Flisak

Ten artykuł dotyczy grupy zawodowej. Zobacz też: Flisak (Haliplus) – rodzaj chrząszczy.

Flisak (oryl, flis) – przedstawiciel grupy zawodowej zajmującej się w dawnej Polsce flisem, czyli rzecznym spławem (transportem) towarów^[1].

Flisactwo należało do tradycyjnych zajęć w górach, a rzeczny spław przy pomocy tratw był częstą formą transportu w górzystych regionach Słowacji. Spławiając przewożono różnorodne towary, np. drewno, piasek czy żywność. Najczęściej wykorzystywano do tego takie rzeki, jak Orawa, Wag, Poprad czy Dunajec^[2].

Flisakami z reguły byli chłopi zamieszkujący wsie nadrzeczne, dla których spław był dodatkowym, sezonowym zajęciem. Z biegiem czasu wytworzyli oni swoje własne obyczaje i słownictwo. Kulturę flisaków upamiętnił m.in. Sebastian Fabian Klonowic w swoim poemacie Flis, to jest Spuszczanie statków Wisłą i inszymi rzekami do niej przypadającymi z 1595 roku^[3].

W czasach I Rzeczypospolitej dla flisaków wiślanych punktem docelowym był największy port – Gdańsk, skąd drogą morską wysyłano spławiany ładunek (przede wszystkim zboże) zagranicę. Chorych i kalekich flisaków umieszczano na ogół w pochodzącym z końca XIV wieku szpitalu (już nieistniejącym) przy kaplicy ich patronki – św. Barbary^[4]. Natomiast tamtejszy kościół św. Mikołaja, uważanego za opiekuna żeglarzy, zawdzięcza flisakom zachowaną do dziś, niespotykaną XIV-wieczną drewnianą konstrukcję dachu wykonaną z użytych wtórnie belek z wiślanych komięg spływających do Gdańska^[5].

Ważnym ośrodkiem dla spławów w Polsce od XVI do XX wieku był Ulanów^[6] położony u ujścia Tanwi do Sanu^[7]. W 2014 roku flisackie tradycje z Ulanowa wpisane zostały na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Obecnie ulanowscy flisacy skupieni w Bractwie Flisackim pw. św. Barbary (patronki wodniaków), kultywują tradycje flisackie w formie turystyczno-rekreacyjnej^[8].

Starszy flisak kierujący spływem i odpowiedzialny za stan i transport tratew był zwany retmanem^[9]. Ponieważ flisacy stanowili liczną grupę zawodową, w XVII wieku założyli własną organizację przypominającą rzemieślniczy cech miejski, a król Władysław IV Waza nadał im przywileje cechowe.

• legenda o Wyspie Wisielca

Wiersz o flisakach z Torunia:

Flisaczkowa żona,

siedzi sobie doma.

A flisaczek, nieboraczek,

robi na chleb jak robaczek,

płynie do Torunia.

Legenda o sercu lasowiackim opowiadająca o miłości między flisakiem a dziewczyną z Dąbrowicy według opowiadania Anny Rzeszut została upamiętniona w inskrypcji znajdującej się na rzeźbie Serce Lasowiackie znajdującej się na rynku w Baranowie Sandomierskim^[10][11].

• włóczkowie

Informacje w projektach siostrzanych

Multimedia w Wikimedia Commons

Definicje słownikowe w Wikisłowniku

• Szyprowie toruńscy. toruntour.pl. [dostęp 2018-08-19].
• Malowidła w kaplicy św. Barbary. toruntour.pl. [dostęp 2018-08-19].
• Flisacy w dawnym Toruniu. toruntour.pl. [dostęp 2018-08-19].
• Bractwo Flisackie