Gisella Perl

Gisella Perl

Gisella Perl w czasie studiów
Data i miejsce urodzenia	10 grudnia 1907 Syhot Marmaroski
Data i miejsce śmierci	16 grudnia 1988 Herclijja
Zawód, zajęcie	Lekarka–ginekolożka
Wyznanie	Judaizm
Partner	Ephraim Krauss

Gisella Perl (10 grudnia 1907–16 grudnia 1988) – była węgierską żydówką, lekarką o specjalności w ginekologii, ocalałą z Auschwitz. Pochodziła z Syhotu Marmaroskiego, miasta wówczas leżącego w Austro-Węgrzech, obecnie wchodzącego w skład Rumunii. Na wiosnę 1944 została wywieziona do Auschwitz II – Birkenau, gdzie pełniła służbę w szpitalu obozu kobiecego, ratując życie współwięźniarek. Z poświęceniem wykonywała swoją lekarską powinność bez podstawowych przyrządów czy lekarstw. Po wojnie wyjechała do Nowego Jorku, gdzie w roku 1948 opublikowała jedną z pierwszych relacji z czasów Zagłady pt. I Was a Doctor in Auschwitz.

Gisella Perl urodziła się i dorastała w Syhocie Marmaroskim, który po Traktacie z Trianon przeszedł pod panowanie Rumunii w roku 1920, a w sierpniu 1940 na mocy drugiego arbitrażu wiedeńskiego wraz z północną częścią Siedmiogrodu wszedł w skład Węgier. W wieku 16 lat ukończyła szkołę średnią z najlepszym wynikiem w klasie, będąc pierwszą kobietą i pierwszą Żydówką, która zdobyła średnie wykształcenie w miasteczku. Po maturze prosiła ojca, by pozwolił jej studiować medycynę, lecz początkowo odmówił, mówiąc – jak wspominała Perl – „nie chcę, aby moja córka utraciła wiarę i odeszła od judaizmu”. Kilka miesięcy później zwróciła się do niego ponownie, trzymając modlitewnik, który ojciec jej podarował, i powiedziała: „Przysięgam na tę księgę, że gdziekolwiek życie mnie zaprowadzi, w jakichkolwiek okolicznościach, zawsze pozostanę dobrą, prawdziwą Żydówką”. W końcu ojciec przystał na jej prośbę^[1].

Studiowała medycynę w Berlinie. Po dojściu nazistów do władzy w roku 1933 wróciła do rodzinnego Syhotu Marmaroskiego, gdzie rozpoczęła praktykę lekarską, pracując wraz ze swoim mężem, chirurgiem Ephraimem Kraussem. Małżeństwo miało dwoje dzieci: syna i córkę^[2].

19 marca 1944 Węgry zostały zajęte przez wojska niemieckie i wraz z tym wydarzeniem rozpoczęły się masowe wywózki Żydów do KL Auschwitz. Życie doktor Perl i jej rodziny uległo dramatycznej zmianie. Nowe rozporządzenia, szykany, zamykanie firm, wprowadzenie godziny policyjnej oraz rabunek urzędowy mienia żydowskiego uniemożliwiały normalne funkcjonowanie. W końcu wraz z rodziną trafiła najpierw do getta, a następnie została wywieziona do Auschwitz, gdzie trafiła do obozu Auschwitz II-Birkenau. Na miejscu dr Josef Mengele nakazuje żydowskim lekarzom się ujawnić. Perl zostaje zmuszona do pracy w szpitalu obozowym w charakterze ginekolożki^[3].

Początkowo wierzyła esesmanom, którzy nakazali ciężarnym kobietom się ujawniać, obiecując podwójne racje żywnościowe i lepsze traktowanie, jednak szybko na własne oczy przekonała się, że są one mordowane. Wtedy postanowiła, że żadna kobieta nie będzie odtąd w ciąży w obozie – potajemnie wykonywała aborcje, bez żadnych środków medycznych czy narzędzi na podłodze obozowej latryny. Co pozwalało przedłużyć ich życie, choć na chwilę^[4].

W styczniu 1945 roku została wywieziona do obozu pracy w Hamburgu^[3] (najprawdopodobniej chodzi o filię obozu Neuengamme, mieszczącą się w hamburskiej dzielnicy Wandsbek, zob. Romey, S. Ein KZ in Wandsbek. Zwangsarbeit im Hamburger Drägerwerk [Hamburg, 1994]^[5]), a następnie do Bergen-Belsen, gdzie doczekała wyzwolenia przez wojska brytyjskie^[3].

Po wojnie wyjechała do Nowego Jorku, gdzie pracowała w szpitalu Mount Sinai i uzyskała amerykańskie obywatelstwo^[6].

W 1978 roku Perl spełniła złożoną przed laty obietnicę daną mężowi i wyemigrowała do Izraela. Wcześniej podczas jednego ze swoich wykładów dowiedziała się, że jej córka przetrwała wojnę, ukrywana przez protestancką rodzinę, która nie była świadoma jej żydowskiego pochodzenia. Zamieszkała wraz z córką i wnukiem, Giorą Itzhakiem Yardenim w mieście Herclijja, tam również odnalazła swoją siostrę Rose, która wyjechała do Izraela na studia w 1938 roku^[2]. W Izraelu pracowała w szpitalu Shaare Zedek Medical Center w Jerozolimie. Zmarła 16 grudnia 1988 w wieku 81 lat.^[7]

W roku 1948 w Nowym Jorku ukazały się jej wspomnienia – jedne z pierwszych tego typu relacji – I Was a Doctor in Auschwitz.

W roku 2025 nakładem wydawnictwa ZOHAR Press wspomnienia dr Giselli Perl ukazały się po raz pierwszy w jęz. polskim jako Byłam lekarką w Auschwitz.

Gisella Perl jest autorką lub współautorką dziewięciu artykułów naukowych dotyczących leczenia chorób powszechnie występujących w ciąży. Jej prace koncentrowały się na metodach leczenia zakażeń pochwy u kobiet w ciąży, analizowały niezamierzone skutki stosowania pigułki antykoncepcyjnej oraz opisywały sposoby diagnozowania i leczenia grzybicy. Kilka z nich napisała wspólnie z dr. Alanem Guttmacherem, wybitnym ordynatorem oddziału ginekologiczno-położniczego oraz działaczem na rzecz praw reprodukcyjnych, który był pionierem polityki proaborcyjnej i pigułki antykoncepcyjnej^[8].

W roku 2003 nakręcono film telewizyjny oparty na wspomnieniach dr Perl Powstali z popiołów (tytuł oryginału: Out of the Ashes(inne języki)), którego reżyserem był Joseph Sargent, a w postać Giselli Perl wcieliła się Christine Lahti.