Spis treści
Rychtal
| miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
Ratusz na rynku w Rychtalu | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Województwo | |||||
| Powiat | |||||
| Gmina | |||||
| Prawa miejskie |
1294–1934, od 2024 | ||||
| Burmistrz |
Adam Staszczyk | ||||
| Powierzchnia |
3,9619[1] km² | ||||
| Populacja (2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
| Strefa numeracyjna |
62 | ||||
| Kod pocztowy |
63-630[3] | ||||
| Tablice rejestracyjne |
PKE | ||||
Położenie na mapie gminy Rychtal | |||||
Położenie na mapie Polski | |||||
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego | |||||
Położenie na mapie powiatu kępińskiego | |||||
| TERC (TERYT) |
3008064[5] | ||||
| SIMC |
0208077[5] | ||||
Urząd miejski Rynek 163-630 Rychtal | |||||
| Strona internetowa | |||||
Rychtal (niem. Reichthal) – miasto w Polsce położone w województwie wielkopolskim, w powiecie kępińskim, jest siedzibą gminy Rychtal[5]. Leży na terenie historycznego Dolnego Śląska.
Status administracyjny
[edytuj | edytuj kod]Rychtal uzyskał lokację miejską w 1294 roku[6]. Do 1920 roku należał do powiatu namysłowskiego w rejencji wrocławskiej (prowincja śląska), a po przejściu pod administrację polską włączono go do powiatu kępińskiego w województwie poznańskim[7]. Zdegradowany do rangi wsi 13 czerwca 1934 w związku z reformą administracyjną II RP, stając się przejściowo wiejską gminą jednostkową[8]. 1 sierpnia 1934 wszedł w skład nowo utworzonej zbiorowej gminy Rychtal[9], w której to granicach stał się gromadą (ówczesny odpowiednik sołectwa)[10]. W latach 1934–1954 siedziba wiejskiej gminy Rychtal, w latach 1954–1972 gromady Rychtal[11], a od 1973 roku reaktywowanej gminy Rychtal[12]. W latach 1975–1998 należał administracyjnie do województwa kaliskiego. 1 stycznia 2024 roku ponownie uzyskał status miasta[1].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Rychtal leży w południowej części województwa wielkopolskiego w powiecie kępińskim. Najbliższymi miastami są: Namysłów, Kępno, Syców, Wołczyn i Bierutów. Rychtal położony jest tuż przy granicy województw wielkopolskiego i opolskiego (oddziela ona miasto od położonej w powiecie namysłowskim wsi Głuszyna) oraz w niewielkiej odległości (około 10 kilometrów) od trójstyku granic województw: opolskiego, dolnośląskiego i wielkopolskiego (między miejscowościami Brzezinka, Gronowice oraz Trębaczów). Nieopodal miasta przepływa Studnica (dopływ Widawy).
Opis
[edytuj | edytuj kod]Niemiecka nazwa Reichtal oznacza bogatą dolinę[13]. Po 1787 roku nastąpił szybki rozwój gospodarczy miasta[14].
U progu I wojny światowej miasto zamieszkiwało 1005 Niemców (93%), 50 Polaków (5%) i 21 Żydów (2%). Spośród niemieckich i polskich mieszkańców katolików było 800 (74%), a osób wyznania ewangelickiego 261 (24%) – w tym jedynie 2 Polaków[15]. Rychtal do 1920 roku znajdował się w powiecie namysłowskim w rejencji wrocławskiej (prowincja śląska). 10 stycznia 1920 roku Rychtal wraz z okolicą (tzw. Kraik Rychtalski), na mocy traktatu wersalskiego został przyłączony do Polski[16], pomimo protestów niemieckich mieszkańców. Zorganizowali oni nieuznany plebiscyt, w którym 93% głosujących (przy frekwencji 75%) opowiedziało się za pozostaniem przy Niemczech[17][18]. W okresie międzywojennym Rychtal leżał w Polsce, w granicach województwa poznańskiego (przed rozbiorami leżał na terenie Królestwa Prus), położony w pobliżu granicy polsko-niemieckiej. Polski spis z 1921 roku wskazał, że w Rychtalu żyło 596 (64%) Niemców i 294 (32%) Polaków[19]. Rychtal utracił prawa miejskie w 1934 roku. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Rychtal”[20].
W styczniu 1945 roku miejsce zaciętych walk sowiecko-niemieckich. 20 stycznia Dowództwo Grupy Armii A zameldowało, że wkraczające oddziały sowieckie dopuściły się zbrodni wojennej, rozstrzeliwując mieszkańców miasta (zginęło ok. 25 cywilów)[21].
W okolicach Rychtala (południowa część Krainy Wielkopolski) występuje sosna rychtalska. W pobliżu miejscowości znajduje się rezerwat przyrody Studnica. Istniała tutaj także fabryka organów Bacha. W Rychtalu jest XIX-wieczny ratusz, zabytkowy kościół pod wezwaniem Męczeństwa Świętego Jana Chrzciciela.
W miejscowości funkcjonowała stacja kolejowa Rychtal.
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]W północno-wschodniej części miasta na ulicy Słonecznej znajduje się Przedszkole Samorządowe, do którego uczęszczają dzieci z Rychtala, Zgorzelca, Krzyżownik, Skoroszowa, Proszowa, Dalanowa oraz Dworzyszcz.
W Rychtalu znajduje się również Szkoła Podstawowa im. o. Konrada Stolarka, do której uczęszczają dzieci z Rychtala, Zgorzelca, Krzyżownik, Skoroszowa, Proszowa, Dalanowa oraz Dworzyszcz. Szkoła składa się z dwóch oddziałów zlokalizowanych w budynkach przy tej samej ulicy:
- oddział klas I–IV (ul. Kępińska 13)
- oddział klas V–VIII (ul. Kępińska 12)
W latach 1998–2018 w Rychtalu funkcjonowało również Gimnazjum im. Karola Wojtyły (obecnie znajdują się tam oddziały klas V–VIII, a Szkoła Podstawowa w Rychtalu otrzymała nowe imię i Patrona - o. Konrada Stolarka).
Dalszą edukację młodzież z terenu gminy odbywa poza Rychtalem (w większości w szkołach średnich zlokalizowanych w Kępnie, Namysłowie lub na terenie powiatu ostrowskiego).
Poza dziećmi z Rychtala, Zgorzelca, Krzyżownik, Skoroszowa, Proszowa, Dalanowa oraz Dworzyszcz z edukacji w rychtalskiej Szkole Podstawowej oraz w rychtalskim Przedszkolu Samorządowym korzystają również dzieci z Darnowca, Sadogóry oraz Wielkiego Buczku (tylko w przypadkach, gdy jest miejsce w oddziałach i gdy dyrekcja wyrazi zgodę).
Od 1 lutego 2024 roku Gminne Centrum Biblioteczno-Kulturalne pełni funkcję głównej instytucji kulturalnej w Rychtalu, a jego organizatorem jest gmina Rychtal. Placówka ta stanowi integralną część lokalnego krajobrazu kulturalnego.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[22]:
- układ urbanistyczny (oraz warstwy archeologiczne), XIV–XIX w.
- kościół rzymskokatolicki (parafialny) pod wezwaniem Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, 1784–1785 r.
Nieistniejące obiekty:
- kościół ewangelicki, 1871–1873 r. (rozebrany w latach 1955–1959).
Ikonografia
[edytuj | edytuj kod]-
Panorama Rychtala (II poł. XVIII w.)
-
Kościół pod wezwaniem Męczeństwa Świętego Jana Chrzciciela
-
Dawny kościół ewangelicki (projekt z 1871 r.)
-
Barokowa figura świętego Jana Nepomucena, stojąca dawniej na rynku (obecnie znajduje się przy murze kościoła pod wezwaniem Męczeństwa Jana Chrzciciela), ok. 1910 r.
-
Dawny dworzec kolejowy (ok. 1915 r.)
-
Protest niemieckich mieszkańców na rynku po ogłoszeniu postanowień traktatu wersalskiego (1919 r.), na mocy którego miasto przyłączono do Polski
-
Przejście na granicy polsko-niemieckiej nieopodal Rychtala, II poł. lat 30. XX w.
Ludzie związani z Rychtalem
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Dz.U. 2023 poz. 1472.
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1128 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 119085.
- ↑ a b c GUS. Rejestr TERYT
- ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 66-67.
- ↑ Dziennik Urzędowy Ministerstwa Byłej Dzielnicy Pruskiej 1920.06.23 R.1 Nr 33. poz. 292
- ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 422
- ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 69, poz. 655
- ↑ Poznański Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 41, poz. 537
- ↑ Uchwała Nr 23/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu kępińskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100)
- ↑ Uchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972 r., Nr 32, Poz. 391).
- ↑ Historia i legendy [online], rychtal.pl [dostęp 2026-02-14].
- ↑ Będą dwa nowe miasta w Wielkopolsce! Tak wygląda lista miejscowości [online], poznan.eska.pl [dostęp 2026-02-14].
- ↑ Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1905 und anderer amtlicher Quellen, t. 6: Provinz Schlesien, Berlin 1908 (Gemeindelexikon für das Königreich Preußen), s. 204–205.
- ↑ M. Patelski, Zapomniany epizod z dziejów walk o Śląsk. Sprawa przyłączenia powiatu namysłowskiego i sycowskiego do Polski 1919-1921,[ w:] Rok 1921 na Kresach Wschodnich i Zachodnich. Historia i pamięć, pod red. Macieja Fica i Joanny Lusek, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu: Bytom 2021, ISBN 978-83-65786-74-6
- ↑ Wyniki nieoficjalnego plebiscytu
- ↑ Die blutende Grenze Niederschlesiens
- ↑ Województwo poznańskie, s. 29
- ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 23. ISBN 83-87424-77-3.
- ↑ Mark Sołonin: Nic dobrego na wojnie. Poznań: Rebis, 2011, s. 244. ISBN 978-83-7510-714-2.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 163. [dostęp 2013-09-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wiesława Ptak, Maciej Oscenda, Andrzej Nolbert, Kocham Rychtal. Opowieść o miejscowości i parafii Rychtal od zarania dziejów do dnia dzisiejszego. Wydawnictwo Koronis, Bydgoszcz: Parafia Rzymskokatolicka, Rychtal 2006. ISBN 83-920674-9-5.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Rychtal (2), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 74.









