Przybroda
52°31′14″N 16°39′36″E/52,520556 16,660000| wieś | |
 Pałac w Przybrodzie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2021) |
414[2] |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
62-090[3] |
| Tablice rejestracyjne |
PZ |
| SIMC |
0594086 |
Położenie na mapie gminy Rokietnica  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu poznańskiego  | |
| 52°31′14″N 16°39′36″E/52,520556 16,660000[1]
| |
Przybroda (pol. hist. Przebroda[4]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Rokietnica[5].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską i trochę inaczej się nazywała. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1401 jako "Przebroda", 1440 "Przebrodno", 1446 "Przebrody"[4][6].
Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do lokalnego wielkopolskiego rodu Stopirków, Mrowińskich, którzy od nazwy wsi Mrowino przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Modrzewskich. W 1446 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Cerekwica[4].
Pierwszy zapis związany ze wsią pochodzi z historycznych zapisów sądowych. W 1401 Janusz Stopirka z Pawłowic koło Poznania był w sporze z Mikołajem Pniewskim o to, że Mikołaj nie uwolnił mu od roszczeń osób trzecich dwóch łanów oraz łąki we wsi Pzebroda. W latach 1432-1446 w archiwach notowany był Dobiesław z Mrowina i Przybrody, brat Szczepana. W 1432 toczył on spór sądowy z kasztelanem kamieńskim Dobrogostem Koleńskim. W 1440 woźny sądu ziemskiego zapowiedział dziedziny Mrowino i Przybroda należące do tegoż Dobiesława. W 1446 Dobiesław dał swojemu bratu Szczepanowi wieś Lubikowo w zamian otrzymując wsie Mrowino, Przybroda oraz Popowo. W 1446 wspomniany został Szczepan dziedzic przybrodzki, brat Dobiesława. W 1457 był dziedzicem w Lubikowie i wwiązany został w części dóbr Mrowino, Popowo i Przybroda braci Andrzeja i Pawła synów zmarłego Dobiesława z Mrowina[4].
W latach 1457-1513 wymieniany był właściciel we wsi Andrzej Mrowiński syn Dobiesława, brat Pawła. W 1470 dał on w dziale bratu Pawłowi dziedzicowi w Mrowinie połowy wsi Mrowino oraz Przybroda 1478 tenże zapisał żonie Katarzynie po 300 grzywien posagu oraz wiana na Mrowinie i opuszczonej wówczas wsi Przybroda. W 1495 Andrzej Mrowiński toczył proces z Mikołajem z Kretkowa wojewodą brzeskim, o to, że Mikołaj nie osądził swego kmiecia Ambrożego zwanego "Cesarzuchem z Pamiątkowa", który spalił las zwany Przebroda w Mrowinie o wartości 10 grzywien bez 6 groszy. W 1513 woźny sądowy zapowiedział dziedziny Mrowino i Przybroda należące do tegoż Andrzeja Mrowińskiego, a syn Jakub Mrowiński zapłacił opłatę zwaną "przysądne". W 1520 Andrzej toczył spór z Mikołajem Sędzińskim z Sędzina o 3 młode jastrzębie wartości 30 grzywien zabrane w gaju zwanym Przybroda[4].
W drugiej połowie XV wieku, od 1478 wieś notowana była jako opustoszała. Z lat 1495 i 1520 pochodzą informacje o lesie albo gaju zwanym Przybroda. W XVI wieku miejscowość weszła w skład prebendy „Rokitnica” w kapitule katedry poznańskiej i jej dalsze losy nie są znane. Historycy nie mają jednak wątpliwości, że wymienione przekazy dotyczą wsi, która istniała na terenie dzisiejszej Przybrody. Wskazuje na to m.in. fakt, że Przybroda wraz z sąsiednią wsią Mrowino stanowiło jeden kompleks dóbr będący przedmiotem kilkakrotnych transakcji. Obecne położenie Przybrody poświadcza także późniejsza mapa Perthéesa gdzie wieś jest na niej zaznaczona[4][6].
W latach 1457-1470 jako dziedzic w Mrowinie i Przybrodzie odnotowany został Paweł syn Dobiesława, oraz brat Andrzeja. W 1470 zapisał on po 200 grzywien posagu oraz wiana żonie Jadwidze na połowach wsi Mrowino i Przybroda. W XVI wieku wieś stała się częściowo własnością kapituły poznańskiej. W 1529 Klemens Modrzewski zapisał na wsi wikariuszom katedry poznańskiej czynsz w wysokości jednej kopy z zastrzeżeniem prawa wykupu za 15 grzywien[4][7][8].
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W XIX wieku Przybroda przeszła w ręce rządu pruskiego[9]. Pod koniec XIX wieku wieś liczyła 8 domostw i 51 mieszkańców, z czego 4 było wyznania protestanckiego[7].
Od 1918 majątek w Przybrodzie (553 ha) przeszedł na własność Skarbu Państwa i był dzierżawiony[8][9]. Ostatnim przedwojennym dzierżawcą był A. Fenrych[8]. W 1945 majątek przejął Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, a w 1952 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, który utworzył Rolniczo-Sadownicze Gospodarstwo Doświadczalne. Sady gospodarstwa obejmowały w 1996 powierzchnię 380 ha[10], zaś w 2019 powierzchnia całości liczyła 490 ha (wraz z częścią poświęconą produkcji zwierzęcej)[11].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego[12].
W XXI wieku populacja Przybrody jest stabilna: w 2011 było to 404 mieszkańców[13], zaś w 2021 – 414 osób[2].
We wsi znajdował się przystanek kolejowy Przybroda na linii kolejowej Poznań-Międzychód[12].
W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa umieszczono zespół pałacowy (pałac i park) z przełomu XIX i XX wieku[14]. Na początku XX wieku pałac został przebudowany. Sam park dworski, o krajobrazowym charakterze pochodzi z końca XVIII wieku[8]. Ma powierzchnię 2,49 ha[8]. W parku dworskim znajdują się również niezabytkowe dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze z lat 1950-1955[8]. Znajdują się w nim m.in. dęby szypułkowe osiągające obwód pnia ponad 3 m (na wysokości pierśnicy)[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 111405.
- ↑ a b NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-09-30].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1061 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ a b c d e f g Gąsiorowski 1992 ↓, s. 828.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1783, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-10-21].
- ↑ a b Przebroda, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
- ↑ a b Przybroda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 200.
- ↑ a b c d e f g Hipolit Rataj, Park pałacowy. Karta biała zabytku, zabytek.pl, 1978 [dostęp 2023-09-30] (pol.).
- ↑ a b Marcin Libicki, Piotr Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2003, s. 296-297, ISBN 83-7301-243-5.
- ↑ Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 464. ISBN 83-7079-589-7.
- ↑ Mapa powiatu poznańskiego na 100-lecie Uniwersytetu w Poznaniu, [w:] Michał Boksa, 20 lat powiatu poznańskiego, „Kronika powiatu poznańskiego”, Poznań: Starostwo Powiatowe w Poznaniu, październik 2019, s. 45, ISSN 2082-3509 (pol.).
- ↑ a b Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997, s. 1-2. ISBN 83-7135-150-X.
- ↑ Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-07-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 czerwca 2015)].
- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 190. [dostęp 2016-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Przebroda”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 828.
- Studium uwarunkowań i zagospodarowania przestrzennego gminy Rokietnica, Poznań - Rokietnica 1999 r. (Biuletyn Informacji Publicznej Gminy Rokietnica),
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Przebroda, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
_COA.svg)
