Kirkpatrick Macmillan

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Kirkpatrick Macmillan

Kirkpatrick Macmillan na prototypie swojego welocypedu (1839)
Data i miejsce urodzenia	2 września 1812 Keir(inne języki)
Data i miejsce śmierci	26 stycznia 1878 Keir
Zawód, zajęcie	kowal
Multimedia w Wikimedia Commons

Kirkpatrick Macmillan (ur. 2 września 1812 w Keir(inne języki), zm. 26 stycznia 1878 tamże) – szkocki kowal znany z wynalezienia pierwszego roweru (welocypedu) napędzanego pedałami. Jego konstrukcja posiadała drewnianą ramę, koła z żelaznymi obręczami oraz pedały połączone z tylnym kołem za pomocą drążków (korbowodów). Jego wynalazek stanowił znaczący postęp w porównaniu z wcześniejszymi odpychanymi maszynami biegowymi (tzw. drezynami), wprowadzając napęd mechaniczny do dwukołowych środków transportu i kładąc podwaliny pod konstrukcję współczesnych rowerów.

Kirkpatrick Macmillan urodził się 2 września 1812 roku w Keir(inne języki)^[1]. Był piątym synem Roberta Macmillana, kowala pracującego w kuźni Courthill Smithy w Keir Mill. Został ochrzczony 18 września 1812^[2]. W wieku 12 lat rozpoczął praktykę kowalską jako pomocnik swojego ojca, zdobywając wiedzę na temat obróbki metali i urządzeń mechanicznych^[1]. W wieku 22 lat rozpoczął pracę jako pomocnik kowala dla Waltera Montagu-Douglasa-Scotta, 5. księcia Buccleuch, w posiadłości Drumlanrig^[1][3]. Po pewnym czasie powrócił do rodzinnej kuźni, aby pracować z ojcem^[2].

Pod koniec lat 20. XIX wieku Macmillan zobaczył welocyped, który był napędzany poprzez odpychanie się nogami od podłoża i postanowił zbudować swoją kopię urządzenia^[1][4]. Po wykonaniu jej uznał, że konstrukcję można znacznie ulepszyć, umożliwiając napęd bez dotykania stopami ziemi^[4][3].

Prace nad maszyną zakończył około 1839 roku^[1][4]. Rower Macmillana był wykonany z drewna, posiadał drewniane koła z żelaznymi obręczami oraz sterowne przednie koło^[1]. Ważył około 25 kilogramów^[2]. Innowacyjny napęd polegał na poziomym, posuwisto-zwrotnym ruchu stóp na pedałach. Ruch ten był przenoszony za pomocą drążków (korbowodów) na wykorbienia tylnego koła^[1][4]. Mimo że maszyna była ciężka i wymagała znacznego wysiłku fizycznego, Macmillan szybko opanował jazdę na niej, pokonując trasę do Dumfries o długości 14 mil (23 km) w mniej niż godzinę^[2][4].

W czerwcu 1842 roku Macmillan odbył słynną podróż do Glasgow, pokonując dystans około 70 mil (110 km)^[1][4]. Podróż zajęła mu dwa dni^[4]. Podczas przejazdu przez dzielnicę Gorbals(inne języki) w Glasgow potrącił małą dziewczynkę, która wybiegła mu na drogę^[4][2]. W wyniku tego incydentu został ukarany grzywną w wysokości 5 szylingów za jazdę z prędkością 8 mil na godzinę (13 km/h)^[2][4]. W raporcie prasowym opisano go jako „dżentelmena z Dumfriesshire dosiadającego welocypedu o pomysłowej konstrukcji”^[1]. Według legendy sędzia był tak zafascynowany wynalazkiem, że poprosił o demonstrację jazdy i sam zapłacił grzywnę za wynalazcę^[2].

Po podróży do Glasgow Kirkpatrick Macmillan powrócił do spokojnego życia na wsi, do którego był przyzwyczajony^[2][5]. Zmarł 26 stycznia 1878 roku w Keir i został pochowany na cmentarzu przy starym kościele w tej miejscowości^[3][4].

Nie zachował się żaden oryginalny egzemplarz roweru Macmillana, przez co nie ma ostatecznego, fizycznego dowodu na jego istnienie w tamtym czasie^[6]. Historia wynalazku została szerzej spopularyzowana dopiero w latach 90. XIX wieku (pół wieku po fakcie) przez krewnego kowala, Jamesa Johnstona, który za cel postawił sobie udowodnienie, że to Szkocja jest kolebką roweru^[6][5]. Sceptycy podważają oficjalną wersję wydarzeń, sugerując, że w kluczowym okresie około 1840 roku Macmillan mógł mieszkać w Glasgow i pracować w odlewni Vulcan Foundry, a nie w kuźni Courthill Smithy^[6]. O miano wynalazcy roweru z Macmillanem rywalizują inne postacie historyczne, takie jak Pierre Michaux, Harry John Lawson(inne języki) czy twórca drezyny, baron Karl Drais^[5].

Prywatnie Macmillan był postacią znaną w swojej społeczności^[3]. Określano go przydomkiem „Daft Pate”^[2]. Był gorliwym chrześcijaninem (po rozłamie w 1843 roku dołączył do Wolnego Kościoła Szkocji(inne języki)). W wolnym czasie zajmował się wyrywaniem zębów (zarówno ludziom, jak i koniom) oraz grą na skrzypcach na weselach^[2][3].

W 1854 roku, krótko po śmierci ojca, ożenił się z Elizabeth (Elsie) Gordon Goldie. Mieli razem sześcioro dzieci^[1][2][3], z których dwoje dożyło wieku dorosłego^[2][5]. Jego żona zmarła w 1865 roku w wieku 32 lat^[3].

Macmillan nigdy nie opatentował swojego wynalazku ani nie próbował czerpać z niego zysków finansowych^[1][4]. Inni szybko dostrzegli potencjał maszyny; w 1846 roku Gavin Dalzell z Lesmahagow(inne języki) skopiował konstrukcję Macmillana^[4]. Przez ponad 50 lat to Dalzell był powszechnie uważany za wynalazcę roweru^[2][4].

Dwie repliki roweru Macmillana znajdują się w zbiorach Dumfries Museum(inne języki)^[1], a jeden z wczesnych egzemplarzy można oglądać w Riverside Museum(inne języki)^[2]. Jedna z kopii, wykonana ok. 1873 roku, znajduje się w zbiorach Muzeum Nauki w Londynie^[7][8]. Na budynku jego kuźni, która stoi do dziś, umieszczono tablicę pamiątkową z napisem „He builded better than he knew” („Budował lepiej, niż wiedział”)^[1][2].

W 2006 roku oddano do użytku upamiętniający Macmillana most na rzece Nith w Szkocji (Kirkpatrick MacMillan Bridge), położony ok. 1 km na południowy-wschód od śródmieścia Dumfries^[9].

W sierpniu 2023 roku szkocka marka odzieżowa Endura w ramach projektu „Forgotten Legend” stworzyła w pełni funkcjonalną replikę roweru Macmillana. Zespół sportowców, w tym profesjonalna kolarka górska Mikayla Parton, odtworzył na niej historyczną podróż z Thornhill do Glasgow, odwiedzając po drodze zamek Drumlanrig. Wytyczono również 11-milową trasę rowerową Kirkpatrick MacMillan Loop, która prowadzi przez miejsca związane z życiem wynalazcy, m.in. Keir Mill i cmentarz, na którym został pochowany^[10].