Kseroform

Kseroform
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	2,4,6-tribromofenolan bizmutu(III)
	Inne nazwy i oznaczenia
farm.	Bismuthum tribromophenylicum, Bismuthi tribromphenolas, Xeroformum, Xeroformium, Xeroform, Sigmaform
inne	dawn. trójbromofenolan bizmutawy; numer WE: 225-958-9
	Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	C18H6BiBr9O3
Masa molowa	1198,35 g/mol
Wygląd	żółty, ciężki, bardzo miałki proszek o charakterystycznym zapachu lub bezwonny
	Identyfikacja
Numer CAS	5175-83-7
PubChem	78852
SMILES
	C1=C(C=C(C(=C1Br)[O-])Br)Br.C1=C(C=C(C(=C1Br)[O-])Br)Br.C1=C(C=C(C(=C1Br)[O-])Br)Br.[Bi+3]
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Wiarygodne źródła oznakowania tej substancji; według kryteriów GHS są niedostępne.

Kseroform, xeroform (2,4,6-tribromofenolan bizmutu(III)) – organiczny związek chemiczny, sól bizmutu i 2,4,6-tribromofenolu. Żółty, ciężki, bardzo miałki proszek o charakterystycznym zapachu lub bez zapachu. Wprowadzony do lecznictwa przez niemieckiego lekarza i higienistę Ferdynanda Hueppego(inne języki) w 1893 roku^[3]. Jest nierozpuszczalny w wodzie oraz alkoholu etylowym. W Polsce wymagania jakościowe dla surowca farmaceutycznego na stan obecny (2026) określa Farmakopea Polska II (1937)^[1]. Jest ujęty także w starszych wydaniach farmakopei innych krajów, m.in. niemieckiej DAB 6 (1926)^[4], radzieckiej SP 10 (1968)^[5]

Działanie i zastosowanie

Środek leczniczy o działaniu odkażającym, silnie (w porównaniu z dermatolem)^[6] wysuszającym i ściągającym^[7]. Stosowany miejscowo na sączące rany, świeże skaleczenia, drobne krwawienia, owrzodzenia i oparzenia oraz w hemoroidach. Wchodzi w skład rozmaitych leków recepturowych – przysypki, maści, pasty, mazidła, gazy (3–10%), czopki doodbytnicze (0,1–0,3 g), maści okulistyczne (1–3%)^[8]. Może też być stosowany per se, w formie nieprzetworzonej^[9]^[10]. Jest jednym z preparatów do leczenia nużenicy (demodekozy)^[11].

Posiada podobne zastosowanie do dermatolu (z którym bywa mylony), jednak jest bardziej efektywny^[12]. Jest składową leków galenowych, m.in. oficynalnego mazidła Wiśniewskiego oraz farmakopealnej maści kseroformowej^[13]. W niektórych krajach dostępne są przemysłowo produkowane 3% opatrunki kseroformowe^[14].

Ponadto dawniej był stosowany także wewnętrznie: w leczeniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, nieżytach przewodu pokarmowego z towarzyszącymi biegunkami. Zakres dawek jednorazowych (pro dosi) 0,5–1 g i dobowych (pro die) 1,5–3 g^[9].

Przypisy

↑ ^a ^b Farmakopea Polska II, 1937, s. 173–175 .
↑ Bismuth Tribromophenate / SP10, OCB Pharmaceutical [zarchiwizowane 2020-11-24] (ang.).
↑ Xeroform, [w:] OscarO. Liebreich OscarO., MartinM. Mendelsohn MartinM., ArthurA. Würzburg ArthurA., Encyklopaedie der Therapie. Dritter Band, Berlin: Verlag von August Hirschwald, 1900, s. 940 [dostęp 2025-12-16] (niem.).
↑ Farmakopea Niemiecka 6 > DAB 6 (Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe) 1926 r. > strona 110 > monografia szczegółowa
↑ Aktualna (2025) oferta kseroformu wytwórcy hiszpańskiego : OCB Pharmaceutical > https://ocb-pharmaceutical.com/wp-content/uploads/datasheet/05-Bismuth-Tribromophenate.pdf : SP 10 - skrót międzynarodowy Farmakopei Radzieckiej 10 z 1968 r.
↑ Informator terapeutyczny; Ministerstwo Zdrowia, Departament Farmacji, 1959 wyd. Cefarm - Centrala farmaceutyczna Warszawa. > strona 80, pozycja 161 > rubryka 3 > Działanie.
↑ Leksykon Leków, Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński (red.), PZWL 1991, strona 412, ISBN 83-200-1500-6
↑ Wskazania, właściwości i dawkowanie kseroformu (Bismuthum tribromphenylicum), [w:] StanisławS. Bober StanisławS., JanJ. Venulet JanJ. (red.), Vademecum Polfa, PZWL, 1962, s. 52 .
↑ ^a ^b PiotrP. Kubikowski PiotrP. (red.), Poradnik Terapeutyczny, wyd. 3, PZWL, 1975, s. 159 .
↑ Preparaty bizmutu. Trójbromofenolan bizmutu, [w:] HenrykH. Różański HenrykH., Środki antyseptyczne i odkażające stosowane w medycynie, s. 31 [dostęp 2025-12-16] .
↑ Krzysztof Solarz(inne języki), Nużeńce ludzkie. Pasożyty wewnętrzne skóry człowieka, „Biuletyn Polskiego Stowarzyszenia Pracowników DDiD”, 4/2016 (87), s. 14–16 [zarchiwizowane 2024-08-08] .
↑ Leksykon Leków, Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński (red.), PZWL 1991, strona 412, ISBN 83-200-1500-6
↑ Farmakopea Polska II 1937 r. – s. 894 > monografia szczegółowa maści kseroformowej.
↑ https://www.medline.com/product/Xeroform-Occlusive-Petrolatum-Gauze-Dressing/Z05-PF43068

Bibliografia

Xeroform, Heilkunde Lexikon [zarchiwizowane 2007-10-07] (niem.).
JerzyJ. Chodkowski JerzyJ. (red.), Mały słownik chemiczny, wyd. V, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976 .

[FPII-1] Farmakopea Polska II, 1937, s. 173–175 .

[OCB-2] Bismuth Tribromophenate / SP10, OCB Pharmaceutical [zarchiwizowane 2020-11-24] (ang.).

[Encyklopaedie-3] Xeroform, [w:] OscarO. Liebreich OscarO., MartinM. Mendelsohn MartinM., ArthurA. Würzburg ArthurA., Encyklopaedie der Therapie. Dritter Band, Berlin: Verlag von August Hirschwald, 1900, s. 940 [dostęp 2025-12-16] (niem.).

[4] Farmakopea Niemiecka 6 > DAB 6 (Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe) 1926 r. > strona 110 > monografia szczegółowa

[5] Aktualna (2025) oferta kseroformu wytwórcy hiszpańskiego : OCB Pharmaceutical > https://ocb-pharmaceutical.com/wp-content/uploads/datasheet/05-Bismuth-Tribromophenate.pdf : SP 10 - skrót międzynarodowy Farmakopei Radzieckiej 10 z 1968 r.

[6] Informator terapeutyczny; Ministerstwo Zdrowia, Departament Farmacji, 1959 wyd. Cefarm - Centrala farmaceutyczna Warszawa. > strona 80, pozycja 161 > rubryka 3 > Działanie.

[7] Leksykon Leków, Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński (red.), PZWL 1991, strona 412, ISBN 83-200-1500-6

[Vademecum-8] Wskazania, właściwości i dawkowanie kseroformu (Bismuthum tribromphenylicum), [w:] StanisławS. Bober StanisławS., JanJ. Venulet JanJ. (red.), Vademecum Polfa, PZWL, 1962, s. 52 .

[Poradnik-9] PiotrP. Kubikowski PiotrP. (red.), Poradnik Terapeutyczny, wyd. 3, PZWL, 1975, s. 159 .

[Różański-10] Preparaty bizmutu. Trójbromofenolan bizmutu, [w:] HenrykH. Różański HenrykH., Środki antyseptyczne i odkażające stosowane w medycynie, s. 31 [dostęp 2025-12-16] .

[Solarz-11] Krzysztof Solarz(inne języki), Nużeńce ludzkie. Pasożyty wewnętrzne skóry człowieka, „Biuletyn Polskiego Stowarzyszenia Pracowników DDiD”, 4/2016 (87), s. 14–16 [zarchiwizowane 2024-08-08] .

[12] Leksykon Leków, Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński (red.), PZWL 1991, strona 412, ISBN 83-200-1500-6

[13] Farmakopea Polska II 1937 r. – s. 894 > monografia szczegółowa maści kseroformowej.

[14] ttps://www.medline.com/product/Xeroform-Occlusive-Petrolatum-Gauze-Dressing/Z05-PF43068

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]