Caracol

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Stanowisko Majów w Caracolu

Widok na Akropol w Caracolu
Państwo	Belize
Położenie na mapie Belize Stanowisko Majów w Caracolu
16°45′50,0″N 89°07′03,0″W/16,763889 -89,117500
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Caracol – stanowisko archeologiczne obejmujące miasto Majów położone w zachodniej części Belize. Było to największe miasto-państwo Majów w Belize i jedno z największych w całej cywilizacji, w szczytowym okresie obejmowało ponad 300 km² i 100 tys. mieszkańców. Miasto początkowo było wasalem Tikálu, który pokonało w połowie VI wieku. Pozwoliło to Caracolowi wejść w swój złoty wiek, który trwał do końca VII wieku, kiedy miasto zostało z kolei pokonane przez Naranjo. Ostatni zapis z miasta pochodzi z 859 i w ciągu 200 lat uległo ono wyludnieniu. Charakterystyczny dla Caracolu jest wielokilometrowy system dróg sacbé rozchodzących się promieniście z centrum miasta.

W języku Majów miasto nazywało się Uxwitza, co oznacza trzy wzgórza^[1]. Współczesna nazwa oznacza ślimaka w języku hiszpańskim i została nadana przez A.H. Andersona, który badał miasto w 1938. Odnosi się ona do krętej drogi prowadzącej do stanowiska lub do dużej liczby ślimaków występujących w jego okolicach^[2].

Okolice Caracolu były zamieszkane od ok. 1200 p.n.e. Pierwszym poświadczonym władcą miasta był Te’ K’ab Chaak(inne języki), który rządził w latach 331–349. Liczne późniejsze odniesienia do tego władcy sugerują, że był on założycielem dynastii. Władcy Caracolu używali innego tytułu niż królowie innych miast: tytułowali się k’uhul k’antumaak oraz ux witz ajaw (władca trzech wzgórz), podczas gdy inni władcy Majów używali tytułu k’uhul ajaw (święty władca)^[3]. Charakterystyczne dla arystokracji z tego miasta były wstawki z jadeitu w zębach. Odkryto je u ok. 16% wszystkich osób pochowanych na terenie stanowiska archeologicznego^[4].

Początkowo miasto było wasalem Tikálu. W okresie 550–560 Caracol sprzymierzył się z Królestwem Kaan(inne języki) i zwrócił przeciwko dotychczasowemu suzerenowi. Po początkowych porażkach, w 562 władca Caracolu Yajaw Te’ K’inich II zadał Tikálowi porażkę w ramach tzw. „gwiezdnej wojny”, po czym nastąpił okres rozkwitu miasta. Osiągnęło ono swój szczyt podczas panowania K’ana II(inne języki) (618–658). Rozbudowano wówczas system dróg sacbé prowadzących do miasta oraz postawiono liczne budynki. Władca prowadził też zwycięskie wojny z miastem Naranjo, które zostało pokonane w 631^[5][6]. Podczas apogeum swojej wielkości miasto bezpośrednio zarządzało terytorium przekraczającym 300 km², zamieszkanym przez ponad 100 tys. osób, ale też miało kontrolę nad Tikálem i Naranjo^[7][8][9].

W 680 podczas panowania K’ahk’a Ujola K’inicha II(inne języki) miasto zostało pokonane przez Naranjo, po czym nastąpił okres jego upadku. Pod koniec VIII wieku doszło do krótkiego ożywienia aktywności w mieście pod panowaniem K’inicha Joya K’awiila. Ostatni zapis w Caracolu pochodzi z 859 roku, po czym nastąpił ostateczny upadek miasta, chociaż było ono zasiedlone jeszcze przez ok. 200 lat^[10].

Miasto zostało odkryte w 1937 przez miejscowego drwala imieniem Rosa Mai, który poszukiwał w okolicy mahoniu. W 1938 pierwsze badania prowadził A.H. Anderson, który nadał stanowisku obecną nazwę. W latach 50. wspólne badania prowadzili Linton Satterthwaite(inne języki) i A.H. Anderson. Od 1985 prowadzone są stałe badania stanowiska w ramach Caracol Project, prowadzonego przez Arlena(inne języki) i Diane Chase’ów(inne języki)^[11]. W 2025 odkryto grobowiec pierwszego władcy Caracolu, Te’ K’aba Chaaka(inne języki)^[12].

Caana (Niebiański Pałac) – najwyższa budowla w Caracolu o wysokości 43 metrów. Jest to platforma, na szczycie której umieszczono dziedziniec otoczony trzema piramidami. Wewnątrz znajduje się wiele grobowców. Budynek pełnił funkcje administracyjne, mieszkalne i rytualne ^[13]. Caana jest najwyższym budynkiem w Belize^[14].

Ołtarz 13 – stworzony ok. 820 ukazuje władców Caracolu i Ucanalu(inne języki) oraz ich jeńca^[15].

Ołtarz 21 – stworzony w 633, opisywał historię konfliktu Caracolu z Tikálem^[16][17].

Ołtarz 23 – pochodzi z ok. 800, przedstawia pokonanych przez Caracol władców Bitalu i Ucanalu^[18].

Stela 22 – monument z 633, zawiera najdłuższy tekst hieroglificzny w Belize, obejmujący 140 glifów^[19].

• 
  Caana, najwyższy budynek w Caracolu.
• 
  Ołtarz 23 przedstawiający związanych władców Bitalu i Ucanalu.
• 
  Ołtarz 13 ukazujący władców Caracolu i Ucanalu.

• The Materialization of Classic Period Maya Warfare: Caracol Stranger-Kings at Tikal, [w:] Arlen Chase, Diane Chase, A Forest of History: The Maya after the Emergence of Divine Kingship, 2020, s. 20-48, DOI: 10.5876/9781646420469.c003 .
• Joyce Kelly, An archaeological guide to northern Central America: Belize, Guatemala, Honduras, and El Salvador, Norman 1996, ISBN 0-8061-2858-5, OCLC 34658843 .
• Simon Martin, Nikolai Grube, Chronicle of the Maya Kings and Queens, Londyn 2008, ISBN 0-500-05103-8, OCLC 47358325. .
• Robert J. Sharer, Loa P. Traxler, The Ancient Maya, Stanford: Stanford University Press, 2006, ISBN 978-0-8047-4817-9 .