: The Italian Campaign, 1943–45: A Political and Military Re-assessment. Praeger, 1968. (ang.).