General Post Office
 Logo w latach 1934–1950 | |
 Nieistniejąca obecnie siedziba GPO przy ulicy St Martin′s Le Grand w Londynie, na rycinie z 1842 roku | |
| Państwo | |
|---|---|
| Data utworzenia |
1660 |
| Data likwidacji |
1969 |
General Post Office (GPO, Generalny Urząd Pocztowy) – brytyjski (pierwotnie angielski) departament rządowy istniejący w latach 1660–1969, zarządzający publicznym systemem pocztowym. W późniejszych latach jego kompetencje rozszerzono na usługi telekomunikacyjne[1]. Na czele instytucji stał poczmistrz generalny (Postmaster General)[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]General Post Office został ustanowiony w 1660 roku przez króla Karola II[2], choć publiczny system pocztowy w Anglii działał już wcześniej, od 1635 roku[3]. Od początku istnienia GPO, instytucja miała monopol na dostarczanie przesyłek listowych w kraju[4].
W 1840 roku wprowadzono jedną, stałą opłatę za przesyłki listowe w wysokości 1 pensa (wraz z nią wprowadzono pierwszy na świecie znaczek pocztowy – Penny Black[2]), zastępując skomplikowany system taryf, które dotychczas wyliczano na bazie odległości przebytej przez list, jak i liczby arkuszy papieru w nim zawartych. Rezultatem była redukcja kosztów administracyjnych i zwiększenie popytu na usługi pocztowe. Początkowo GPO nie zarządzało bezpośrednio placówkami pocztowymi, które były przedsięwzięciami prywatnymi, działającymi najczęściej w ramach zajazdów i sklepów. Dopiero w 1854 roku uruchomiono pierwsze państwowe („koronne”) urzędy pocztowe (crown post office), stanowiły one jednak niewielki odsetek ogółu[3].
Działalność GPO z czasem uległa rozszerzeniu. W 1792 roku wprowadzono przekazy pieniężne. W 1863 roku uruchomiono pocztową kasę oszczędności, tym samym upowszechniając dostęp do usług uprzednio świadczonych tylko przez banki, które funkcjonowały jedynie w większych miastach[3]. W 1869 lub 1870 roku GPO uzyskało wyłączność na świadczenie usług telegraficznych[3][4]. W 1883 roku umożliwiono przesyłki paczkowe. Gdy w 1909 roku w Wielkiej Brytanii po raz pierwszy wprowadzono świadczenia emerytalne, ich dystrybucję powierzono urzędom pocztowym[3]. W 1912 roku rozpoczął działanie system telefoniczny, również objęty monopolem GPO[4].
W 1880 roku GPO było największym departamentem rządowym, zatrudniającym ponad 50 000 pracowników[4].
W 1969 roku urząd zlikwidowano, w jego miejsce powołano przedsiębiorstwo państwowe Post Office Corporation. W kolejnych dekadach przeprowadzono dalsze reformy, m.in. w 1981 roku usługi telekomunikacyjne powierzono nowo utworzonej spółce British Telecommunications Corporation[1].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b General Post Office. Science Museum Group. [dostęp 2025-11-30]. (ang.).
- ↑ a b c A short history of the Post Office. The History Press. [dostęp 2025-11-30]. (ang.).
- ↑ a b c d e Annex A - The development of the post office network. parliament.uk. [dostęp 2025-11-30]. (ang.).
- ↑ a b c d James Vernon: Modern Britain, 1750 to the Present. Cambridge University Press, 2017, s. 126, 524. ISBN 978-1-107-68600-7.
