Magdalena Fikus

Magdalena Fikus

Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	13 maja 1936 Kraków
Profesor nauk przyrodniczych
Specjalność: biochemia, biochemia kwasów nukleinowych, biofizyka komórki, inżynieria genetyczna
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski
Doktorat	1965
Habilitacja	1975
Profesura	17 października 1990
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet Warszawski
Instytut	Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Magdalena Maria Fikus z domu Żemaitis (ur. 13 maja 1936 w Krakowie^[1]) – polska biolog, biochemik, specjalistka w zakresie biochemii i fotochemii kwasów nukleinowych, biofizyki komórki, inżynierii genetycznej^[2], profesor nauk przyrodniczych, propagatorka i popularyzatorka nauki.

W 1958 została absolwentką Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Warszawskiego. W 1965 uzyskała stopień naukowy doktora, a w 1975 stopień doktora habilitowanego. Tytuł naukowy profesora otrzymała w 1990. Do 1965 pracowała w Państwowym Zakładzie Higieny, następnie w Katedrze Biofizyki na UW, współpracując z profesorem Davidem Shugarem. Pod koniec lat 60. przebywała na stażu naukowym na Stanford University^[3]. W 1975 podjęła pracę w Instytucie Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk^[2][3].

Córka Kiejstuta Żemaitisa^[1] i Włodzimiery, będącej geografem^[4][5]. Była żoną Dariusza Fikusa (1932–1996), redaktora naczelnego dziennika „Rzeczpospolita”^[6]. Została matką chrzestną Janusza Walusia^[4].

W 2004 odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski^[7]. W 2011 prezydent Bronisław Komorowski, za wybitne osiągnięcia w pracy naukowo-badawczej i działalności dydaktycznej, za zasługi na rzecz popularyzacji i rozwoju nauki w Polsce, odznaczył ją Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą tego orderu^[8]. 21 października tego samego roku została Kanclerzem Kapituły Orderu Odrodzenia Polski^[9]. Pełniła tę funkcję do 2015.

Wyróżniona Nagrodą „Problemów”^[10], Nagrodą im. Profesora Hugona Steinhausa^[3], Fenomenem „Przekroju”, Nagrodą im. Stefanii Światłowskiej (przyznawaną przez środowisko VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie)^[11], a także Medalem Filca (nagrodą przyznawaną przez Szkołę Matematyki Poglądowej za wykład na tej konferencji)^[12]. W 2023 otrzymała Medal PAN im. Mikołaja Kopernika^[13].

W 2017 ukazała się książka Ireny Cieślińskiej w formie wywiadu rzeki pt. Pani inżynier od życia. Rozmowa z Magdaleną Fikus (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2017, ISBN 978-83-8049-527-2, seria: „Bez pośpiechu”).

• Raport o stanie biotechnologii – badania i zastosowania, współredaktor z Piotrem Węgleńskim, Polska Akademia Nauk, Warszawa 1984.
• Inżynierowie żywych komórek, „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1982, ISBN 83-214-0260-7, seria: „Omega. Biblioteka wiedzy współczesnej”, 0208-9653, nr 373.
• Robert Cooke, Wyzwanie naturze. Nowy wspaniały świat inżynierii genetycznej (tłum. Barbara Komuda), autorka wstępu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983, ISBN 83-06-00760-3.
• Inżynieria genetyczna i perspektywy jej zastosowań, autorka opracowania, Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej. Ośrodek Informacji Centralnej, Warszawa 1984.
• Biotechnologia, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1989, ISBN 83-214-0650-5, seria: „Omega. Biblioteka wiedzy współczesnej”, 0208-9653, nr 412.
• O życiu na żywo. Biologia według „Delty”, zbiór felietonów Magdaleny Fikus, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2018, ISBN 978-83-235-3682-6.

• Magdalena Fikus [online], Festiwal Nauki [dostęp 2025-10-16] .
• Magdalena Fikus: strona autora [online], „Delta” [dostęp 2025-10-16] .