Cytryn

Cytryn

Szczotka krystaliczna
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	SiO2 (ditlenek krzemu)
Twardość w skali Mohsa	7[1]
Przełam	muszlowy[1]
Łupliwość	brak[1], niewyraźna[2]
Pokrój kryształu	sześciokątny pryzmatyczny, gruboziarnisty[2]
Przezroczystość	przezroczysty, przeświecający[3][1]
Układ krystalograficzny	trygonalny[1]
Właściwości mechaniczne	kruchy[4]
Gęstość	2,65 g/cm³[4]
Właściwości optyczne
Barwa	żółta do ciemnopomarańczowej[3]
Rysa	biała lub szarawa
Połysk	szklisty, na przełamie tłusty[3][2]
Współczynnik załamania	1,544–1,553 (jednoosiowy)[2][4]
Inne	dwójłomność: 0,009[2][4] dyspersja (optyka): 0,013[4] pleochroizm: słaby; żółty do jasnożółtego[4]
Multimedia w Wikimedia Commons

Cytryn (kwarc żółty) – odmiana kwarcu. Należy do minerałów rzadkich. Nazwa pochodzi od: starofrancuskiego słowa citrin – żółty; gr. kitros = cytryna; łac. citrus = drzewo cytrusowe^[3]. Inne nazwy (niedopuszczalne w handlu) to: topaz czeski, topaz złoty, topaz fałszywy, topaz Madeira.

• Spójność: kruchy
• Skupienie: ziarniste, pręcikowe, zbite

Krystalizuje w układzie trygonalnym. Niekiedy wytwarza formy dwubarwne, będące w części cytrynem, a w części ametystem tzw. ametryn^[3]. Zabarwienie wynika z zawartości związków żelaza (wrostki hematytu lub goethytu)^[3]. Tworzy prawidłowo wykształcone kryształy (najczęściej w formie szczotek krystalicznych), także skupienia zbite i ziarniste^[3]. Często powstaje wskutek ogrzania ametystu lub kwarcu dymnego do odpowiedniej temperatury. Jest minerałem kruchym, przezroczystym do przeświecającego.

Stanowi składnik pegmatytów i utworów hydrotermalnych^[3]. Spotyka się go w geodach wśród melafirów i jako otoczaki w aluwiach rzecznych^[3]. Także w skałach magmowych i osadowych^[5]. Występuje w bogatych w krzem pegmatytach, gdzie często towarzyszą mu turmalin, kwarc dymny, danburyt, ametyst, kalcyt, fluoryt, szerlit, mikroklin, albit, beryl i mika^[3][1].

Miejsca występowania: Najbardziej czyste i największe kryształy pochodzą z Campo Belo, Sete Lagoas, Minas Gerais w Brazylii. Oprócz tego na Uralu – Rosja, USA (Kolorado, Kalifornia, Karolina Północna), Madagaskarze^[3][1]. W innych złożach rzadko spotyka się okazy o wartości jubilerskiej: Kazachstan, Zimbabwe, Zambia, Czechy, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Hiszpania^[3][1]. Spotykany także w Argentynie, Australii, Austrii, Kanadzie, Chinach, Birmie, Niemczech, Meksyku, Norwegii^[1][4].

W Polsce występuje koło Jeleniej Góry (Łomnica, Sobieszowa, Cieplice) i Nowej Rudy (Tłumaczów) w Sudetach^[3][1]. Spotykany także w Grzędach i Kostrzy^[1].

• Ze względu na barwę jest cenionym^{[według kogo?]} kamieniem jubilerskim. Największe oszlifowane okazy, o masie powyżej 1150 ct znajdują się w Smithsonian Institution (USA), w tzw. kolekcji brazylijskiej
• Oferowany jest jako talizman, mający jakoby zwalczać „negatywną energię” oraz zwiększać optymizm^[6].
• szlifowany przeważnie fasetkowo (brylantowo, schodkowo, szlifem mieszanym) lub kaboszonowo^[3].

• JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowany słownik skał i minerałów, Katowice: Videograf II, 2003, ISBN 83-7183-174-9, OCLC 749479172 .
• WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Warszawa: Alma-Press, 2003, ISBN 83-7020-313-2, OCLC 69626441 .
• JaroslavJ. Bauer JaroslavJ., Skały i minerały. Przewodnik, Warszawa: Multico, 1997, ISBN 83-7073-050-7, OCLC 69557360 .
• K.K. Maślankiewicz K.K., Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne, 1982 .
• N.N. Sobczak N.N., Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Alfa, 1986 .
• CallyC. Hall CallyC., Klejnoty. Kamienie szlachetne i ozdobne, Warszawa: Wiedza i Życie, 1996, ISBN 83-86805-02-1, OCLC 751197018 .
• WalterW. Schumann WalterW., Kamienie szlachetne i ozdobne, Warszawa: Alma-Press, 2004, ISBN 83-7020-324-8, OCLC 69313468 .