John Hurt

Ten artykuł dotyczy aktora. Zobacz też: artykuł o muzyku bluesowym.

John Hurt

John Hurt (2015)
Imię i nazwisko	John Vincent Hurt
Data i miejsce urodzenia	22 stycznia 1940 Chesterfield
Data i miejsce śmierci	25 stycznia 2017 Londyn
Zawód	aktor
Współmałżonek	Annette Robertson (1962–1964; rozwód) Donna Peacock (1984–1990; rozwód) Joan Dalton (1990–1996; rozwód) Anwen Rees-Myers (2005–2017; jego śmierć)
Lata aktywności	1957–2017
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

John Vincent Hurt (ur. 22 stycznia 1940 w Chesterfield, zm. 25 stycznia 2017 w Londynie) – brytyjski aktor. Był dwukrotnie nominowany do Oscara: w 1979 za drugoplanową rolę Midnight Express (1978), uhonorowaną Złotym Globem, i za tytułową postać w dramacie Davida Lyncha Człowiek słoń (The Elephant Man, 1980). Zdobywca czterech statuetek nagród BAFTA za występy w filmach Nagi urzędnik (The Naked Civil Servant, 1975), Midnight Express (1978) i Człowiek słoń (1980) oraz za brytyjski wkład w rozwój światowego kina (2012).

W 2004 został Komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego. W Pasowaniach Noworocznych 2015 otrzymał tytuł szlachecki Sir^[1]. Należał do tych aktorów, którzy w filmach grają chętnie i często, niezależnie od rodzaju proponowanej roli – jego filmografia liczy grubo ponad sto pozycji. Pojawiał się w wielkich hitach, ale także w małych dziełach niezależnych, produkowanych po obu stronach oceanu^[2]

Urodził się w Chesterfield w hrabstwie Derbyshire jako najmłodszy z trojga dzieci Phyllis (z domu Massey), byłej aktorki, i Arnoulda Herberta Hurta^[3]. Jego ojciec był matematykiem, ale został duchownym Kościoła anglikańskiego i pełnił funkcję wikariusza w kościele Świętej Trójcy w Shirebrook w Derbyshire. W okresie swojego dzieciństwa przebywał najczęściej w samotności. Był konserwatywnie wychowywany i trzymany „pod kloszem”. Pomimo że po drugiej stronie ulicy było kino, jego rodzice nie pozwalali mu oglądać filmów. Jednakże brał udział w teatralnych przedstawieniach szkolnych. Kiedy miał dwanaście lat rodzina przeprowadziła się do Grimsby^[4].

Rodzice zapisali go do Grimsby Art School i St. Martin’s School of Art^[5]. Po otrzymywaniu stypendium, zainteresował się aktorstwem. W latach 1960–1962 studiował w Royal Academy of Dramatic Art^[6].

W 1962 zadebiutował na londyńskiej scenie w sztuce Dzieciobójstwo w domu Freda Gingera (Infanticide in the House of Fred Ginger). Potem występował w spektaklach: Nie do obrony (Inadmissible Evidence, 1965) Johna Osborne, Mały Malcolm i jego walka z Eunuchem (Little Malcolm and His Struggle Against the Eunuchs, 1966) i Człowiek i nadczłowiek (Man and Superman, 1969). Odnalazł się też w repertuarze szekspirowskim jako Malcolm w Makbecie (1967) i w roli Romea w tragedii Romeo i Julia (1973). Ponadto wystąpił w sztukach Harolda Pintera: Dozorca (The Caretaker), Samoobsługa (The Dumb Waiter) i Extravaganza (Travesties, 1974)^[7].

Na dużym ekranie po raz pierwszy pojawił się w epizodycznej roli Phila Corbetta w melodramacie Dziki i skłonny (The Wild and the Willing, 1962) u boku Iana McShane’a, Samanthy Eggar i Jeremy’ego Bretta. Uznanie krytyki zdobył cztery lata później jako Richard Rich w biograficznym dramacie historycznym Freda Zinnemanna Oto jest głowa zdrajcy (A Man for All Seasons, 1966). W czarnej komedii przygodowej Johna Hustona Zbereźnik (Sinful Davey, 1969) stworzył złożoną i dynamiczną kreację beztroskiego Daveya Haggarta, szalejącego w Szkocji, często po szlacheckich zameczkach czy po więzieniach^[8].

Był nominowany do nagrody BAFTA za rolę Walijczyka Timothy’ego Evansa, niesłusznie oskarżonego o zamordowanie swojej żony i córeczki Geraldine w ich rezydencji w Notting Hill w Londynie w dramacie kryminalnym Richarda Fleischera Dom przy Rillington Place 10 (10 Rillington Place, 1971). Odniósł również sukces w roli ikony gejowskiej pisarza i aktora Quentina Crispa w biograficznym komediodramacie telewizyjnym ITV Nagi urzędnik (The Naked Civil Servant, 1975), za którą zdobył nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora. W serialu BBC Ja, Klaudiusz (I, Claudius, 1977) zagrał szalonego rzymskiego cesarza Kaligulę^[9].

Za kreację Maxa, heroinisty uwięzionego w Turcji, w biograficznym dramacie kryminalnym Alana Parkera Midnight Express (1978) odebrał Złoty Glob dla najlepszego aktora drugoplanowego i nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora drugoplanowego, a także był nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego^[10]. Tytułowa rola Josepha Merricka w dramacie Davida Lyncha Człowiek słoń (The Elephant Man, 1980), gdzie wystąpił w specjalnej masce, przyniosła mu trzecią nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym^[11].

Często grał zgorzkniałych mężczyzn, którzy swe rozczarowanie starają się maskować cynizmem. Na swoim koncie ma także role w tym m.in. w Obcym (Alien, 1979)^[12], Hellboyu (2004) czy V jak Vendetta (V for Vendetta, 2006). Młodszej widowni znany jest z filmów o Harrym Potterze, gdzie wcielał się w postać pana Garricka Ollivandera^[13].

W latach 1962–1964 był żonaty z Annette Robertson. 6 września 1984 zawarł związek małżeński z Donną Peacock. Rozwiedli się w 1990. 24 stycznia 1990 ożenił się z młodszą o 15 lat Joan „Jo” Dalton, z którą miał dwóch synów: Aleksandra Johna Vincenta (ur. 6 lutego 1990) i Nicolasa „Nicka” (ur. 5 lutego 1993)^[14]. W 1996 doszło do rozwodu^[15]. W marcu 2005 poślubił swoją czwartą żonę, Anwen Rees-Meyers, producentkę filmów reklamowych^[16]. W swoim czwartym małżeństwie przestał palić papierosy i pić alkohol^[17].

16 czerwca 2015 Hurt publicznie ogłosił, że zdiagnozowano u niego wczesne stadium raka trzustki^[18]. Po leczeniu oświadczył, że 12 października 2015 nowotwór osiągnął remisję^[19]. Zmarł 28 stycznia 2017 w swoim domu w Cromer w hrabstwie Norfolk w wieku 77 lat^[20].

• Tomasz Jopkiewicz. Grzeszny John. „Film”. nr 11 (2350/I), s. 76, listopad 1997. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 

• John Hurt (1940–2017) w bazie IMDb (ang.)
• John Hurt w bazie Filmweb
• John Hurt (1940–2017) w bazie Notable Names Database (ang.)