Harpa

Harpa

Harpa w 2012 roku
Państwo	Islandia
Miejscowość	Reykjavík
Adres	Austurbakka 2, 101 Reykjavík
Typ budynku	centrum kongresowe, sala koncertowa(inne języki)
Architekt	Henning Larsen Architects(inne języki), Batteríið Architects, Olafur Eliasson
Rozpoczęcie budowy	12 stycznia 2007
Ukończenie budowy	13 maja 2011
Właściciel	rząd Islandii, miasto Reykjavík
Położenie na mapie Islandii Harpa
64°09′01,7″N 21°55′57,8″W/64,150472 -21,932722
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Harpa – budynek użyteczności publicznej mieszczący centrum kongresowe i salę koncertową(inne języki), wzniesiony w latach 2007–2011, znajdujący się w stolicy Islandii, Reykjavíku.

Projekt budynku stworzyły biura architektoniczne Henning Larsen Architects(inne języki) i Batteríið Architects, a charakterystyczną, szklaną elewację zaprojektował artysta Olafur Eliasson. Fasada Harpy, inspirowana islandzkimi formacjami bazaltowymi, składa się z setek trójwymiarowych modułów wykonanych ze szkła i stali, które w ciągu dnia efektownie odbijają i rozszczepiają światło, a w nocy są podświetlane lampami LED.

Wewnątrz budynku znajdują się cztery sale koncertowe, w tym główna sala Eldborg. Budowa obiektu z powodu kryzysu finansowego została wstrzymana w 2008 roku, a jej wznowienie i ukończenie obiektu uznano za symbol odrodzenia gospodarczego kraju. Obiekt zdobył liczne nagrody, w tym m.in. prestiżową Nagrodę Unii Europejskiej w dziedzinie architektury współczesnej im. Miesa van der Rohego (2013).

Pierwsze plany budowy sali koncertowej w stolicy Islandii sięgają końca XIX wieku^[1]. Jednak stowarzyszenie na rzecz budowy w Reykjavíku takiego obiektu (isl. Samtök um tónlistarhús) zostało założone dopiero w 1983 roku. W 1999 roku władze miasta oraz rząd Islandii ogłosiły plan budowy centrum kongresowego i sali koncertowej na obszarze Austurhöfn, w okolicach starego rejkiawickiego portu^[2][3]. Projekt budynku wykonały biura architektoniczne Henning Larsen Architects(inne języki) z Kopenhagi oraz Batteríið Architects z Hafnarfjörður we współpracy z duńsko-islandzkim artystą, Olafurem Eliassonem^[4]. Budowa obiektu rozpoczęła się 12 stycznia 2007 roku^[2].

W październiku 2008 roku inwestycja została wstrzymana z powodu załamania się islandzkiego systemu bankowego i krajowej gospodarki (zob. kryzys finansowy w Islandii), a jej ukończenie stanęło pod znakiem zapytania^[1]. W marcu roku następnego w wyniku szerokiej debaty publicznej na ten temat prace budowlane wznowiono decyzją ówczesnej minister edukacji Katrín Jakobsdóttir i burmistrz Reykjavíku Hanny Birny Kristjánsdóttir^[2]. Po zakończeniu kryzysu gospodarczego budowa sali koncertowej w stolicy przez kilka lat pozostawała jedyną inwestycją budowlaną na terenie kraju^[1]. Inwestycja pochłonęła 27 mld koron islandzkich (ok. 164 mln euro)^[5].

Budowę obiektu zakończono w maju 2011 roku. 13 maja tego roku dokonano oficjalnego otwarcia budynku, który uznano za symbol gospodarczego odrodzenia kraju^[1]. Wcześniej natomiast, 4 maja, koncert inauguracyjny w swojej nowej siedzibie zagrała Islandzka Orkiestra Symfoniczna(inne języki) (isl. Sinfóníuhljómsveit Íslands)^[2]. Szklaną, podświetlaną fasadę budynku zaprojektowaną przez Olafura Eliassona zaprezentowano widzom w sierpniu 2011 podczas pokazu świateł zorganizowanego w ramach corocznej Nocy Kultury (Menningarnótt(inne języki))^[2][1].

Obiektem zarządza spółka Harpa tónlistar- og ráðstefnuhús ohf. będąca współwłasnością skarbu państwa (54%) oraz władz Reykjavíku (46%)^[6]. Oprócz orkiestry symfonicznej w budynku swoją siedzibę ma założony w 1992 roku Stórsveit Reykjavíkur(inne języki) (rejkiawicki big band)^[7], działa tu również skierowany do dzieci projekt Maxímús Músíkús(inne języki)^[8].

W maju 2023 roku budynek gościł czwarty w historii szczyt głów państw i szefów rządów krajów Rady Europy^[9].

Nazwa centrum kongresowego i sali koncertowej Harpa została wyłoniona w konkursie, którego wyniki ogłoszono 11 grudnia 2009 roku^[2]. W głosowaniu poszukiwano określenia, które nawiązywałoby do islandzkiej kultury i języka, a jednocześnie byłoby łatwe do wymówienia przez obcokrajowców. Ostatecznie spośród 4156 propozycji zgłoszonych przez 1200 mieszkańców wyspy wybrano słowo harpa, które w języku staronordyjskim odnosiło się do miesiąca na przełomie zimy i wiosny, a we współczesnym języku islandzkim oznacza instrument muzyczny – harfę^[2][10].

Konstrukcja budynku składa się z dwóch brył przecinających się ze sobą skośnie^[10]. Harpa wyróżnia się swoją szklaną elewacją, zaprojektowaną we współpracy z Olafurem Eliassonem. Fasada budynku, z prowadzącym do foyer wejściem głównym, skierowana jest na południe, w stronę centrum miasta. Jest ona bogato zdobiona i składa się z ponad tysiąca trójwymiarowych dwunastościennych modułów („quasi-cegieł”^[11]) ułożonych w stosy, wykonanych ze stali i przezroczystego oraz kolorowego szkła^[10][4]. Inspiracją dla niej były bazaltowe formacje skalne (ciosy słupowe) powszechnie występujące w krajobrazie Islandii^[10]. Elewacje z pozostałych trzech stron powielają ten motyw w skromniejszej postaci – płaskich, fasetowanych paneli szklanych^[4]. Od północy znajdują się wejścia na zaplecze, sale prób, biura administracyjne oraz szatnie^[4][12].

W ciągu dnia szklana elewacja budynku wraz ze znajdującymi się wewnątrz holu lustrami odbija i rozszczepia światło, tworząc grę świateł i przestrzeni zarówno wewnątrz obiektu, jak i na zewnątrz^[1][10][13]. W nocy Harpa podświetlona jest 714 lampami LED: 486 w części wschodniej i 228 w części zachodniej^[14]. Umożliwiają one wyświetlanie na budynku interaktywnych pokazów sztuki świetlnej(inne języki) oraz filmów^[15].

Powierzchnia użytkowa Harpy wynosi 28 377 m²^[12]. Wewnątrz budynku znajdują się cztery sale koncertowe. Trzy z nich znajdują się na parterze, a wejścia dla publiczności prowadzą od południa; po stronie północnej każdej sali znajdują się kulisy^[12]. Czwarta, mniejsza sala audytoryjna, znajduje się na piętrze i przeznaczona jest do kameralnych występów, wykładów i bankietów^[4]. Każda sala ma swoją nazwę. Największa, główna sala Harpy, nosi nazwę Eldborg i może pomieścić na swojej widowni do 1800 gości. Jej betonowe ściany pokryte są ognistoczerwoną^[12], lakierowaną okleiną brzozową nawiązującą do islandzkich wulkanów^[10][4]. Mniejsze sale liczą kolejno 750, 450 i 195 miejsc^[13], a ich nazwy to Silfurberg, Norðurljós i Kaldalón^[16]. Za projekt akustyki sal odpowiadała amerykańska firma Artec(inne języki)^[13].

Harpa jest obiektem wielokrotnie nagradzanym zarówno w konkursach architektonicznych, jak również w plebiscytach branżowych sal koncertowych i centrów kongresowych^[17]. W 2013 roku budynek zdobył prestiżową Nagrodę Unii Europejskiej w dziedzinie architektury współczesnej im. Miesa van der Rohego^{[1][3][10][13]}.

Na zewnątrz budynku w jego bliskim otoczeniu ustawione są dwie rzeźby^[18]: Tónlistarmaðurinn (pol. „Muzyk”) autorstwa Ólöf Pálsdóttir(inne języki) z 1974 roku, przedstawiająca duńskiego wiolonczelistę Erlinga Blöndala Bengtssona(inne języki) grającego na swoim instrumencie^[19] oraz rzeźba Himinglæva autorstwa Elín Hansdóttir(inne języki), która jest dziełem sztuki współczesnej ustawionym koło Harpy w 2021 roku z okazji 10. rocznicy powstania obiektu^[20]. Himinglæva wykonana jest ze stali nierdzewnej i ma kształt krzywej Lissajous. Rzeźba inspirowana jest harfą eolską i wydaje zróżnicowane dźwięki w zależności od siły wiatru, który przez nią przepływa^[20].