Bitwa pod Karaklis

Bitwa pod Karaklis

I wojna światowa, kampania kaukaska
Ofensywa armii osmańskiej 1918
Czas	25–28 maja 1918
Miejsce	Karaklis (dziś Wanadzor)
Terytorium	Demokratyczna Republika Armenii
Wynik	taktyczne zwycięstwo Turków[1][2]
Strony konfliktu
Demokratyczna Republika Armenii  Imperium Osmańskie
Dowódcy
Towmas Nazarbekian Garegin Nyżdeh Wehib Pasza Kazim Pasza
Siły
10 000 żołnierzy, 70 dział, 20 karabinów maszynowych 6000 żołnierzy, 80 dział, 50 karabinów maszynowych
Straty
ciężkie 1000 zabitych i wziętych do niewoli, 4000 cywilów zamordowanych
Położenie na mapie Armenii miejsce bitwy
40°48′00″N 44°29′00″E/40,800000 44,483333

Bitwa pod Karaklis (orm. Ղարաքիլիսայի ճակատամարտ, tur. Karakilise Muharebesi lub Karakilise Muharebeleri) – starcie zbrojne stoczone podczas kampanii kaukaskiej I wojny światowej w okolicach miasta Karakilis (obecnie Wanadzor), w dniach 25–28 maja 1918 roku.

Po wycofaniu się Rosji z I wojny światowej Ormianie znaleźli się w bardzo trudnej sytuacji. Wszystkie rosyjskie podboje z XIX wieku, takie jak miasta Erzurum, Erzincan, Muş, Bitlis i Trabzon powróciły w ręce Turków, a w maju 1918 roku armia osmańska zdobyła Aleksandropol, gdzie natychmiast wymordowano ok. 6000 Ormian^[3], co poczytywano jako kontynuację ludobójstwa z 1915 roku na ziemiach ormiańskich należących wcześniej do Imperium Rosyjskiego. W obliczu egzystencjalnego zagrożenia wojska ormiańskie przyjęły taktykę „ani kroku w tył”, wybierając raczej śmierć na polu walki niż oddanie Turkom reszty ziem zamieszkanych przez Ormian^[4].

Wiosną 1918 roku jedna z nacierających formacji tureckich ruszyła w kierunku Erywania, druga w kierunku Karakilis. Ta druga liczyła ok. 10 000 żołnierzy, 80 dział i 50 karabinów maszynowych. Ormianie opuszczali swoje domy, kierując się do Erywania i Sjunika. Garegin Nyżdeh ze swoimi oddziałami dotarł do Karakilis i zdołał zmotywować lokalną ludność do walki. Siły ormiańskie osiągnęły liczebność 6000 żołnierzy. W czterodniowej, zaciętej bitwie, która miała miejsce 25–28 maja, obie strony poniosły poważne straty. Chociaż armii osmańskiej udało się zająć Karakilis i wymordować 4000 mieszkańców, to nie miała już sił, by wkroczyć głębiej na terytoria ormiańskie^[5][6].

Pomimo zwycięstwa Turcy napotkali trudności, a ich wojska zostały wykrwawione przez zaciekły opór Ormian i spowolnione taktyką spalonej ziemi. Turcy meldowali w kwaterze głównej:

• Martin Gilbert: The First World War: A complete History. Moscow: Квадрига, 2023. ISBN 978-5-389-08465-0. (ang.).
• Christopher Walker: Armenia: the Survival of nation. New York: St. Martin's Press, 1980. ISBN 0-7099-0210-7. (ang.).
• Richard Hohanissian: The Armenian People from Ancient to Modern Times. New York: St. Martin's Press, 1997. (ang.).
• Michel Reynolds: Shattering empires : the clash and collapse of the Ottoman and Russian empires, 1908-1918. Cambridge university press, 2011. ISBN 978-0-521-19553-9. (ang.).
• William Allen: Caucasian Battlefields: A History of the Wars on the Turco-Caucasian Border. 1828—1921. Cambridge university press, 1953. ISBN 978-1-108-01335-2. (ang.).