David Stirling

Archibald David Stirling

The Phantom Major^[1]

David Stirling podczas II wojny światowej
pułkownik
Data i miejsce urodzenia	15 listopada 1915 Keir House, Perthshire
Data i miejsce śmierci	4 listopada 1990 Westminster, Londyn
Przebieg służby
Lata służby	1937–1947
Siły zbrojne	British Army
Jednostki	Scots Guards, Special Air Service
Stanowiska	dowódca SAS
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa
Późniejsza praca	przedsiębiorca, najemnik, działacz społeczny
Odznaczenia
[2]
Multimedia w Wikimedia Commons

Archibald David Stirling (ur. 15 listopada 1915 w Keir House, zm. 4 listopada 1990 w Westminsterze) – szkocki posiadacz ziemski, pułkownik armii brytyjskiej, twórca jednostki specjalnej Special Air Service.

Pod jego dowództwem SAS przeprowadzał udane rajdy typu „uderz i uciekaj” za liniami wojsk Osi podczas kampanii północnoafrykańskiej. Służył czynnie podczas II wojny światowej, aż do schwytania w styczniu 1943 roku. Resztę wojny spędził w niewoli, pomimo kilku prób ucieczki.

Zakończył czynną służbę wojskową w 1947 roku. Założył Capricorn Africa Society, organizację walczącą z dyskryminacją rasową w Afryce, ale preferowanie przez Stirlinga ograniczonego, elitarnego prawa wyborczego nad powszechnym prawem wyborczym ograniczyło atrakcyjność tego ruchu. Następnie założył kilka prywatnych firm wojskowych i był powiązany z nieudaną próbą obalenia libijskiego przywódcy Mu’ammara al-Kaddafiego na początku lat 70. XX wieku. Próbował również organizować działania mające na celu podważenie roli związków zawodowych i obalenie rządu brytyjskiego, ale bez znaczących efektów.

National Army Museum odnotowuje, że Stirling urodził się i wychował w Keir House w hrabstwie Perthshire, w arystokratycznej szkockiej rodzinie o bogatych tradycjach wojskowych^[1]. Jednak gazeta „The Scotsman” z 20 listopada 1915 roku^[3] i „The Stirling Observer” z 23 listopada 1915 roku^[4] opublikowały ogłoszenia, że ​​„Szanowna Pani Keir urodziła syna w poniedziałek 15-go pod adresem 15 Cambridge Square w Londynie”. Był synem generała brygady Archibalda Stirlinga(inne języki) z Keir i Margaret Fraser, córki Simona Frasera, 13. lorda Lovat(inne języki) (potomka Karola II). Simon Fraser, 15. lord Lovat(inne języki), był jego kuzynem. Dziadkami Stirlinga ze strony ojca byli William Stirling-Maxwell, 9. baronet i Anna Maria Leslie-Melville^[5].

Stirling kształcił się w Anglii w katolickiej szkole z internatem Ampleforth College wraz ze swoim starszym bratem Billem Stirlingiem, który w przyszłości również został oficerem^[6]. Należał do Uniwersyteckiego Korpusu Szkolenia Oficerów przy swojej uczelni. Krótko uczęszczał do Trinity College w Cambridge, zanim został „zesłany” (tj. wydalony) za 28 różnych przewinień, z których rektor uczelni poprosił go o wybranie trzech „najmniej obraźliwych dla jego matki”^[7]. Następnie Stirling udał się do Paryża, gdzie bezskutecznie próbować zostać artystą^[8].

Stirling otrzymał przydział do Scots Guards 24 lipca 1937 roku^[9]. Kiedy we wrześniu 1939 roku wybuchła II wojna światowa^[10], Stirling przebywał w amerykańskiej Montanie, gdzie pracował jako hodowca bydła. Wrócił do Wielkiej Brytanii na pokładzie statku SS „Manhattan”, płynącego z Nowego Jorku do Southampton 16 września 1939 roku^[11].

W czerwcu 1940 roku Stirling zgłosił się na ochotnika do nowo utworzonej 8. kompanii komandosów pod dowództwem ppłk. Roberta Laycocka, która stała się częścią „Force Z” (później nazwaną Layforce). 1 lutego 1941 roku Layforce wypłynęła na Bliski Wschód, aby wesprzeć obronę greckiej wyspy Rodos, lecz wkrótce formacja została rozwiązana po poniesieniu ciężkich strat w bitwie o Kretę i bitwie nad rzeką Litani. Doświadczenia bojowe przekonały Stirlinga, że ze względu na zmechanizowany charakter nowej wojny, niewielki oddział dobrze wyszkolonych żołnierzy, dysponujący efektem zaskoczenia, może zaatakować kilka celów na pustyni w ciągu jednej nocy^[12].

Wierząc, że przekonanie do swojego pomysłu wyższych w hierarchii oficerów raczej nie wypali, Stirling postanowił od razu udać się na sam szczyt z pominięciem ścieżki służbowej. Poruszając się o kulach po wypadku odniesionym przy skoku ze spadochronem wszedł niepostrzeżenie do kwatery głównej Dowództwa Bliskiego Wschodu w Kairze (według różnych relacji, przechodząc pod, przez lub nad ogrodzeniem), aby spotkać się z gen. Claude’em Auchinleckiem^[13]. Zauważony przez strażników, Stirling porzucił kule i kuśtykając, przedostał się do budynku, gdzie spotkał się twarzą w twarz z oficerem, z którym wcześniej się pokłócił. Wycofując się szybko, wtargnął do biura zastępcy szefa sztabu, gen. mjr Neila Ritchiego. Stirling wyjaśnił mu swój plan, po czym Ritchie natychmiast przekonał Auchinlecka, by pozwolił Stirlingowi utworzyć nową jednostkę operacji specjalnych. Jednostce nadano celowo mylącą nazwę „L Detachment, Special Air Service Brigade”, aby wzmocnić operację dezinformacyjną Dudleya Clarke’a, mającą na celu przekonanie wroga o stacjonowaniu brytyjskiej brygady powietrznodesantowej w Afryce Północnej^[14].

Nowa jednostka operacji specjalnych Stirlinga początkowo borykała się z niedoborem sprzętu (zwłaszcza namiotów), gdy nowo utworzona jednostka stacjonowała w bazie lotniczej Kibrit. Dlatego pierwszą „operacją” SAS była kradzież z magazynów stacjonującego w pobliżu, dobrze wyposażonego pułku nowozelandzkiego różnych zapasów, w tym namiotów, pościeli, stołów, krzeseł i pianina. Po co najmniej czterech takich wyprawach rabunkowych niezauważeni przez nikogo żołnierze SAS mieli już całkiem dobrze zaopatrzony obóz^[15].

Po krótkim okresie szkolenia została podjęta pierwsza próba ataku na niemieckie lotnisko poprzez zrzut na spadochronach 16 listopada 1941 roku w ramach operacji Crusader. Akcja ta okazała się dla jednostki katastrofalna. Spośród 55 żołnierzy biorących udział w operacji, prawdopodobnie 34 zginęło, zostało rannych lub wziętych do niewoli daleko od celu, po tym jak samolot zboczył z kursu lub wylądował w niewłaściwym miejscu podczas jednej z największych burz, jakie nawiedziły ten region w historii. Uciekając jedynie z pomocą Long Range Desert Group (LRDG) – jednostki wyznaczonej do przejęcia żołnierzy SAS po zakończeniu akcji – Stirling zgodził się, że podejście drogą lądową pod osłoną nocy będzie bezpieczniejsze i skuteczniejsze niż kolejne skoki ze spadochronem. Szybko zorganizował rajdy na afrykańskie porty, podczas których jego jednostka przedostawała się przez wrogie punkty kontrolne nocą dzięki używaniu mundurów wroga i umiejętnościom językowym niektórych żołnierzy^[16].

Pod dowództwem Stirlinga por. Jock Lewes wynalazł bombę Lewesa, pierwsze zdalnie sterowane urządzenie wybuchowo-zapalające. Amerykańskie jeepy, które znacznie lepiej radziły sobie w trudnym terenie pustynnym niż inne dostępne środki transportu, zostały „odchudzone”, specjalnie przerobione na potrzeby akcji i wyposażone w karabiny maszynowe Vickers K z przodu i z tyłu. Stirling był również pionierem w wykorzystywaniu do akcji małych grup żołnierzy w celu zmniejszenia ryzyka wykrycia przez wroga. Mając trudności z dowodzeniem na tyłach, Stirling często kierował walką na pierwszej linii, a jego jednostki SAS bezceremonialnie przejeżdżały przez wrogie lotniska w jeepach, ostrzeliwując samoloty i załogi^[17].

Pierwszy rajd na lotnisko z wykorzystaniem jeepów miał miejsce wkrótce po pozyskaniu pierwszej partii samochodów w czerwcu 1942 roku, kiedy grupa SAS pod dowództwem Stirlinga zaatakowała okupowane przez Włochów lotnisko Bagush wraz z dwoma innymi lotniskami zajmowanymi przez sił Osi, wszystko to w ciągu jednej nocy. Po powrocie do Kairu Stirling zebrał kolejną partię jeepów do dalszych ataków na lotniska. Jego największy sukces miał miejsce w nocy z 26 na 27 lipca 1942 roku, kiedy eskadra SAS na 18 jeepach dokonała rajdu na lotnisko Sidi Haneish, gdzie zniszczyła 37 samolotów Osi (głównie bombowców i ciężkich transportowców), tracąc przy tym tylko dwóch ludzi. Po przeprawie przez pustynię, unikając wrogich patroli i samolotów, Stirling i jego ludzie dotarli do bezpiecznego obozu w Qaret Tartura na skraju depresji Kattara^[18] . We wrześniu 1942 roku awansował na podpułkownika^[19].

W Afryce Północnej, w ciągu 15 miesięcy od sformowania jednostki do pojmania Stirlinga, SAS zniszczył na ziemi ponad 250 samolotów Osi i dziesiątki składów zaopatrzenia, uszkodził wiele linii kolejowych i telekomunikacyjnych oraz unieruchomił setki wrogich pojazdów^[20].

Marszałek Bernard Montgomery powiedział: „Ten chłopak Stirling jest całkiem szalony, całkiem, całkiem szalony. Jednak na wojnie często znajduje się miejsce dla szaleńców”^[1][21].

Brawurowe operacje uderzeniowe ostatecznie doprowadziły do ​​pojmania Stirlinga; został on schwytany przez Niemców w styczniu 1943 roku podczas jednej z akcji w Tunezji^[1], po tym jak feldmarszałek Erwin Rommel nadał mu przydomek „Major-Widmo”^[22]. Chociaż Stirling uciekł Niemcom, został ponownie schwytany przez włoską 3 Grupę Pancerną „Cavalleggeri di Monferrato”, a Włosi z wielką przyjemnością patrzyli na zakłopotanie, jakie przysporzyło to ich niemieckim sojusznikom^[23][24][25]. Stirling podjął jeszcze cztery kolejne próby ucieczki, po czym został wysłany do zamku Colditz, gdzie często umieszczano ważnych żołnierzy wroga, którzy próbowali ucieczki z innych obozów, i pozostał tam jako jeniec wojenny do końca wojny^[24]. Stirling przybył do zamku 20 sierpnia 1944 roku i otrzymał zadanie utworzenia brytyjskiej jednostki wywiadowczej w Colditz, na mocy rozkazu stay-behind, obowiązującego w tym rejonie^[26]. Po schwytaniu Stirlinga dowództwo nad SAS objął Paddy Mayne^[27].

W 1947 roku Stirling został przeniesiony do rezerwy. Jako rezerwista otrzymał honorowy awans na pułkownika, który zachował po ostatecznym przejściu na emeryturę w 1965 roku^[28][29].

Stirling był założycielem Capricorn Africa Society, organizacji sprzeciwiającej się dyskryminacji rasowej w Afryce. Założona w 1949 roku, gdy znaczna część Afryki znajdowała się jeszcze pod rządami kolonialnymi, organizacja osiągnęła swój szczyt popularności na konferencji w Salimie w 1956 roku, będącej wydarzeniem towarzyskim, którego celem było umożliwienie białym „nawiązania relacji z Afrykanami na zasadach zbliżonych do równości społecznej”^[30]. Jednakże, ze względu na sprzeciw Stirlinga wobec powszechnego prawa wyborczego, preferującego kwalifikowane i bardzo elitarne prawo wyborcze, wykształceni Afrykanie byli podzieleni w tej kwestii i organizacja nie zyskała wystarczającego poparcia. W rezultacie, próba rozwiązania przez stowarzyszenie problemu zróżnicowanego poziomu rozwoju społecznego w sposób nierasowy okazała się nieskuteczna, choć spotkała się z zaskakującym odwołaniem, gdy Południowoafrykańska Partia Komunistyczna wykorzystała wielorasowy, lecz elitarny model Stirlinga w swoim „Sojuszu Kongresowym” z Afrykańskim Kongresem Narodowym w 1955 roku^[31]. Stirling zrezygnował z funkcji przewodniczącego stowarzyszenia w 1959 roku^[32].

We wrześniu 1967 roku Len Deighton napisał krytyczny artykuł w magazynie „The Sunday Times” o operacji Snowdrop, rajdzie dowodzonym przez Stirlinga. W następnym roku Stirling otrzymał „znaczne odszkodowanie” w wyniku pozwu o zniesławienie dotyczącego tego artykułu^[33].

Po wojnie Stirling organizował umowy na dostarczanie brytyjskiej broni i personelu wojskowego krajom arabskim, np. Arabia Saudyjska, w ramach różnych sprywatyzowanych operacji brytyjskiej polityki zagranicznej^[34]. Wraz z kilkoma wspólnikami Stirling założył Watchguard International Ltd., początkowo z biurami przy Sloane Street (gdzie później otwarto Chelsea Hotel), a następnie przy South Audley Street w Mayfair^[35].

Prowadził interesy głównie z państwami Zatoki Perskiej. Był powiązany, wraz z Denysem Rowleyem, z nieudaną próbą obalenia libijskiego przywódcy Mu’ammara al-Kaddafiego w 1970 lub 1971 roku. Stirling był założycielem prywatnej firmy wojskowej KAS International, znanej również jako KAS Enterprises^[36].

Watchguard International Ltd. była prywatną firmą wojskową, zarejestrowaną na wyspie Jersey w 1965 roku przez Stirlinga i Johna Woodhouse’a. Pierwszym zadaniem Woodhouse’a była podróż do Jemenu w celu złożenia raportu o stanie sił rojalistycznych po ogłoszeniu zawieszenia broni. W tym samym czasie Stirling rozwijał kontakty w irańskim rządzie i badał możliwości uzyskania kontraktów w Afryce. Firma działała w Zambii i Sierra Leone, zapewniając zespoły szkoleniowe i doradzając lokalnym przywódcom w kwestiach bezpieczeństwa, ale niekonwencjonalne metody prowadzenia działalności przez jej założycieli doprowadziły do ​​jej ostatecznego upadku. Woodhouse zrezygnował ze stanowiska dyrektora operacyjnego po serii nieporozumień, a Stirling przestał brać czynny udział w działaniach przedsiębiorstwa w 1972 roku^[37].

W połowie lat 70. Stirling coraz bardziej obawiał się „niedemokratycznego zdarzenia” i postanowił zorganizować prywatną armię gotową do obalenia rządu. Założył organizację o nazwie Great Britain 75 i zwerbował członków z arystokratycznych klubów w Mayfair; byli to głównie byli wojskowi, często dawni członkowie SAS. Plan zakładał, że w przypadku niepokojów społecznych, które mogłyby zakłócić normalne funkcjonowanie rządu, przejmą oni jego zadania. Stirling opisał to szczegółowo w wywiadzie z 1974 roku, którego fragment zaprezentowano w filmie dokumentalnym Adama Curtisa pt. The Mayfair Set, odcinek 1: Who Pays Wins^[34].

W sierpniu 1974 roku, zanim Stirling był gotowy do publicznego ujawnienia GB75, pacyfistyczny magazyn „Peace News” uzyskał dostęp do jego planów i je opublikował^[38]. Jego biograf, Alan Hoe, zakwestionował pogardliwy wizerunek Stirlinga w gazecie jako prawicowego „pułkownika Blimpa”^[39].

W połowie i pod koniec lat 70. Stirling stworzył tajną organizację, której celem było osłabianie związków zawodowych od wewnątrz. Rekrutował osoby o podobnych poglądach z ruchu związkowego, z wyraźnym zamiarem, aby podczas konferencji sprawiały jak najwięcej kłopotów. Jedną z takich osób była Kate Losinska, przewodnicząca Stowarzyszenia Służby Cywilnej i Publicznej. Finansowanie tej operacji pochodziło głównie od przyjaciela Stirlinga, Jamesa Goldsmitha^[34].

Stirling został odznaczony Orderem Wybitnej Służby w uznaniu bohaterskiej i wybitnej służby w Afryce 24 lutego 1942 roku^[40], mianowany Oficerem Orderu Imperium Brytyjskiego w uznaniu bohaterskiej i wybitnej służby w polu 14 listopada 1946 roku^[41], a w 1990 roku otrzymał tytuł Rycerza Kawalera za zasługi dla wojska^[42].

W 1984 roku nowa baza SAS została przemianowana na Stirling Lines na jego cześć^[43].

W 2002 roku na wzgórzu Row, niedaleko posiadłości jego rodziny w Park of Keir, odsłonięto pomnik Stirlinga stojącego na skale. Pod koniec maja 2014 roku z posągu skradziono dwie brązowe tablice^[44]. Obecnym zarządcą majątku Keir jest jego bratanek Archie Stirling, milioner i były oficer Scots Guard^[45].

W rolę Stirlinga w telewizyjnym dramacie historycznym z 2022 roku pt. SAS: Rogue Heroes wcielił się Connor Swindells^[46].

• Ben Macintyre: Rogue Warriors. New York: Crown Publishing Group, 2016. ISBN 978-1-101-90416-9. (ang.).

• Significant Scots − David Stirling (ang.)