Jean Navarre
| 12 zwycięstw | |
| |
| podporucznik | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1914–1919 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Główne wojny i bitwy | |
| |
| Odznaczenia | |
  
| |
Jean Marie Dominique Navarre (ur. 8 sierpnia 1895 w Jouy-sur-Morin, zm. 10 lipca 1919 w Villacoublay) – francuski lotnik myśliwski z początkowego okresu I wojny światowej. Jako pierwszy uzyskał tytuł asa myśliwskiego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 8 sierpnia 1895 roku w Jouy-sur-Morin w departamencie Seine-et-Marne, w rodzinie przemysłowca[1][2]. Od dzieciństwa interesował się lotnictwem i w wieku niecałych 16 lat ukończył kurs pilotażu, otrzymując 22 sierpnia 1911 roku patent pilota (brevet) nr 581[1]. Po wybuchu I wojny światowej w sierpniu 1914 roku został zmobilizowany do francuskiego lotnictwa wojskowego i już we wrześniu otrzymał patent pilota wojskowego nr 601[1]. Został przydzielony jako pilot w stopniu kaprala najpierw do eskadry MF8, latającej na samolotach Farman MF.7[1][a]. Od października eskadra latała na froncie nad Sommą[1]. Spotykając pierwszy raz niemiecki samolot 6 grudnia 1914 roku, Navarre oddał do niego kilka strzałów z zabranego ze sobą nieetatowego karabinu powtarzalnego, jednocześnie pilotując samolot; przeciwnik nie miał broni i odleciał[1].
Na początku 1915 roku Navarre został przeniesiony do eskadry N12 latającej na samolotach Nieuport, przemianowanej 28 lutego na MS12 w związku z przezbrojeniem na górnopłaty Morane-Saulnier L „Parasol”[3]. 22 marca załoga Navarre’a usiłowała zestrzelić z karabinu nieprzyjacielski sterowiec, co się nie powiodło przy użyciu zwykłych pocisków[3]. 1 kwietnia 1915 por. Robert – obserwator z załogi Navarre’a, zestrzelił z karabinu pierwszy samolot – rozpoznawczy Aviatik, którego raniony pilot został zmuszony do lądowania po stronie francuskiej[3]. Było to drugie uznane (potwierdzone upadkiem samolotu) zwycięstwo powietrzne francuskiego lotnictwa[3]. Za to Navarre został odznaczony 6 kwietnia orderem Médaille Militaire[3]. 12 kwietnia strzelec Navarre’a szeregowy Gerard prawdopodobnie zestrzelił samolot z karabinu maszynowego przymocowanego na górze skrzydła (razem z ogniem piechoty), natomiast następnego dnia na pewno zestrzelił samolot Aviatik, samemu jednak przestrzeliwując śmigło, co doprowadziło do przymusowego lądowania załogi[4]. Ostatnie – trzecie zwycięstwo na Morane-Saulnier L miało miejsce 28 kwietnia, przy czym nie wiadomo, czy Navarre leciał ze strzelcem, czy sam[5]. Navarre odbywał także specjalne loty w celu wysadzania agentów za liniami wroga[6]. 20 września eskadra w związku z otrzymaniem samolotów Nieuport 10 zmieniła z powrotem oznaczenie na N12[6]. 26 października 1915 Navarre zestrzelił pierwszy samolot samodzielnie (LVG C.II), pilotując prawdopodobnie myśliwiec Morane-Saulnier N[4].
Po przeniesieniu w lutym 1916 roku do eskadry N.67, operującej w rejonie Verdun, Navarre zaczął latać na myśliwcach Nieuport 11 „Bébé”[6]. W tym okresie zaczęła się bitwa pod Verdun. 26 lutego, startując dwukrotnie bez rozkazu za przelatującymi grupami samolotów rozpoznawczych, odniósł dwa zwycięstwa, przy czym w pierwszym wypadku załoga niemiecka się poddała i wylądowała[7]. Jako pierwszemu francuskiemu pilotowi udało mu się odnieść dwa zwycięstwa jednego dnia. Navarre zwykle latał samotnie, polując na samoloty wroga. Sam był indywidualistą i miał problemy z dyscypliną wojskową[6]. Za patrolowanie nad liniami frontu, zaczął być nazywany w prasie „wartownikiem Verdun” (Le Sentinelle de Verdun)[8]. Obecność jego samolotu, pomalowanego w szerokie pasy w barwach francuskich, a następnie na czerwono, podnosiła przy tym morale żołnierzy w okopach. W marcu, gdy raniony został Georges Guynemer, Navarre stał się przejściowo czołowym francuskim asem myśliwskim[6]. W dniu 24 kwietnia zestrzelił jeden samolot na pewno i trzy prawdopodobnie. W kwietniu został też promowany na stopień Sous-Lieutenant[8]. Latał wówczas myśliwcem Nieuport 11 lub Nieuport 16[5]. 19 maja został zestrzelony, lecz zdołał wylądować uszkodzonym samolotem[8].
17 czerwca 1916 roku Navarre zestrzelił w parze dwunasty samolot, ale sam został zestrzelony w ataku na kolejny samolot rozpoznawczy[8] nad Argonnamie. Odniósł tym razem poważne rany w lewą rękę i bok, lecz zdołał awaryjnie wylądować[8]. Mimo odzyskania fizycznej sprawności, Navarre przeżył załamanie nerwowe[8]. W dodatku w tym czasie 15 listopada 1916 roku zginął jego brat bliźniak Pierre, także lotnik[8]. Dopiero po dwóch latach leczenia i rehabilitacji, powrócił w 1918 roku do latania, lecz nie będąc w pełni sprawnym, nie uczestniczył już w lotach bojowych[8]. We wrześniu 1918 roku został pilotem fabrycznym zakładów Morane-Saulnier[8].
W toku służby Navarre zestrzelił uznane oficjalnie 12 nieprzyjacielskich samolotów na pewno (w tym dwa lub trzy ze strzelcem) i co najmniej 9 prawdopodobnie, kiedy nie zaobserwowano miejsca upadku lub do samolotu strzelano też z ziemi[5]. Jako pierwszy pilot uzyskał tytuł asa myśliwskiego, nadawany we Francji po uzyskaniu 5 zwycięstw (pierwszym lotnikiem nazywany przez prasę „asem” był Adolphe Pégoud, który jednak większość ze swoich 6 zwycięstw odniósł wraz ze strzelcem-obserwatorem). Odbył 237 lotów bojowych[5]. Jean Navarre został odznaczony orderem Médaille Militaire, Legią Honorową V klasy (2 sierpnia 1915) i Croix de Guerre z 12 palmami[5].
W 1919 został wybrany do wykonania przelotu pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu podczas defilady. Podczas treningów do przelotu, 10 lipca 1919 roku poniósł śmierć w katastrofie samolotu Morane-Saulnier AI przy lądowaniu, na skutek błędu[5].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Numer MF8 według Jean Navarre. theaerodrome.com. Siergijewicz 2014 ↓, s. 15 podaje numer eskadry MF82, lecz budzi on wątpliwości jako zbyt wysoki na początku wojny.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Siergijewicz 2014 ↓, s. 15.
- ↑ Jean Navarre. theaerodrome.com. [dostęp 2025-09-20]. (ang.).
- ↑ a b c d e Siergijewicz 2014 ↓, s. 16.
- ↑ a b Siergijewicz 2014 ↓, s. 16-19.
- ↑ a b c d e f Siergijewicz 2014 ↓, s. 19.
- ↑ a b c d e Siergijewicz 2014 ↓, s. 17.
- ↑ Siergijewicz 2014 ↓, s. 17-19.
- ↑ a b c d e f g h i Siergijewicz 2014 ↓, s. 18.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Who's Who: Jean Navarre (ang.)
- Jean Navarre. theaerodrome.com. [dostęp 2025-09-20]. (ang.).
- "Часовой Вердена" - biografia po rosyjsku
- Portret Jeana Navarre. zbyhu.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-24)]. (pl.)
- Jurij Siergijewicz. Czasowoj Werdena. „Arsienał-Kollekcyja”. Nr 7/2014 (25), s. 15-19, lipiec 2014. Moskwa. (ros.).
