Melilit

Melilit

Kryształy melilitu
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	sorokrzemian wapnia[1] o ogólnym wzorze Ca 2(Al,Mg,Fe)((Al,Si,B)SiO 7)[2]
Twardość w skali Mohsa	5–5,5[2][3]
Przełam	nierówny[3]
Łupliwość	{001} wyraźna, {100} niewyraźna[3]
Układ krystalograficzny	tetragonalny[3]
Gęstość	średnio 2,95 g/cm3[3]
Właściwości optyczne
Barwa	biały, żółtawobiały, brązowy, szary, zielonoszary[3]
Rysa	biała[3]
Połysk	szklisty - tłusty[3]
Inne	dichroiczny - bezbarwny bądź żółty[3]
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	9.BB.10[3]
Multimedia w Wikimedia Commons

Melilit – minerał z gromady krzemianów grupowych. Nazwa pochodzi z gr. meli, czyli miód oraz lithos, czyli skała/kamień^[3].

Grupa melilitów obejmuje krzemiany, w których część kationową stanowi Ca
2Mg lub Ca
2Al oraz ich analogon strukturalny Ca
2Zn (hardystonit). Skrajnymi ogniwami szeregu melilitów są:

• akermanit Ca
  2Mg[Si
  2O
  7]
• gehlenit Ca
  2Al[(Si,Al)
  2O
  7]

Melililty często zawierają także na pozycji wapnia kationy Na+
, co można wyrazić wzorem (Ca,Na)
2(Al,Mg)[(Si,Al)
2O
7]. Zawierają nieznaczne ilości jonów Fe2+
i Fe3+
. Znany jest także ferroakermanit Ca
2FeII
[Si
2O
7] i ferrogehlenit Ca
2FeIII
[Si
2O
7] otrzymany syntetycznie.

Kryształy melilitów mają pokrój tabliczkowy, są rozwinięte według (001). Zgodnie z tym kierunkiem zaznacza się słaba łupliwość. Twardość od 5 do 5,5 w skali Mohsa. Gęstość 2,95 (akermanit) do 3,04 (gehlenit). Łatwo reagują z HCl, wydzielając przy tym galaretowatą krzemionkę.

W strukturze melilitów wyróżnia się warstwy utworzone z podwójnych tetraedrów [Si
2O
7]6−
, wykazujących symetrię względem płaszczyzny (001), powiązane tetraedrami [MgO
4]6−
. Ca2+
pojawia się natomiast w koordynacji oktaedrycznej (LK 8). Obie warstwy złożone z [MgO
4]6−
i Ca2+
oraz [Si
2O
7]6−
leżą w płaszczyźnie (001), czyli prostopadłej do osi krystalograficznej Z, co częściowo upodabnia je do krzemianów warstwowych.

 Osobny artykuł: skały melilitowe.

Melility powstają w wysokiej temperaturze. Akermanit, melilit i gehlenit są minerałami skał wapienno-krzemianowych i wapiennych zasobnych w kwarc lub składniki ilaste, przeobrażonych kontaktowo w facji sanidynitowej. Najczystsze odmiany rozpoznano w porwakach wapieni w zasadowych lawach Wezuwiusza oraz wśród zmienionych wapieni w Monzoni, Fassatal, a także Valaedena (Meksyk). Melility są bardziej rozpowszechnione, zwłaszcza w strefach kontaktowych skał węglanowych z gabrem, dolerytem i innymi skałami niedosyconymi krzemionką. Są też głównymi składnikami melilitytów oraz bazaltów melilitowych i skał pokrewnych, tj. niektórych zasadowych skał magmowych, które dość rzadko napotyka się w przyrodzie.

• AndrzejA. Bolewski AndrzejA., AndrzejA. Manecki AndrzejA., Mineralogia szczegółowa, Warszawa: Polska Agencja Ekologiczna, 1993, ISBN 978-83-85636-03-8 .
• MariaM. Borkowska MariaM., KazimierzK. Smulikowski KazimierzK., Minerały skałotwórcze, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1973 .
• JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Chorzów: Wydawnictwa Videograf, 2014, s. 286, ISBN 978-83-7835-297-6 .