Operacja Pedestal

Operacja Pedestal

II wojna światowa, Kampania śródziemnomorska
Lotniskowce brytyjskie na początku operacji – zdjęcie z HMS „Victorious”, widoczne HMS „Indomitable” i HMS „Eagle” oraz samoloty Sea Hurricane i Albacore.
Czas	10–15 sierpnia 1942
Miejsce	zachodnie Morze Śródziemne
Przyczyna	aliancka próba zaopatrzenia Malty
Wynik	taktyczne zwycięstwo Osi, strategiczne zwycięstwo aliantów
Strony konfliktu
Wielka Brytania  Stany Zjednoczone  III Rzesza  Włochy
Dowódcy
Neville Syfret Harold Burrough Alberto Da Zara(inne języki)
Siły
2 pancerniki, 4 lotniskowce, 7 krążowników lekkich, 32 niszczyciele, 9 okrętów podwodnych, 4 trałowce, 7 kutrów trałowych, 14 statków, do 290 samolotów 3 krążowniki ciężkie, 3 krążowniki lekkie, 17 niszczycieli, 20 okrętów podwodnych, 23 kutry torpedowe, do 784 samolotów
Straty
• zatopione: 1 lotniskowiec, 2 krążowniki lekkie, 1 niszczyciel, 9 statków, • uszkodzone: 1 lotniskowiec, 2 krążowniki lekkie, 2 niszczyciele, 5 statków • zatopione: 2 okręty podwodne, • uszkodzone: 1 krążownik ciężki i 1 krążownik lekki, kilkadziesiąt samolotów
Położenie na mapie świata miejsce bitwy
38°N 6°E/38,000000 6,000000
Multimedia w Wikimedia Commons

Operacja Pedestal – brytyjska operacja wojskowa podczas II wojny światowej, przeprowadzona w sierpniu 1942 roku na zachodnim Morzu Śródziemnym w celu zaopatrzenia Malty. Polegała na rejsie silnie chronionego konwoju statków z Wielkiej Brytanii przez Gibraltar na Maltę. Rozpoczęła się 1 sierpnia, a zasadnicza jej część – rejs konwoju przez Morze Śródziemne – trwała między 10 a 15 sierpnia 1942 roku. Najbardziej zacięte walki z niemieckim i włoskim lotnictwem, okrętami podwodnymi i kutrami torpedowymi, toczyły się w dniach 11–13 sierpnia. Pomimo ciężkich strat zaangażowanych sił brytyjskich, w tym zatopienia jednego lotniskowca, oraz zatopienia większości – dziewięciu z czternastu statków, część konwoju udało się doprowadzić na Maltę, co stanowiło strategiczne zwycięstwo alianckie. Powodzenie operacji umożliwiło utrzymanie obrony wyspy, a w konsekwencji miało wpływ na przebieg kampanii w Afryce Północnej. Konwój operacji Pedestal na Malcie znany jest jako Santa Marija Convoy (konwój Najświętszej Marii), ponieważ data przybycia ostatniego statku przypadła na święto Wniebowzięcia NMP^[1]. Przez Włochów operacja określana była jako „bitwa z połowy sierpnia” (battaglia di mezzo agosto).

Malta stanowiła przed II wojną światową główną bazę brytyjskiej Floty Śródziemnomorskiej. Z powodu zbyt dużego zagrożenia stwarzanego przez lotnictwo państw Osi, po wybuchu wojny zrezygnowano z niej jako głównej bazy, lecz w dalszym ciągu stanowiła najważniejszy aliancki punkt oporu na obszarze Morza Śródziemnego (poza głównymi bazami położonymi na krańcach tego morza – Gibraltarem i Aleksandrią)^[2]. Z uwagi na położenie w pobliżu szlaku morskiego z Włoch do Afryki, Malta stanowiła dogodną bazę dla lotnictwa brytyjskiego i wysuniętą bazę dla okrętów, zwalczających konwoje państw Osi z zaopatrzeniem dla wojsk w Afryce Północnej^[2]. Mimo że wskutek intensywnych bombardowań w pierwszej połowie 1942 roku rola Malty jako bazy floty zmalała, to utrzymanie wyspy miało w dalszym ciągu istotny wpływ na przebieg kampanii afrykańskiej i zdolność ofensywną sił niemiecko-włoskich w Afryce^[2]. Z powodu panowania nad centralnym i wschodnim Morzem Śródziemnym lotnictwa niemieckiego i włoskiego, operującego z baz na okolicznych wyspach i w Afryce Północnej, zaopatrywanie Malty stanowiło duży problem dla aliantów^[3]. Zagrożenie stwarzały też niemieckie i włoskie okręty podwodne oraz silne włoskie okręty nawodne. Dlatego też jedyną drogą zaopatrywania Malty pozostało organizowanie silnie bronionych konwojów, od wschodu z portów egipskich lub od zachodu z Gibraltaru, które przybierały formę całych operacji, angażujących znaczne siły alianckie. Łatwiejsze było jedynie dostarczanie samolotów myśliwskich – startujących z lotniskowców, nie dochodzących do wyspy^[4].

Od początku 1942 roku bitwa o Maltę przybrała na sile z powodu szczególnie intensywnych bombardowań lotniczych wyspy, prowadzonych przede wszystkim przez nowo przybyły w grudniu z frontu wschodniego niemiecki II Korpus Lotniczy, bazujący na Sycylii^[2]. 15 kwietnia król Jerzy VI nadał ludności Malty najwyższe odznaczenie za męstwo – Krzyż Jerzego; był to pierwszy przypadek brytyjskiego odznaczenia dla zbiorowości^[1]. W połowie 1942 roku sytuacja zaopatrzeniowa na Malcie stała się krytyczna – szczególnie dotyczyło to benzyny dla bazujących tam samolotów i amunicji przeciwlotniczej, lecz na wyczerpaniu była też ściśle racjonowana żywność, lekarstwa i paliwo dla okrętów, a nawet paliwo do gotowania i napędu pomp do czerpania wody ze studni^[1][3]. Przeprowadzone w czerwcu dwie duże równoczesne operacje zaopatrzeniowe – Harpoon z Gibraltaru i Vigorous z Egiptu, zakończyły się porażką. Alianci ponieśli ciężkie straty i jedynie dwa statki dotarły na Maltę, co w minimalnym stopniu zaspokoiło potrzeby wyspy, zapewniając zapasy na osiem tygodni^[3]. Zmniejszenie zagrożenia ze strony sił z Malty dla transportów Osi zbiegło się z ofensywą sił Osi w Afryce, które zdobyły 20 czerwca Tobruk i zagroziły Egiptowi^[5]. W lipcu rejs na Maltę z Gibraltaru wykonał jedynie szybki stawiacz min HMS „Welshman”(inne języki), ucharakteryzowany na francuski niszczyciel, lecz mógł on przetransportować niewiele zaopatrzenia^[5]. Na początku sierpnia żywności starczało jeszcze na 3–4 tygodnie^[1]. Wobec tego, dalsze utrzymanie wyspy uzależnione było od powodzenia kolejnej operacji zaopatrzeniowej, którą zdecydowano przeprowadzić jedynie od strony Gibraltaru, jeszcze większymi siłami, niż dotychczas. W tym celu do operacji odkomenderowano część sił Floty Metropolii (Home Fleet), wolnych z powodu zmniejszenia intensywności zaopatrywania ZSRR po rozbiciu konwoju PQ-17 w lipcu 1942^[5].

Operację starannie zaplanowano – jej ogólny plan przypominał operację Harpoon, lecz konwój miał być liczniejszy i posiadać silniejszą bezpośrednią eskortę, jak również potężniejsze siły osłony, w składzie których znalazły się aż trzy lotniskowce^[6]. Główne siły osłony (Force Z) miały jednak ochraniać bezpośrednio konwój tylko do wysokości Sardynii, po czym zawrócić, z uwagi na duże zagrożenie dla ciężkich okrętów^[6]. Dalej eskortę miał zapewniać tylko Zespół X (Force X), obejmujący przede wszystkim 10. Eskadrę Krążowników kontradmirała Harolda Burrougha^[7]. Na końcowym etapie konwój miało chronić także lotnictwo z Malty. Położono większy nacisk na zapewnienie sił trałowych w celu uniknięcia zagród minowych koło Malty – przed Maltą konwój miał się spotkać z zespołem trałowców z wyspy, które pozostały tam po operacji Harpoon^[7]. Ponadto, dla rozproszenia uwagi przeciwnika, operacja miała być połączona z dostarczeniem samolotów lotem na Maltę z czwartego lotniskowca „Furious” (operacja Bellows) oraz rejsem pustych statków i okrętów pozostałych po operacji Harpoon z Malty do Gibraltaru, a także z operacją pozoracyjną w postaci rejsu pustego konwoju na wschodnim Morzu Śródziemnym^[8]. Na akwenie przewidywanej operacji patrolowało też 9 brytyjskich okrętów podwodnych 10. Flotylli z Malty. Dowódcą całości operacji został wiceadmirał Neville Syfret – dowódca Zespołu H z Gibraltaru^[9]. Operacje lotnicze koordynował kontradmirał Lumley Lyster na lotniskowcu HMS „Victorious”^[6]. Plany operacji opracowano do 27 lipca, a dwa dni później odbyła się w Scapa Flow konferencja dowódców na pokładzie pancernika HMS „Nelson” wiceadmirała Syfreta^[3].

1 sierpnia wieczorem z ujścia Clyde w Szkocji wyruszył konwój oznaczony WS-21S, w składzie 11 brytyjskich i trzech amerykańskich statków („Almeria Lykes”, „Brisbane Star”, „Clan Ferguson”, „Deucalion”, „Dorset”, „Empire Hope”, „Glenorchy”, „Melbourne Star”, „Ohio”, „Port Chalmers”, „Rochester Castle”, „Santa Elisa”, „Waimarama”, „Wairangi”) w eskorcie krążowników HMS „Kenya”(inne języki) i „Nigeria” (okręt flagowy kadm. Burrougha) oraz niszczycieli^[3][10]. Kryptonim konwoju WS, oznaczający konwoje płynące do Afryki Południowej, był nadany w celu dezinformacji^[9]. Dla celów operacji wybrano dość szybkie statki, mogące utrzymać prędkość 15 węzłów^[9]. Najważniejszym z nich był duży amerykański tankowiec SS „Ohio” z zapasem benzyny lotniczej i oleju napędowego (dla okrętów podwodnych), lecz także inne statki wiozły benzynę w beczkach^[9]. Oprócz zbiornikowca wiozącego 11 500 ton paliwa, pozostałe statki wiozły 85 000 ton ładunku, głównie żywności, amunicji przeciwlotniczej i benzyny^[9]. Statki również miały uzbrojenie dla samoobrony, przenosząc po jednym dziale średniego kalibru (na ogół przeciwlotniczym kalibru 102 mm) i kilka małokalibrowych działek przeciwlotniczych (20–40 mm)^[9]. Z bazy Scapa Flow wyruszyły 2 sierpnia siły główne osłony, których rdzeń tworzyły dwa pancerniki HMS „Nelson” (okręt flagowy wiceadm. Syfreta) i „Rodney”^[3]. Oba pancerniki, ściągnięte uprzednio specjalnie dla tej operacji z Freetown na południowym Atlantyku, były już kilkunastoletnie i wolniejsze od nowych pancerników, lecz najsilniejsze z brytyjskich okrętów tej klasy i dysponujące silnym uzbrojeniem przeciwlotniczym^[6]. Do konwoju siły główne wiceadmirała Syfreta dołączyły 3 sierpnia po 9 rano^[10]. Po drodze do Gibraltaru prowadzono ćwiczenia w manewrowaniu formacją^[10].

Do osłony operacji Brytyjczycy zgromadzili także wyjątkowo silny zespół lotniskowców. Jako wstęp do operacji prowadzono na Atlantyku od 5 sierpnia manewry Berserk w celu przećwiczenia współdziałania trzech lotniskowców i naprowadzania lotnictwa myśliwskiego^[11]. W tym celu 31 lipca z Clyde wyruszył stary lotniskowiec „Argus” z dwoma niszczycielami, a następnie ze Scapa Flow lotniskowiec HMS „Victorious” w eskorcie krążownika przeciwlotniczego „Sirius” i niszczycieli (jako zespół Force M)^[a][12]. Z Oceanu Indyjskiego wokół Afryki przez Freetown przeszedł na Atlantyk nowoczesny lotniskowiec HMS „Indomitable”, biorący przed tym udział w walkach o Madagaskar, z krążownikiem przeciwlotniczym „Phoebe” i trzema niszczycielami typu L (jako Force K)^[13]. W końcu z Gibraltaru dołączył 5 sierpnia^[3] lotniskowiec HMS „Eagle” z krążownikami przeciwlotniczymi „Charybdis” i „Cairo”^[b]. Były to pierwsze wspólne manewry takiej licznej grupy brytyjskich lotniskowców. Niezależnie od nich, z Clyde wyszedł 4 sierpnia lotniskowiec HMS „Furious” z myśliwcami Spitfire VB dla Malty, w eskorcie krążownika „Manchester” i jedynie przejściowo polskiego niszczyciela ORP „Błyskawica”^[12]. Jego wyjście w morze zostało opóźnione, gdyż okazało się, że start samolotów Spitfire ze stosunkowo krótkiego pokładu starego lotniskowca wymaga zastosowania innych śmigieł, które musiały zostać wymienione już po drodze^[12]. Po ćwiczeniach najsłabszy lotniskowiec „Argus” pozostał w Gibraltarze, a pozostałe przeszły na Morze Śródziemne w celu uczestnictwa w operacji. Lotniskowiec „Victorious” wyposażony był jako jedyny głównie w starsze dwumiejscowe myśliwce Fairey Fulmar o gorszych osiągach, gdyż rozmiary jego podnośników lotniczych uniemożliwiały hangarowanie pod pokładem standardowych myśliwców Hawker Sea Hurricane^[14]. Łącznie na pokładach trzech lotniskowców stanowiących osłonę konwoju po wpłynięciu na Morze Śródziemne były 72 myśliwce (48 Hawker Sea Hurricane, 14 Fairey Fulmar, 10 Grumman Martlet) i 28 samolotów torpedowo-bombowych Fairey Albacore^[14][c]. Obrona na Malcie dysponowała 100 myśliwcami Spitfire (wraz z dostarczonymi przez HMS „Furious”) i 36 ciężkimi myśliwcami Beaufighter, 38 bombowcami i 16 samolotami rozpoznawczymi^[15].

Dowództwo państw Osi zdawało sobie sprawę, że Brytyjczycy podejmą próbę kolejnego konwoju, nie uszły też ich uwadze przegrupowania floty^[9]. Na Sardynii i Sycylii stacjonowało silne lotnictwo włoskie i niemieckie. Dodatkowo po wykryciu konwoju 11 sierpnia na położoną bliżej Sardynię przebazowano 111 samolotów włoskich z Włoch i Sycylii, a na Sycylię kilkadziesiąt samolotów niemieckich z Włoch, Krety i Libii^[16]. Siły Osi dysponowały na tym obszarze ogółem 659 samolotami, z czego 540 było w gotowości operacyjnej (spotykane też są większe liczby, jak 784 samoloty)^[d]. Większość samolotów stanowiły bombowce różnych typów, w tym nurkujące (niemieckie Junkers Ju 88 i niemieckie i włoskie Ju 87) oraz samoloty torpedowe (przynajmniej 90 włoskich Savoia-Marchetti SM.79 i SM.84 i 10 niemieckich Heinkel He 111)^[e]. Ponadto na zachodnim Morzu Śródziemnym operowało 18 włoskich i dwa niemieckie okręty podwodne oraz przynajmniej 19 włoskich i cztery niemieckie kutry torpedowe^[f][17]. Osłabiony konwój na wodach włoskich miał być dobity przez włoskie krążowniki i niszczyciele (trzy ciężkie krążowniki i trzy lekkie z 3. i 7. dywizjonów), natomiast Włosi zrezygnowali z użycia pancerników z uwagi na braki paliwa^[17].

9 sierpnia z Gibraltaru wyszły na Morze Śródziemne zbiornikowce zaopatrzeniowe „Brown Ranger” i „Dingledale” w eskorcie czterech korwet typu Flower (Force R), w celu uzupełniania paliwa wypływających i powracających okrętów^[18]. Inny zespół ze zbiornikowcem „Abbeydale” i dwoma korwetami z Freetown uzupełniał wcześniej paliwo okrętom na Atlantyku (Force W)^[18]. Oprócz tego, liczne okręty eskorty uzupełniały w tych dniach paliwo w Gibraltarze^[3].

Wieczorem 9 sierpnia zasadniczy konwój przeszedł przez Cieśninę Gibraltarską, wpływając w gęstej mgle na Morze Śródziemne^[19]. Eskorta składała się na początkowym etapie z dwóch pancerników, trzech lotniskowców i siedmiu krążowników lekkich, w tym czterech przeciwlotniczych oraz ponad 20 niszczycieli. Rano 10 sierpnia, po uzupełnianiu paliwa przez resztę okrętów w Gibraltarze, sformowano zespół w formie czworoboku, w którego centrum znajdowały się w kolumnie (szyku torowym) pancerniki HMS „Nelson” i „Rodney” i lotniskowce HMS „Victorious”, „Indomitable”, „Eagle” i krążownik przeciwlotniczy HMS „Charybdis”^[19]. Po obu bokach kolumny znajdowały się po dwie kolumny statków, każda prowadzona przez krążownik, a skrajne kolumny zamykały krążowniki przeciwlotnicze HMS „Sirius” i „Phoebe”. Przed zespołem i na jego skrzydłach płynęły niszczyciele^[19]. Cztery z nich: HMS „Intrepid”, „Icarus”, „Foresight” i „Fury”, wyposażone były w trały i na późniejszym etapie między Sycylią a Afryką miały trałować ewentualne miny przed konwojem^[12].

Początkowo okręty płynęły w jednym zespole, chroniąc konwój, lecz według planu miały następnie podzielić się na:

• zespół osłony Force Z – pancerniki HMS „Nelson” (okręt flagowy wadm. Syfreta) i „Rodney”, lotniskowce HMS „Eagle”, „Indomitable” i „Victorious”, krążowniki lekkie (przeciwlotnicze) HMS „Charybdis”(inne języki), „Phoebe”(inne języki) i „Sirius” oraz 12 niszczycieli (HMS „Eskimo”, „Somali”, „Tartar”, „Antelope”, „Ithuriel”(inne języki), „Laforey”(inne języki), „Lightning”(inne języki), „Lookout”, „Quentin”, „Vansittart”, „Wishart”(inne języki), „Zetland”)^[6][g].

• eskorta konwoju Force X – krążowniki lekkie HMS „Nigeria” (flagowy kadm. Burrougha), „Kenya”(inne języki), „Manchester”, „Cairo”(inne języki) (przeciwlotniczy) oraz 12 niszczycieli (HMS „Ashanti”, „Foresight”(inne języki), „Fury”(inne języki), „Icarus”(inne języki), „Intrepid”, „Pathfinder”, „Penn”, „Bicester”, „Bramham”, „Derwent”, „Ledbury”, „Wilton”)^[7].

• zespół operacji Bellows i dodatkowe niszczyciele przydzielane w miarę potrzeby – lotniskowiec HMS „Furious” i 8 starszych niszczycieli (HMS „Amazon”, „Keppel”, „Malcolm”, „Venomous”, „Vidette”, „Westcott”(inne języki), „Wolverine”(inne języki), „Wrestler”(inne języki))^[g].

Mimo wcześniejszego napotykania przez konwój łodzi rybackich z zaprzyjaźnionej z Niemcami frankistowskiej Hiszpanii, pierwszą informację o konwoju otrzymali oni po wykryciu go 10 sierpnia ok. godz. 17 przez pilota francuskiego wodnosamolotu pasażerskiego Leo H-246.1 lecącego do Algierii, który poinformował władze Francji Vichy, a one – Włochów^[17][14].

11 sierpnia ok. 4.42 rano konwój został po raz pierwszy zaatakowany przez włoski okręt podwodny „Uarsciek” na południe od Ibizy, ale mimo usłyszenia detonacji, trzy torpedy wystrzelone do lotniskowca były niecelne, a strona brytyjska nawet nie odnotowała tego ataku^[20]. Pomimo pojawiania się od godziny 8:15 pierwszych niemieckich samolotów rozpoznawczych Junkers Ju 88, przez cały dzień krążowniki i niszczyciele brytyjskie uzupełniały bez przeszkód paliwo w morzu z jednostek Zespołu R^[20]. Samoloty rozpoznawcze były odpędzane, ale tylko jeden Ju 88 został zestrzelony, natomiast stracono cztery myśliwce, w tym aż trzy w wypadkach^[21][h]. Tego dnia między godziną 12:29 a 15:12 lotniskowiec „Furious” wypuścił w dwóch falach 38 myśliwców Spitfire na Maltę w ramach operacji Bellows (jeden z nich lądował awaryjnie)^[21][i]. Lotniskowiec powrócił następnie do Gibraltaru z eskortą pięciu starszych niszczycieli HMS „Keppel”, „Malcolm”, „Venomous”, „Wolverine” i „Wrestler” w celu powtórzenia operacji^[22].

Eskorta konwoju poniosła 11 sierpnia pierwszą i najbardziej dotkliwą stratę, kiedy o 13.15 lotniskowiec HMS „Eagle” został zatopiony torpedami niemieckiego okrętu podwodnego U-73 na południe od Majorki. Zginęło 160 osób załogi, niszczyciele i holownik „Jaunty” uratowały 789^[23] [j]. Z jego 20 samolotów ocalały tylko cztery myśliwce Sea Hurricane, które były w powietrzu^[23] [k]. Po uzupełnieniu paliwa przez okręty, wieczorem w stronę Gibraltaru zawrócił zespół zaopatrzeniowy R, wraz z holownikiem ratowniczym „Jaunty”, który okazał się zbyt wolny, żeby zgodnie z planem towarzyszyć konwojowi^[24]. W tym czasie też, ok. 20.55, na północ od Bougie, nastąpił pierwszy atak 30 niemieckich bombowców nurkujących Ju 88A i 6 samolotów torpedowych He 111H (z eskadry 6./KG 26), lecz został skutecznie odparty bez większych uszkodzeń jednostek konwoju, z wyjątkiem wywołanych przez odłamki bliskich wybuchów bomb^[22][25]. Lotnictwo pokładowe zestrzeliło dwa Ju 88 (z dywizjonu KGr 806), ale aż trzy myśliwce stracono w wypadkach podczas nocnych lądowań^[25][l].

Dla rozproszenia uwagi przeciwnika, z Malty do Gibraltaru płynął zespół Y (Force Y) w składzie pustych statków „Orari” i „Troilus”, eskortowanych przez prowizorycznie wyremontowane na Malcie niszczyciele HMS „Badsworth” i „Matchless”, które pozostały tam po operacji Harpoon^[26]. Dla zmylenia przeciwnika, na pokładzie dziobowym niszczycieli namalowano biało-czerwone pasy stosowane jako znak szybkiej identyfikacji okrętów włoskich^[26].

Koło przylądka Bon włoski niszczyciel „Lanzerotto Malocello” postawił zagrodę minową St-1 ze 104 min, na wodach terytorialnych Francji Vichy, w celu uzupełnienia zagród w Cieśninie Sycylijskiej^[27][28][m]. W trakcie wykonywania tego zadania 11 sierpnia po godz. 22 napotkał w nocy brytyjski konwój zespołu Y z Malty, biorąc go za francuski^[28]. Po wykryciu przez Brytyjczyków, niszczyciel został niecelnie ostrzelany dwoma salwami „Matchlessa”, i według wersji brytyjskiej sam oddał dwie salwy oraz podniósł francuskie znaki rozpoznawcze, czego nie potwierdza jednak strona włoska^[28]. Oba zespoły po tym rozeszły się, a „Malocello”, który starał się uniknąć walki z uwagi na miny na pokładzie, powrócił do stawiania min^[28]. Zespół Y w dalszej drodze do Gibraltaru został wprawdzie wykryty przez rozpoznanie niemieckie, lecz nie kierowano już przeciwko niemu ataków, skupiając się na głównym konwoju^[26].

Po północy 12 sierpnia niszczyciel HMS „Wolverine” z eskorty powracającego lotniskowca „Furious” zaskoczył na powierzchni i zatopił włoski okręt podwodny „Dagabur(inne języki)”, taranując go, odnosząc przy tym samemu znaczne uszkodzenia dziobu^[22].

Ponadto, wieczorem 11 sierpnia 9 brytyjskich ciężkich myśliwców Bristol Beaufighter z 248 Dywizjonu z Malty zaatakowało lotniska włoskie na Sardynii, niszcząc bez strat własnych jeden bombowiec SM.79 w Elmas i cztery w Decimomannu oraz uszkadzając 19 samolotów^[29]. Mniej skuteczne były naloty kilku ciężkich bombowców z Afryki Północnej na lotnisko w Decimomannu^[30]. Przeprowadzono też atak komandosów, wysadzonych przez okręt podwodny HMS „Una”, na lotnisko w Katanii na Sycylii, ale zostali oni wzięci do niewoli^[26].

Równocześnie siły Floty Śródziemnomorskiej przeprowadziły operację pozoracyjną MG.3 na wschodnim Morzu Śródziemnym^[26]. 10 sierpnia z Port Saidu wypłynął konwój trzech pustych statków w eskorcie dwóch krążowników i ośmiu niszczycieli, a 11 sierpnia z Hajfy jeden statek w eskorcie dwóch krążowników i trzech niszczycieli^[26][n] Po połączeniu się, przez najbliższy dzień zespół ten płynął na zachód, po czym zawrócił, a w nocy na 13 sierpnia odłączone krążowniki lekkie HMS „Arethusa” i „Cleopatra”(inne języki) z niszczycielami HMS „Javelin”, „Kelvin”, „Sikh” i „Zulu” zbombardowały wyspę Rodos^[26][31] . Operacje te jednak pozostały praktycznie bez wpływu na siły skierowane przeciw konwojowi Pedestal^[26].

12 sierpnia rozpoczęły się powtarzające się intensywne ataki lotnictwa i okrętów podwodnych państw Osi. Konwój został wykryty po raz pierwszy przez niemiecki samolot rozpoznawczy Ju 88D o godzinie 6.20, po czym jego dalszą trasę śledziły włoskie samoloty^[32]. Osłonę lotniczą stanowiło, po stracie „Eagle” i siedmiu maszyn poprzedniego dnia, łącznie 49 myśliwców pokładowych, z których 12 pełniło stały patrol^[o]. Myśliwce zestrzeliły do południa dwa włoskie samoloty rozpoznawcze CANT Z.1007bis, a jeden uszkodziły w trakcie długiego pościgu^[32][p]. Pierwszy nalot 24 niemieckich bombowców Ju 88A z pułku LG 1 o 9.15, wykrytych z wyprzedzeniem przez radar, został odparty przez lotnictwo pokładowe, które zestrzeliło aż sześć bombowców z załogami przy stracie dwóch Sea Hurricane i jednego pilota^[32][q]. Tylko cztery bombowce nieskutecznie zaatakowały okręty^[32].

Intensywność nalotów następnie wzrosła. Między godziną 12 a 14 atakowało w kilku falach ponad 100 włoskich i niemieckich bombowców, samolotów torpedowych i myśliwsko-bombowych^[33]. Naloty rozpoczęli Włosi około godz. 12 niekonwencjonalnym atakiem 10 bombowców SM.84 z 32. pułku, które zrzuciły przed konwojem po dwie specjalne samobieżne miny Motobomba FF, podobne do torped, zataczające w wodzie kręgi o promieniu pięciu mil^[34][32]. Nie odniosły one skutku poza zmuszeniem konwoju do zmiany kursu o 45° w prawo w celu wyminięcia zrzucanego ładunku, który wzięto za zwykłe miny^[35]. Towarzyszyło im 15 myśliwców Fiat CR.42, w tym osiem przenoszących bomby 100-kilogramowe, które nieskutecznie atakowały niszczyciele eskorty^[35]. Brytyjskie myśliwce zestrzeliły dwa SM.84, a pozostałe uszkodziły^[35][r].

W drugiej fali konwój był atakowany po godz. 13 przez 41 włoskich samolotów torpedowych z Sardynii (31 SM.79 i 10 SM.84), w grupach po kilka maszyn^[35][s]. Były one odpierane przez lotnictwo i artylerię, w tym nawet pancernik „Rodney” strzelający ogniem zaporowym z dział głównego kalibru 406 mm^[36]. W tym czasie nadleciała trzecia fala ataku w postaci 37 niemieckich bombowców nurkujących Ju 88A z pułków KG 54 i KG 77 z Sycylii^[35]. Z powodu zaangażowania myśliwców w walkę z samolotami torpedowymi, zdołały one przedrzeć się o 13.18 nad konwój, atakowane tylko przez klucz Fulmarów^[37]. Z uwagi na silny ogień przeciwlotniczy, pomimo kilku bliskich upadków bomb, zdołały bezpośrednio trafić i uszkodzić tylko statek „Deucalion”^[37]. Statek pozostał poza konwojem, lecz ponieważ nie tonął, jego kapitan podjął próbę dojścia do Malty indywidualnie, bliżej wybrzeża Tunezji, z prędkością zredukowaną do 8 węzłów^[37]. Bombowce torpedowe były eskortowane przez włoskie myśliwce typów Macchi MC.202 i Reggiane Re.2001, ale brytyjskie myśliwce i okręty zestrzeliły kilka włoskich samolotów (w tym jeden Re.2001) oraz jednego Ju 88A, przy stracie dwóch myśliwców wraz z pilotami (Martlet i Sea Hurricane)^[37].

Włosi podjęli też próbę innego niekonwencjonalnego ataku za pomocą zdalnie sterowanego z innego samolotu bombowca SM.79, przenoszącego tonę materiału wybuchowego, z którym jednak utracono wkrótce kontakt radiowy i który rozbił się dopiero koło Chanszali we francuskiej Algierii^[38]. Ostatnie w tej fali zaatakowały lotniskowiec „Victorious” o 13:24 z małej wysokości dwa niewykryte samotne włoskie samoloty myśliwsko-bombowe Re.2001 GV^[39]. Według różnych publikacji, były one uzbrojone w bomby przeciwpancerne o masie 630 km lub bomby odłamkowe o masie 50 kg, którymi miały zniszczyć samoloty na pokładzie lotniskowców^[t]. Mimo zaskoczenia, ich atak nie przyniósł skutku, powodując tylko powierzchowne uszkodzenia (jedna bomba rozerwała się na opancerzonym pokładzie zabijając sześciu ludzi, druga odbiła się i wybuchła po wypadnięciu za burtę)^[40]. Około godz. 14 konwój został zaatakowany jeszcze przez kilka niemieckich samolotów torpedowych He 111H z eskadry 6./KG 26 osłanianych przez ciężkie myśliwce Messerschmitt Bf 110 (z 8./ZG 26), które nie uzyskały trafień, lecz w walce Brytyjczycy utracili kolejne dwa myśliwce, a kilka uszkodzono^[41]. Obrońcy zestrzelili również jeszcze jeden rozpoznawczy CANT Z.1007, tracąc jednak jednego Fulmara^[41].

Próby zaatakowania konwoju podejmowały w ciągu dnia dalsze okręty podwodne (włoskie „Benedetto Brin”(inne języki),„Giada”, „Granito”, „Angelo Emo”(inne języki), „Avorio”, „Dandolo”(inne języki) i niemiecki U-205)^[42]. Były one jednak wykrywane i odpędzane bombami głębinowymi przez siły eskorty; jedynie część zdołała wystrzelić torpedy, lecz niecelnie. Zmuszały jednak konwój do zmian kursu. Już o 7.41 na krążowniku „Kenya” dostrzeżono trzy torpedy wystrzelone przez niezidentyfikowany okręt podwodny, które wymanewrowano^[34]. Brytyjskie niszczyciele atakowały w ciągu dnia kilkakrotnie okręty podwodne, z których nie wszystkie później zidentyfikowano. Między innymi o 9.20 niszczyciele atakowały bezskutecznie zanurzony okręt podwodny „Benedetto Brin”, zaś o 11.35 zmusiły do zanurzenia i odpędziły okręt U-205^[34]. Ponadto włoski okręt podwodny „Giada” został o 9.34 wykryty na powierzchni i uszkodzony przez samolot patrolowy Lockheed Hudson z Malty, w następstwie czego został zmuszony do zawinięcia do hiszpańskiej Walencji w celu napraw^[34][u].

Po południu skuteczny okazał się dopiero atak niszczycieli HMS „Pathfinder” i „Zetland” na włoski okręt podwodny „Cobalto”, który został ok. 16.40 zmuszony do wynurzenia. Został po tym staranowany i zatopiony przez niszczyciel HMS „Ithuriel”, który jednak sam odniósł przy tym uszkodzenia^[40]. O 16.30 okręt podwodny „Emo” niecelnie odpalił salwę torped w kierunku okrętów brytyjskich, po czym był celem kontrataku niszczycieli eskorty, ale również nieskutecznego^[42]. Około 17.30 i 18.30 atakowano zaś bombami głębinowymi okręty podwodne „Avorio” i „Dandolo”^[42].

Celem kolejnego, tym razem zmasowanego ataku lotniczego, w kilku falach i z kilku kierunków, padł konwój pomiędzy 18.35 a 18.50, na północ od Bizerty^[43]. Jako pierwsze zaatakowało osiem myśliwsko-bombowych Fiatów CR.42 z Sardynii, które nie uzyskały trafień na okrętach, a Martlety zestrzeliły jeden z eskortujących je myśliwców Re.2001^[41]. Zaraz potem nastąpił atak 14 torpedowych SM.79 ze 132. Gruppo z Pantellerii w eskorcie myśliwców MC.202^[41][v]. Tym razem samoloty torpedowe odniosły pierwszy sukces, gdyż niszczyciel „Foresight”(inne języki) został trafiony torpedą i unieruchomiony (4 zabitych)^[44]. Kolejno nastąpił atak dziewięciu włoskich bombowców nurkujących Junkers Ju 87R ze 102. Gruppo z Sycylii, które atakowały niecelnie okręty, w tym pancernik „Rodney”, ale zostały odparte przez myśliwce i artylerię, ze stratą dwóch maszyn^[45]. Jako ostatnie po 18.45 zaatakowało 20 niemieckich Junkersów Ju 87D z dywizjonu I./StG.3, eskortowanych przez myśliwce Bf 109F, które nie zostały wcześniej wykryte i atakowały z zaskoczenia od strony słońca^[45]. Przy stracie dwóch samolotów, zdołały one poważnie uszkodzić dwoma bombami pokład lotniczy lotniskowca HMS „Indomitable” na dziobie i rufie, wyłączając go w ten sposób z akcji^[45]. Lotniskowiec, uszkodzony też trzema bliskimi wybuchami, nabrał wody i miał 50 zabitych, ale nie stracił pływalności ani napędu^[45]. Przez to pozostał tylko jeden zdatny do użytku lotniskowiec, który musiał przyjąć na pokład pozostałe w powietrzu samoloty, przy czym z powodu braku możliwości hangarowania myśliwców Sea Hurricane i ograniczonego miejsca na pokładzie, maszyny uszkodzone musiały być zrzucane do morza^[45]. Lotnictwo pokładowe zestrzeliło kilka samolotów, lecz poniosło także dalsze straty^[45]. Brytyjskie lotnictwo zgłosiło ogółem podczas osłony konwoju 39 zwycięstw, z czego potwierdzono około połowę, natomiast w walkach straciło 7 Sea Hurricane, trzy Fulmary i jednego Martleta^[45].

Po tych atakach, ok. 18.55 siły osłony zgodnie z planem zawróciły i pozostały w pobliżu brzegu afrykańskiego, żeby ewentualnie odeprzeć atak ciężkich okrętów włoskich, a rejs kontynuował konwój z eskortą Zespołu X^[46]. Uszkodzone okręty (HMS „Indomitable”, „Ithuriel” oraz pancernik „Rodney” cierpiący na kłopoty z kotłami na skutek gwałtownych manewrów unikowych) odesłano następnego dnia do Gibraltaru pod eskortą pięciu starszych niszczycieli: HMS „Amazon”, „Antelope”, „Westcott”, „Wishart” i „Zetland”^[46]. Ponadto HMS „Tartar” holował storpedowany niszczyciel „Foresight”, lecz następnego dnia rano musiał go dobić z uwagi na groźbę ataków lotniczych^[46].

Po nieskutecznych atakach okrętów podwodnych w ciągu dnia i okrętu „Dessiè” o 19.38, spektakularny sukces odniósł dopiero włoski „Axum”(inne języki), który o 19.55 salwą czterech torped uszkodził krążowniki HMS „Cairo” i „Nigeria” oraz tankowiec „Ohio” (była to jedna z najskuteczniejszych salw torpedowych w historii)^[46]. Poważnie uszkodzona „Nigeria” została odesłana do Gibraltaru w eskorcie niszczycieli eskortowych „Bicester”, „Wilton” i „Derwent”^[w]. „Cairo”, trafiony dwoma torpedami, musiał natomiast zostać dobity (na „Nigerii” było 52 zabitych, na „Cairo” 24)^[45][47]. Uszkodzony tankowiec „Ohio”, z wyrwą w lewej burcie, podążył z prędkością 7 węzłów za konwojem, osłaniany przez niszczyciel eskortowy HMS „Ledbury”^[46]. Kontradmirał Burrough przeniósł się ze sztabem z „Nigerii” na niszczyciel HMS „Ashanti”^[46]. Na skutek tych strat, wiceadmirał Syfret odkomenderował z Zespołu Z do eskorty konwoju krążownik przeciwlotniczy HMS „Charybdis” i niszczyciele „Eskimo” i „Somali”, lecz dołączyły one dopiero przed godziną 3 w nocy^[48]. Dołączenie HMS „Charybdis” było szczególnie istotne, bo krążownik, dzięki swojej radiostacji, mógł zastąpić „Nigerię” i „Cairo” w komunikacji z samolotami z Malty^[49].

Z osłabienia eskorty i braku myśliwców w powietrzu skorzystały niemieckie samoloty, które ok. 19 wystartowały z Sycylii, w liczbie 30 bombowców Ju 88A i 7 torpedowych He 111H^[50]. W tym czasie nad konwojem pojawiło się pierwsze 6 ciężkich myśliwców Bristol Beaufighter z Malty, lecz tuż przed nalotem odleciały z powodu ograniczonego zapasu paliwa^[51]. Podczas ostatniego w tym dniu ataku lotniczego, między 20.35 a 21, w rejonie ławicy Skerki, unieruchomiono i zapalono bombami statek „Empire Hope”^[51]. Został on opuszczony następnie przez załogę, a rozbitków podjął z wody niszczyciel HMS „Penn”^[51]. O 21.02 storpedowany przez samolot został statek „Clan Ferguson”, który eksplodował, lecz większość załogi uratowała się i dopłynęła do brzegu Tunezji^[51][50][x]. Ugodzony także torpedą lotniczą w dziób statek „Brisbane Star” zastopował, lecz zdołał odzyskać sprawność napędu i płynął dalej z małą prędkością poza konwojem^[51]. W nalotach tych utracono od ognia przeciwlotniczego tylko jeden bombowiec Ju 88^[50]. Około 21.15 samolot torpedowy He 111 zatopił ponadto uszkodzony poprzedniego dnia statek „Deucalion”, idący koło wybrzeża Tunezji (towarzyszący mu niszczyciel eskortowy HMS „Bramham” przejął załogę i dołączył następnie do konwoju)^[51].

Zaraz po ataku lotniczym konwój zaatakował także włoski okręt podwodny „Alagi(inne języki)”, który około 21.15 wystrzelił cztery torpedy do krążownika HMS „Kenya”. Dzięki manewrom krążownika, tylko jedna torpeda uszkodziła mu sam dziób, ograniczając nieco prędkość okrętu, który dalej płynął z konwojem^[52]. Z kolei okręt podwodny „Bronzo” dobił trzymający się na wodzie wrak statku „Clan Ferguson”^[52][y]. Konwój po tym zdezorganizował się i rozciągnął, a lekko uszkodzony bliskimi wybuchami bomb „Rochester Castle” i storpedowane „Brisbane Star” i „Ohio” płynęły osobno (ten ostatni z niszczycielem „Ledbury”)^[53]. Do czasu wzmocnienia, eskorta została zredukowana do krążowników „Kenya” i „Manchester” i kilku niszczycieli^[52].

Po północy, w najwęższym miejscu Morza Śródziemnego – w Cieśninie Sycylijskiej, między przylądkiem Bon a Pantellerią, rozciągnięty na kilka grup konwój stał się celem falowych ataków włoskich i niemieckich kutrów torpedowych^[52]. Pierwsze ataki włoskich kutrów MAS i niemieckich Schnellbootów po godz. 0:30 były nieskuteczne^[54]. O godz. 1:07 jednak na skutek ataku dwóch włoskich kutrów MS 16 i MS 22, poważnie uszkodzony jedną torpedą w maszynownię został krążownik HMS „Manchester”^[z]. Z uwagi na utratę napędu na prawą śrubę, krążownik zaczął zataczać okrąg w prawo, co spowodowało zamieszanie, gdyż część statków podążyła za nim^[54]. 158 osób z krążownika przejął następnie niszczyciel HMS „Pathfinder”^[54]. Pozbawiony możliwości manewrowania „Manchester” został ostatecznie opuszczony przez załogę, która ok. 5:50 samozatopiła okręt^[54]. Na krążowniku zginęło 10 marynarzy i 1 zmarł później z ran^[47]. Kutry storpedowały następnie statek „Glenorchy” (MS 31), który po kilku godzinach zatonął, oraz „Rochester Castle” (MS 26), który mimo to płynął dalej^[54][50]. Po 2:40 dołączyły do konwoju jednostki z zespołu Z, które wsparły obronę przed kutrami. Pomogły też zdjąć załogę „Manchestera”^[55]. Między godziną 3 a 5 płynący dalej konwój zaatakowała druga fala kutrów, które zatopiły statki: „Almeria Lykes” (niemiecki S 30 lub S 36) i „Santa Elisa” (MAS 564 i później MAS 553) oraz uszkodziły „Wairangi” (MAS 554), który również zatonął rano^[54]. Paradoksalnie, najcenniejszy tankowiec „Ohio” dzięki wcześniejszemu uszkodzeniu uniknął wykrycia, płynąc za konwojem^[56].

Główny konwój nad ranem składał się już tylko ze statków: „Melbourne Star”, „Rochester Castle” (uszkodzony) i „Waimarama” eskortowanych przez krążowniki lekkie HMS „Kenya” (lekko uszkodzony), „Charybdis” i niszczyciele HMS „Ashanti”, „Fury”, „Icarus”, „Intrepid”, „Pathfinder”, „Eskimo” i „Somali”^[3]. Za konwojem płynęły osobno: uszkodzony tankowiec „Ohio” w eskorcie HMS „Ledbury”, statek „Port Chalmers” w eskorcie HMS „Penn” i „Bramham” oraz statek „Dorset”^[3]. Rano ok. 6 „Ohio” i „Ledbury” dołączyły do konwoju^[56]. Ponadto uszkodzony statek „Brisbane Star” płynął samotnie w pobliżu wybrzeża Tunezji^[56].

Przed konwojem stała groźba porannego starcia z silniejszym zespołem włoskich okrętów nawodnych wiceadmirała da Zary(inne języki), w składzie trzech krążowników ciężkich („Gorizia”, „Trieste”(inne języki), „Bolzano”), trzech krążowników lekkich („Eugenio di Savoia”, „Raimondo Montecuccoli”(inne języki), „Muzio Attendolo”(inne języki)) i 11 niszczycieli^[aa]. Brytyjczycy mogli im przeciwstawić tylko dwa krążowniki lekkie, z których „Kenya” miał uszkodzony dziób, a „Charybdis” dysponował tylko artylerią uniwersalną kalibru 114 mm, zamiast typowej dla krążowników lekkich 152 mm – oraz do 10 niszczycieli, w tym dwa mniejsze eskortowe^[57]. Okręty włoskie były śledzone w nocy przez patrolowe samoloty Wellington z Malty, wywołujące swoją obecnością pewne oddziaływanie psychologiczne, lecz ewentualny atak lotnictwa z Malty na okręty mógł nastąpić dopiero za dnia^[57]. Włosi jednak ostatecznie nie podjęli bezpośredniego przeciwdziałania i przed 2 w nocy zawrócili na północ w kierunku Palermo, w obawie przed brytyjskimi bombowcami w dzień, wobec braku osłony myśliwskiej, skierowanej do nalotów na konwój (decyzję o odstąpieniu od akcji podjął osobiście Benito Mussolini, gdyż dowódcy niemieccy mieli nadzieje zniszczyć w całości konwój w dzień z powietrza)^[57]. Podczas ich powrotu, brytyjski okręt podwodny P42(inne języki) (późniejszy „Unbroken”) zdołał około 8 rano storpedować i poważnie uszkodzić koło Wysp Liparyjskich ciężki krążownik „Bolzano” i lekki krążownik „Muzio Attendolo”(inne języki)^[57][ab]. Na „Bolzano”, trafionym w śródokręcie, wybuchł pożar i okręt został odholowany do wyspy Panarea, gdzie został osadzony na mieliźnie w celu uniknięcia zatonięcia^[57]. Przez następny miesiąc prowadzono na nim prowizoryczne remonty, dopóki nie było możliwe przeholowanie go do Neapolu. Drugi z krążowników, „Muzio Attendolo”, utracił 24 metry dziobu. Początkowo holowany, gdy uszkodzony dziób odpadł, mógł samodzielnie odpłynąć do Messyny. Kontratak włoskich niszczycieli nie przyniósł rezultatu i P42 po dziesięciu godzinach pod wodą zdołał się wynurzyć i odpłynąć na Maltę^[58]. Oba włoskie uszkodzone okręty nie powróciły już do służby^[56].

Rano dwa spośród najsilniejszych niszczycieli typu Tribal „Eskimo” i „Somali” zostały odesłane do pomocy krążownikowi „Manchester”, lecz już go nie odnalazły i po uratowaniu 163 rozbitków z niego i statku „Almeria Lykes”, powróciły do Gibraltaru (większość rozbitków z „Manchestera” dopłynęła do Tunezji, gdzie została internowana przez władze francuskie, po czym doczekała uwolnienia przez aliantów)^[54]. 13 sierpnia w dzień zespół podlegał dalszym atakom lotniczym. Po godz. 8, gdy konwój znajdował się ok. 40 mil na południowy wschód od Pantellerii, samoloty Ju 88 zatopiły bombami statek „Waimarama”, który eksplodował^[59]. Część rozbitków uratował niszczyciel HMS „Ledbury”. W kolejnej fali nalotów po godzinie 9.30 włoskie Ju 87 oraz niemieckie Ju 87 i Ju 88 uszkodziły i unieruchomiły tankowiec „Ohio” i statek „Dorset”, uszkodzenia w mniejszym stopniu odniosły też pozostałe statki^[59]. Atak samolotów torpedowych SM.79 był natomiast nieskuteczny^[60]. Od rana konwój był częściowo osłaniany przez myśliwce z Malty, które jednak nie chroniły go skutecznie z powodu dużej odległości i braku komunikacji z okrętami^[60]. Dopiero ok. 12.30 osłona lotnicza stała się bardziej efektywna, gdy konwój znajdował się 70 mil od Malty^[60].

Z uszkodzonym „Ohio” pozostał niszczyciel HMS „Penn”, z „Dorset” niszczyciel HMS „Bramham”, a HMS „Ledbury” skierowano na poszukiwanie krążownika HMS „Manchester”, o którym brak było wiadomości^[61]. Płonący „Dorset” został jednak zatopiony w kolejnym ataku bombowców Ju 88 po godz. 18, po czym „Bramham” zdjął z niego załogę^[62][ac].

W międzyczasie cztery trałowce i siedem kutrów trałowych z Malty wyszły naprzeciw statkom „Melbourne Star”, „Rochester Castle” (z dziurą w kadłubie) i „Port Chalmers”, spotykając się z nimi ok 14:30, po czym oczyszczając tor wodny z ewentualnych min, około godziny 18 wprowadziły je do portu Valletta^[3][60]. Statki zostały tam entuzjastycznie powitane^[63]. Wcześniej, o godzinie 16 główne siły eskorty Zespołu X, bez trzech pozostawionych niszczycieli, zawróciły w stronę Gibraltaru (krążowniki HMS „Kenya”, „Charybdis”, niszczyciele „Ashanti”, „Fury”, „Icarus”, „Intrepid”, „Pathfinder”)^[64][60].

W drodze powrotnej, 14 sierpnia w nocy Zespół X był atakowany przez kuter torpedowy MAS 556 (o 1:45) i okręt podwodny „Granito” (ok. 4), a rano i w dzień przez około 74 samolotów w kilku falach, lecz bezskutecznie; jedynie bombowiec Ju 87 uszkodził krążownik „Kenya”, ale niegroźnie^[65]. O godzinie 18 Zespół X dołączył do sił osłony Zespołu Z, oczekujących na północ od Algierii^[65]. Okręt podwodny U 73 jeszcze atakował uszkodzony krążownik „Nigeria”, ale bezskutecznie^[31] . 15 sierpnia wszystkie okręty powróciły do Gibraltaru^[65].

W wyniku wcześniejszego ataku statek „Brisbane Star” został uszkodzony i miał zalaną jedną ładownię. Kontynuował jednak samotnie rejs w rejonie wybrzeża Tunezji po francuskich wodach terytorialnych, unikając dalszych ataków, pomimo wykrycia przez jeden samolot SM.79^[66]. Podczas tej podróży, 13 sierpnia po godz. 17 funkcjonariusze francuskich władz Vichy dostali się na jego pokład z patrolowca i usiłowali zmusić kapitana do zawinięcia do portu tunezyjskiego i poddaniu się internowaniu, jednak jego kapitan F. Riley zdołał przekonać ich do umożliwienia kontynuowania rejsu^[3][66]. Statek zdołał ostatecznie dotrzeć 14 sierpnia po południu na Maltę^[3].

Ostatnimi działaniami operacji Pedestal była epopeja zbiornikowca „Ohio” i ratujących go marynarzy. Po odłączeniu od konwoju przed południem 13 sierpnia, niszczyciel HMS „Penn” próbował holować unieruchomiony zbiornikowiec, lecz próby te były nieskuteczne, gdyż statek miał kilkunastokrotnie większą wyporność, a z powodu uszkodzeń skręcał na lewo^[62]. Ponadto lotnictwo Osi kontynuowało ataki na „Ohio”, które jednak były w większości odpierane przez lotnictwo z Malty. Około godziny 14 „Penn” zdjął nawet załogę ze zbiornikowca, lecz nadal pozostał przy nim. O 17.40 dołączył do nich z Malty trałowiec HMS „Rye” z dwoma kutrami ML 121 i 168^[62]. HMS „Penn” i „Rye” podjęły wspólnie próby holowania, lecz podczas kolejnego nalotu o 18.35 tankowiec doznał dalszych uszkodzeń i hol uległ zerwaniu^[61]. Uszkodzeniu od bliskich wybuchów bomb uległ też kuter ML 168^[62]. Do grupy „Ohio” dołączył jednak następnie niszczyciel eskortowy HMS „Bramham”, a do ratowania statku zgłosiła się na ochotnika część marynarzy z zatopionych jednostek^[62].

Od 22.25 ponownie podjęto próbę holowania przez trałowiec „Rye”, a „Penn” stabilizował kurs tankowca z tyłu^[62]. Wkrótce jednak po godz. 1 hol uległ ponownie zerwaniu, w odległości ok. 90 mil morskich od Malty^[62]. W nocy i rano 14 sierpnia okręty, do których o 7.15 dołączył niszczyciel HMS „Ledbury”, a o 8.30 trałowiec HMS „Speedy”, podejmowały wysiłki w celu holowania „Ohio”, mimo kilkukrotnego zerwania holu^[62]. Próbowano też wypompowywać wodę. Około 10.45 rano, na skutek nalotu 24 samolotów Ju 88, dalszym uszkodzeniom uległa rufa tankowca^[62]. „Ohio” coraz bardziej zanurzał się pod wodę i jego kadłub groził przełamaniem się. Od 11.30 niszczyciele „Penn” i „Bramham” zaczęły holować tankowiec po bokach, podpierając go kadłubami z obu burt^[62]. Po południu w zasięgu wzroku pojawiła się Malta, lecz należało jeszcze okrążyć wyspę w celu wejścia do La Valetty i uniknięcia pól minowych, co wiązało się z dalszymi kłopotami z powodu trudności w manewrowaniu zespołem^[63]. Zespół holujący wspomagany był także przez trałowiec HMS „Hebe” i holownik „Robust”. Na ostatnim etapie fale przelewały się już ponad pokładem „Ohio”^[67]. Ostatecznie wysiłki zostały uwieńczone sukcesem i wprowadzeniem na wpół zatopionego „Ohio” do portu o 8.15 rano 15 sierpnia, w obecności wiwatujących tłumów mieszkańców^[67]. Został przycumowany do zatopionego na płyciźnie zbiornikowca „Plumleaf”, służącego jako pirs paliwowy^[67]. Po opróżnieniu zbiorników i napełnieniu ich wodą, „Ohio” został również osadzony na płyciźnie (po wojnie został on w 1946 roku zatopiony w dwóch częściach koło wyspy z uwagi na nieopłacalność remontu)^[67]. Niszczyciele HMS „Penn”, „Ledbury” i „Bramham” po prowizorycznej naprawie na Malcie powróciły 21 sierpnia do Gibraltaru^[67].

Przedłużeniem operacji Pedestal była operacja Baritone – powtórny rejs lotniskowca HMS „Furious” dostarczającego myśliwce na Maltę. Po powrocie do Gibraltaru 12 sierpnia, zaokrętowano na niego myśliwce Hurricane z lotniskowca „Argus” i 32 Spitfire’y dostarczone statkiem „Empire Clive”. 16 sierpnia lotniskowiec wypłynął w eskorcie krążownika przeciwlotniczego HMS „Charybdis” i 12 niszczycieli (HMS „Antelope”, „Bicester”, „Derwent”, „Eskimo”, „Somali”, „Laforey”, „Lookout”, „Lightning”, „Malcolm”, „Keppel”, „Venomous” i „Wishart”). 17 sierpnia „Furious” wypuścił 32 Spitfire’y, z czego na Maltę doleciało 29, po czym okręty wróciły do Gibraltaru. 25 sierpnia „Furious” z pancernikiem „Nelson”, krążownikiem „Kenya” i niszczycielami powrócił do Scapa Flow^[68].

Operacja Pedestal, pomimo że na szczeblu taktycznym była porażką z uwagi na utratę większości zaangażowanych statków i kilku okrętów, stanowiła niewątpliwy sukces strategiczny aliantów^[69]. Utracono lotniskowiec i dwa krążowniki, niszczyciel i 10 statków z zaangażowanych 14 (łącznie ze zniszczonym „Ohio”)^[69]. Spośród uszkodzonych jednostek, remont lotniskowca „Indomitable” trwał pół roku, a krążownika „Nigeria” ponad rok. Straty w ludziach były większe, niż w rozbitym konwoju arktycznym PQ-17 (czerwiec 1942 roku)^[69]. Jednakże pięć statków, które dotarły na Maltę, dostarczyło tam 32 tysięcy ton zapasów i 15 tys. ton paliwa, co nie tylko odsunęło bezpośrednio grożące widmo głodu i wyczerpania obrońców, ale stanowiło zapas wystarczający do końca roku^[3]. Malta ponownie mogła stać się bazą okrętów podwodnych i punktem uzupełniania zapasów dla okrętów nawodnych, a lotnictwo alianckie wzmogło działania. Po załamaniu aktywności alianckiej w zwalczaniu transportów w poprzednich miesiącach, od września ponownie wzrosły straty w transportach sił Osi do Afryki Północnej (w samym wrześniu zatopiono statki ze 100 tys. ton zaopatrzenia)^[69]. Przez to oddziały niemiecko-włoskie w Afryce nie dysponowały wystarczającą rezerwą materiałową, co przekładało się na działania lądowe i przyczyniło się do klęski sił Osi w decydującej bitwie pod El Alamein pod koniec października^[69].

Główni dowódcy i część innych uczestników otrzymała za przeprowadzenie operacji wysokie odznaczenia. Wiceadmirał Neville Syfret został rycerzem Orderu Łaźni (KCB), kontradmirał Harold Burrough – rycerzem komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego (KBE), a kontradmirał Lumley Lyster – komandorem tego Orderu (CBE). Z pozostałych, m.in. dowódca HMS „Ledbury” kmdr ppor. Roger Hill otrzymał Distinguished Service Order^[70]. Kapitan „Ohio” Dudley Mason(inne języki) otrzymał najwyższe cywilne odznaczenie za dzielność – Krzyż Jerzego (GC)^[71].

Przebieg operacji wykazał, że obecność własnego lotnictwa myśliwskiego jest kluczowym elementem w odpieraniu ataków powietrznych – do momentu odłączenia od konwoju lotniskowców brytyjskich alianci ponieśli stosunkowo niewielkie straty w jednostkach na skutek ataków lotnictwa, mimo że dysponowali myśliwcami pokładowymi o umiarkowanych osiągach^[69].

† – jednostki zatopione

# – jednostki uszkodzone (w stopniu większym niż lekki), ## – poważnie uszkodzone

Konwój:

• Force Z – zespół osłony (wicadm. Neville Syfret)^[6]
  • pancerniki: HMS „Nelson” (okręt flagowy wadm. N. Syfreta), „Rodney”#
  • lotniskowce: HMS „Victorious” (okręt flagowy kadm. A.L. St.G. Lystera), „Indomitable”##, „Eagle”†
  • krążowniki lekkie: HMS „Charybdis”(inne języki), „Phoebe”, „Sirius” (przeciwlotnicze typu Dido)
  • niszczyciele^[g]:
    • HMS „Eskimo”, „Somali”, „Tartar” (typu Tribal),
    • HMS „Antelope”, „Ithuriel”# (typów A-I)
    • HMS „Laforey”(inne języki), „Lightning”, „Lookout” (typu L/M),
    • HMS „Quentin” (typu Q),
    • HMS „Vansittart”, „Wishart” (typów V/W),
    • HMS „Zetland” (eskortowy typu Hunt II)

• Force X – eskorta konwoju (kadm. Harold Burrough)^[7]
  • krążowniki lekkie: HMS „Nigeria”## (flagowy kadm. Burrougha), „Kenya”(inne języki)#, „Manchester”†, „Cairo”(inne języki)† (przeciwlotniczy)
  • niszczyciele^[g]:
    • HMS „Ashanti” (typu Tribal),
    • HMS „Foresight”†, „Fury”, „Icarus”(inne języki), „Intrepid” (typów A-I),
    • HMS „Pathfinder”, „Penn” (typu P),
    • HMS „Bicester”, „Bramham”, „Derwent”, „Ledbury”, „Wilton” (eskortowe typów Hunt II i III)

• statki – frachtowce:^[9]
  • „Almeria Lykes”† (7773 BRT, amerykański),
  • „Brisbane Star”## (12 791 BRT),
  • „Clan Ferguson”† (7347 BRT),
  • „Deucalion”† (7516 BRT),
  • „Dorset”† (10 624 BRT),
  • „Empire Hope”† (12 688 BRT),
  • „Glenorchy”† (8982 BRT),
  • „Melbourne Star”# (12 806 BRT),
  • „Port Chalmers”# (8535 BRT),
  • „Rochester Castle”## (7795 BRT),
  • „Santa Elisa”† (8379 BRT, amerykański),
  • „Waimarama”† (12 843 BRT),
  • „Wairangi”† (12 400 BRT)
• zbiornikowiec „Ohio”## (9514 BRT, amerykański, czarterowany przez brytyjskie Ministerstwo Transportu Wojskowego)

Inne siły:

• zespół operacji Bellows i dodatkowe niszczyciele^[3]
  • lotniskowiec HMS „Furious”
  • niszczyciele: HMS „Amazon” (prototyp typu A), „Keppel”, „Malcolm” (typów Shakespeare/Scott), „Venomous”, „Vidette”, „Westcott”(inne języki), „Wolverine”(inne języki)#, „Wrestler”(inne języki)) (typów V/W)^[g]

• Force R – zespół zaopatrzenia z Gibraltaru^[18]:
  • zbiornikowce zaopatrzeniowe: „Brown Ranger”, „Dingledale”
  • korwety: HMS „Coltsfoot”, „Geranium”, „Jonquil”, „Spiraea” (typu Flower)
  • holownik ratowniczy: „Jaunty” (dołączony z Zespołu X)

• Force W – zespół zaopatrzenia z Freetown (na Atlantyku)^[18]
  • zbiornikowiec zaopatrzeniowy: „Abbeydale”
  • korwety: „Burdock” i „Armeria” (typu Flower)

• Siły trałowe z Malty^[7]:
  • trałowce: HMS „Hebe”, „Spedy” (typu Halcyon), „Hythe”, „Rye” (typu Bangor)
  • kutry trałowe: ML 121, 126, 134, 135, 168, 459, 462 (typu Fairmile B)

• 10 flotylla okrętów podwodnych – kmdr G.W.G. Simpson^[7]:
  • okręty podwodne: HMS „Safari” (typu S), „Uproar”, „Ultimatum”, „Unruffled”, „Utmost”, „Unite”, „Una”, P 42 („Unbroken”), P 222 (typu U)

• Force Y – konwój z Malty w kierunku Gibraltaru^[26]:
  • niszczyciele: HMS „Badsworth”, „Matchless”
  • statki: „Orari”, „Troilus”

• 3. Dywizjon krążowników – wiceadm. Angelo Parona(inne języki)^[17]
  • krążowniki ciężkie: „Gorizia” (flagowy), „Trieste”(inne języki), „Bolzano”##
  • niszczyciele: „Aviere”(inne języki), „Geniere”(inne języki), „Camicia Nera”, „Legionario”, „Ascari”, „Corsaro” (typu Soldati), „Grecale”(inne języki) (typu Maestrale)
• 7. Dywizjon krążowników – wiceadm. Alberto da Zara^[17]
  • krążowniki lekkie: „Eugenio di Savoia”, „Raimondo Montecuccoli”(inne języki), „Muzio Attendolo”(inne języki)##
  • niszczyciele: „Maestrale”(inne języki) (typu Maestrale), „Vincenzo Gioberti”, „Alfredo Oriani” (typu Oriani / Poeti), „Fuciliere” (typu Soldati)

• siły minowania
  • niszczyciel „Lanzerotto Malocello” (typu Navigatori)^[17]

• okręty podwodne
  • włoskie: „Brin”, „Dagabur(inne języki)”†, „Giada”#, „Uarsciek”, „Volframio”, „Granito”, „Angelo Emo”(inne języki), „Otaria”, „Dandolo”(inne języki), „Avorio”, „Cobalto”†, „Alagi”, „Ascianghi”(inne języki), „Axum”(inne języki), „Bronzo”, „Dessié”, „Asteria”^[17]
  • niemieckie: U-73, U-205^[17]

• kutry torpedowe:
  • 15. Dywizjon MAS (włoski): MAS 543, MAS 548, MAS 549, MAS 563^[17]
  • 18. Dywizjon MAS (włoski): MAS 533, MAS 553, MAS 556, MAS 560, MAS 562^[17]
  • 20. Dywizjon MAS (włoski): MAS 552, MAS 554, MAS 557, MAS 564^[17]
  • 2. Dywizjon MS (włoski): MS 16, MS 22, MS 23, MS 25, MS 26, MS 31^[17]
  • niemieckie: S 30, S 36, S 58, S 59^[17]

• David Brown: HMS Eagle. 1973, seria: Warship Profile. no 35. (ang.).
• Jack Greene, Alessandro Massignani: The Naval War in the Mediterranean, 1940–1943. Rochester: Chatham, 2002. ISBN 978-1-86176-057-9. (ang.).
• Zvonimir Freivogel: Operacja „Pedestal”. Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Okręty Wojenne, 2001, seria: Bitwy Morskie. nr 2. ISBN 83-908942-8-9.
• Arnold Hague: The supply of Malta 1940-1942, Part 1 of 3. Naval-history.net, 1995. [dostęp 2009-05-22]. (ang.).
• Don Kindell, Casualty Lists of the Royal Navy and Dominion Navies, World War 2. 1st – 31st AUGUST 1942 [dostęp 2009-07-04]
• Jürgen Rohwer: 1942 August. [w:] Chronik des Seekrieges 1939-1945 [on-line]. Württembergische Landesbibliothek Stuttgart, 2022. (niem.).
• Szymon Tetera. Uratować Maltę! Operacja „Pedestal” 3–15 sierpnia 1942 roku. „Technika Wojskowa Historia”. Nr specjalny 3/2018, s. 82–98, 2018. Warszawa: Magnum X. ISSN 2080-9743.