Meir Ezofowicz
 Meir i Gołda. Ilustracja do powieści Elizy Orzeszkowej autorstwa Michała Elwiro Andriollego | |
| Autor | |
|---|---|
| Typ utworu |
powieść obyczajowa i religijna |
| Wydanie oryginalne | |
| Miejsce wydania | |
| Język | |
| Data wydania | |
| Wydawca | |
Meir Ezofowicz – powieść Elizy Orzeszkowej. Utwór ukazuje socjologiczny obraz małego żydowskiego miasteczka na wschodzie dawnej Polski.
Utwór posiada cechy sagi – opowieść skonstruowana jest wokół rodzinnej legendy - co parę pokoleń w rodzinie Ezofowiczów rodzi się człowiek sprawiedliwy, o sercu przepełnionym miłością do rodzaju ludzkiego.
W zbieraniu materiałów do powieści pisarce pomagali polscy Żydzi: Leopold Méyet i Mathias Bersohn. Początkowo powieść ukazywała się w odcinkach na łamach tygodnika "Kłosy". Ilustrowana była drzeworytami wykonanymi na podstawie rysunków Elwiro Michała Andriollego.
Powieść została przetłumaczona na wiele jezyków. Pierwsze wydanie francuskie w przekładzie Władysława Mickiewicza ukazało się w 1887 w Paryżu pod tytułem Histoire d'un juif[1].
Fabuła utworu
[edytuj | edytuj kod]Akcja utworu dzieje się w Szybowie, fikcyjnym żydowskim miasteczku na Białorusi. Mieszkają tam dwie wpływowe rodziny: ród Ezofowiczów i ród Todrosów.
Ród Todrosów (pochodzenia sefarardyjskiego) od wieków kojarzony był z głęboką religijnością i tradycją, natomiast ród Ezofowiczów słynął z wybitnych jednostek, próbujących zreformować społeczność żydowską (Michał Senior, żyjący za czasów Zygmunta Starego, autor pism nawołujących do współpracy Polaków i Żydów oraz wzajemnego wybaczenia sobie krzywd; Hersz Ezofowicz, uczestnik Sejmu Czteroletniego, zwolennik asymilacji żydów).
Powieść koncentruje się na losach młodego Meira Ezofowicza (reprezentanta stanu kupieckiego), który pragnie kontynuować szlachetne tradycje rodu. Drażni go zacofanie otaczającego go środowiska, fanatyzm religijny i prześladowanie żyjących na uboczu karaimów. Jego największym marzeniem jest znalezienie pism Michała Seniora i przedstawienie ich społeczności żydowskiej oraz zdobycie wykształcenia. Meir nieustannie naraża się społeczności żydowskiej m.in. poprzez odmowę tradycyjnego małżeństwa z wybraną mu przez rodziców dziewczyną, sprzeciw wobec bicia w szkole małego chłopca, Lejbele, i miłość do karaimki Gołdy. Kiedy Meir demaskuje dokonane przez kilku mieszkańców miasteczka podpalenie pobliskiego browaru i sprzeciwia się szanowanemu mędrcowi, Izaakowi Todrosowi, zostaje wygnany, a jego ukochana Gołda – zamordowana. Wraz z nim na wygnanie udaje się mały Lejbele.
Pomimo tego, że Meir Ezofowicz został wyklęty i wygnany z rodzinnego miasteczka, można powiedzieć, że odniósł zwycięstwo, gdyż jego poglądy znalazły wielu zwolenników wśród młodych mieszkańców Szybowa.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Eliza (1841-1910) Auteur du texte Orzeszkowa, Histoire d'un juif / Élise Orzeszko ; traduit du polonais par Ladislas Mickiewicz, avec un avant-propos du traducteur, 1887 [dostęp 2026-01-10] (fr.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Czesław Miłosz, Historia Literatury Polskiej.
- Słownik bohaterów literatury polskiej pod red. Mariana Kisiela i Marka Pytasza. Katowice: Videograf II, 2003. ISBN 83-7183-275-3.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Meir Ezofowicz w serwisie Wolne Lektury
- Pamięci Elizy Orzeszkowej – wydanie tygodnika Izraelita z 27 maja 1910 poświęcone tematyce żydowskiej w twórczości pisarki, w serwisie Polona
- Leo Belmont Żydzi Orzeszkowej (o ,,Meirze Ezofowiczu") dodatek do ,,Wolnego Słowa" nr 86/87 z 1910 (przedruk artykułu z Izraelity) – wersja cyfrowa dostępna w Mazowieckiej Bibliotece Cyfrowej
- Sebastian Zawada „Skąd do szlachcianki litewskiej ten klucz czarodziejski?” — „Meir Ezofowicz” Elizy Orzeszkowej na stronie Żydowskiego Instytutu Historycznego
