Rose Chibambo
 Wizerunek Chibambo na banknocie 200 kwach malawijskich | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Członkini Zgromadzenia Narodowego Malawi | |
| Okres |
od 26 maja 1964 |
| Przynależność polityczna | |
| Wiceministra ds. zasobów naturalnych, geodezji i spraw społecznych | |
| Okres |
od 1964 |
| Przynależność polityczna |
Malawi Congress Party |
Rose Lomathinda Chibambo, Rose Ziba (ur. 8 września 1928 w wiosce Kapukuni w dystrykcie Mzimba, zm. 12 stycznia 2016 w Blantyre) – malawijska działaczka niepodległościowa i polityczka. Pierwsza kobieta na stanowisku ministerialnym w Malawi oraz pierwsza kobieta wybrana do parlamentu kraju.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Młodość, edukacja i kariera zawodowa
[edytuj | edytuj kod]Rose Ziba urodziła się 8 września 1928 w wiosce Kapukuni w Regionie Północnym[1].
Uczęszczała do szkoły podstawowej w Kafukule oraz w Ekwendeni. Pobierała nauki w jednej z najwcześniej utworzonych szkół misyjnych w Afryce Środkowej przez Church of Central Africa, Presbyterian. Edukację zakończyła na siódmej klasie, nie kończąc szkoły z powodu wczesnego małżeństwa z Edwinem Chibambo[1].
Działalność polityczna
[edytuj | edytuj kod]Jej pierwszy kontakt ze światem polityki odbył się poprzez Nyasaland African Congress (NAC) (ruch poprzedzający partię Malawi Congress Party), gdy mieszkała w Ekwendeni. W sierpniu 1945 roku wzięła udział w przemowie Charlesa Chidongo Chinuli, wiceprzewodniczącego NAC, wzywającego ludność Malawi do uzyskania niepodległości od Wielkiej Brytanii. Niedługo po tym wystąpieniu stała się jedną z głównych figur ruchu niepodległościowego w Malawi. W 1951 roku dołączyła do ruchu oporu, który sprzeciwiał się brytyjskiemu planowi połączenia Malawi z Rodezją Północną i Rodezją Południową w jedną kolonię[1].
W 1952 roku została wybrana skarbniczką regionalnego oddziału NAC, a w 1954 roku była jedną z założycieli kobiecej frakcji NAC. Została jej pierwszą przewodniczącą. Gdy 3 marca 1959 rząd kolonialny ogłosił stan wyjątkowy, została internowana wraz ze swoją córką, którą urodziła zaledwie dwa dni wcześniej. Razem z dzieckiem spędziła 13 miesięcy w więzieniu[1].
Gdy Malawi uzyskało niepodległość w 1964 roku, z powodzeniem wystartowała w wyborach generalnych w Niasie w tym samym roku z ramienia Malawi Congress Party. Została pierwszą i jedyną kobietą wybraną do parlamentu. Została mianowana wiceministrą ds. zasobów naturalnych, geodezji i spraw społecznych. Później w tym samym roku krajem wstrząsnął kryzys gabinetowy. Została odwołana ze stanowiska przez prezydenta Malawi Hastingsa Kamuzu Bandę razem z pozostałymi członkami rządu, którzy sprzeciwiali się jego decyzjom. Kolejnego dnia Banda zwołał nadzwyczajną sesję parlamentu, która pozbawiła mandatów parlamentarzystów sprzeciwiających się prezydentowi[1][2].
Chibambo przeżyła na wygnaniu 28 lat. Przez ten czas mieszkała w Zambii. Powróciła do kraju w grudniu 1993 roku, gdy Malawi przywróciło system wielopartyjny oraz ogłosiło amnestię dla wygnanych w 1964 polityków[1].
Życie prywatne, śmierć i upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]Była mężatką. Miała dziewięcioro dzieci[1]. W 2009 roku jej imieniem została nazwana jedna z ulic w mieście Mzuzu. W ceremonii nadania nazwy tejże ulicy wzięła udział wraz z prezydentem Bingu wa Mutharikiem[3]. Zmarła 12 stycznia 2016 w Blantyre[4].
Jej twarz znajduje się na banknocie 200 kwach malawijskich[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Amandina Lihamba, Women Writing Africa: The eastern region, Feminist Press at the City University of New York, 2007, s. 214–216, ISBN 978-1-55861-535-9 [dostęp 2025-07-27] (ang.).
- ↑ Colin Baker, Revolt of the Ministers: The Malawi Cabinet Crisis 1964–1965, Bloomsbury Academic, 11 maja 2001, ISBN 978-1-86064-642-3 [dostęp 2025-07-27] (ang.).
- ↑ Bingu power in Malawi [online], malawidigest.blogspot.com, 21 kwietnia 2009 [dostęp 2025-07-27] (ang.).
- ↑ a b Malawi: First Female Minister Rose Chibambo Dies, „allAfrica.com” [dostęp 2025-07-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-07] (ang.).
