Sesimbra

Sesimbra

gmina
Herb Flaga
Państwo	Portugalia
Dystrykt	Setúbal
Kraina historyczna	Estremadura
Region (NUTS 2)	Półwysep Setúbal
Podregion (NUTS 3)	Półwysep Setúbal
Siedziba	Sesimbra
Powierzchnia	194,98 km²
Populacja (2022) • liczba ludności	55.504
• gęstość	268,7 os./km²
Kod pocztowy	2970
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw	3
Położenie na mapie Portugalii
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Sesimbra – miasto w Portugalii, w dystrykcie Setúbal, w Obszarze Metropolitalnym Lizbony, położona na południowym skraju półwyspu Setúbal nad Oceanem Atlantyckim. Jest siedzibą gminy o tej samej nazwie.

Gmina Sesimbra położona jest w południowej części półwyspu Setúbal. Od północy graniczy z gminami Almada i Seixal, od północnego wschodu - Barreiro, od wschodu - Setubal. Powierzchnia gminy wynosi 194,98 km², z czego ok. 40 km stanowi linia brzegowa^[1]. Jej teren obejmuje fragment Serra da Arrábida, oraz wybrzeże Atlantyku od plaż Meco po przylądek Espichel na zachodzie i dalej południowe wybrzeże aż po skalisty fragment Calhau dos Alhos. Na obszarze gminy znajdują się: Park Przyrodniczy Arrábida (17.641 ha)^[2] oraz Park Morski im. prof. Luiza Saldanhy (ok. 53 km²)^[3].

Miasto Sesimbra położone jest na południowym wybrzeżu półwyspu Setúbal.

Na mocy ustawy z 2013 roku (Lei n.º 11-A/2013)^[4] gmina dzieli się na trzy sołectwa:

• Sesimbra (Zamek) (port. Sesimbra (Castelo))
• Sesimbra (Święty Jerzy) (port. Sesimbra (Santiago))
• Quinta do Conde

Według spisu narodowego Censos 2021 gmina liczyła 52.384 mieszkańców. Największe skupisko ludności znajduje się w sołectwie Quinta do Conde^[5][6].

Spisy powszechne ludności Portugalii, zgodne z wytycznymi Międzynarodowego Kongresu Statystycznego w Brukseli z 1853 r., odbywały się od 1864 r. i są dostępne do wglądu na stronie internetowej Narodowego Instytutu Statystycznego (INE).

Ślady obecności człowieka w Sesimbrze sięgają neolitu (3000 r. p.n.e.). W epoce żelaza (VIII-II) estuarium rzeki Sado zamieszkiwali Cempsi (łac.) - plemię lub klan wymienione w poemacie Ora maritima Rufusa Festusa Awienusa (IV w.)^[7], od których według tradycji pochodzi nazwa miasta^[8].

Zamek powstał w czasach muzułmańskich (IX w.) na wzgórzu dominującym nad zatoką. W 1165 roku twierdzę zdobył król Alfons I Zdobywca, jednak w końcu XII wieku zamek ponownie zajęły wojska muzułmańskie, doszczętnie go niszcząc. Nowy zamek zbudowano po wyparciu muzułmanów przez króla Sancho I w 1200 r. W 1201 roku król Sancho I nadał miejscowości przywilej emfiteuzy. Wokół zamku powstała pierwsza osada^[9]. W 1236 r. zamek stał się własnością Zakonu św. Jakuba, po czym prawdopodobnie wzniesiono mur ochronny wokół osady na podzamczu. W 1364 r. zamek był punktem schronienia i oporu mistrza Zakonu Avis podczas inwazji kastylijskiej. Zamek i osada zostały złupione przez flotę kastylijską, powracającą z oblężenia Lizbony^[9].

W 1516 r. kompleks zamkowy znajdował się w stanie zaawansowanej ruiny, a król nakazał zabrać z niego armaty. Źródła z tego okresu wspominają również o istnieniu w obrębie murów obronnych szpitala Ducha Świętego wraz z kaplicą, w której ołtarzu znajdowały się retabla. W 1536 r. ufundowano nowe sołectwo św. Jerzego (Santiago), a mieszkańcy stopniowo przenosili się spod zamku do bardziej atrakcyjnej wioski rybackiej na wybrzeżu^[9].

W 1755 r. w wyniku wielkiego trzęsienia ziemi, które nawiedziło rejon Lizbony, zamek w Sesimbrze, który już wcześniej znajdował się w ruinie, został kompletnie zniszczony i opuszczony^[9].

W XIX w. część dawnego muru zamku została wykorzystana do budowy cmentarza gminnego. W pierwszej połowie XX w. w XVI-wiecznym bastionie i średniowiecznym murze wykonano wyrwę w celu budowy drogi ułatwiającej dostęp podczas uroczystości Matki Boskiej Zamkowej (port. Nossa Senhora do Castelo) i organizacji pogrzebów^[9]. W latach 1933-1945 prowadzono różne prace zabezpieczające pozostałości zamku. W 1975 r. na podstawie istniejącej dokumentacji i badań archeologicznych udało się częściowo odtworzyć infrastrukturę dawnej rezydencji burmistrza^[9].

W akcie lokacyjnym nadanym w 1201 r. przez króla Sancha I znajduje się pierwsza pisemna wzmianka o praktykowaniu rybołówstwa w rejonie Sesimbry^[10][11]. W średniowieczu ludność zaczęła przemieszczać się z osady na wzgórzu do nowej, rybackiej osady nad morzem. Dzisiejsza miejscowość Sesimbra wzięła początek z osady rybackiej założonej w XIII w. z inicjatywy króla Dionizego I^[12].

Znaczenie działalności związanej z morzem zwiększyło się w drugiej połowie XVI wieku, głównie dzięki odkryciom geograficznym, i przyspieszyło urbanizację na wybrzeżu, ze szkodą dla wyżej położonych obszarów, które od końca poprzedniego wieku były stopniowo opuszczane. Tradycja miejska mówi, że w 1534 r. odnaleziono na plaży czczony wizerunek Pana Jezusa z Ranami (port. Senhor Jesus das Chagas). Dało to początek najważniejszemu świętu społeczności Sesimbry^[13]. W XV i XVI w. nastąpił znaczny rozwój urbanistyczny miejscowości, spowodowany rozwojem rybołówstwa i odkryciami geograficznymi. Wtedy też powstały niektóre z najważniejszych zabytków Sesimbry^[14]. Dzisiejsze sołectwo Santiago założono w 1536 roku, kiedy to istniał już tam ważny zespół zabudowań. Początkowo osadnictwo skupiało się na wybrzeżu i w centrum, stopniowo rozprzestrzeniając się w głąb lądu^[12].

Znaczny rozwój rybołówstwa na morzu w okolicy Sesimbry był możliwy dzięki udoskonaleniu technik połowowych, szczególnie za pomocą stałych instalacji rybackich rozmieszczonych wzdłuż wybrzeża. Wysokie zyski osiągane z tej działalności powodowały, że korsarze wielokrotnie atakowali instalacje, a Sesimbra nie była pod tym względem wyjątkiem. Dokument z 1655 roku, wydany przez radę wojny króla Jana IV, wspomina o ataku muzułmańskiej floty, składającej się z siedmiu statków i siedmiu łodzi, co skłoniło sierżanta majora miasta, Luísa Soaresa Barreto, do zwrócenia się o pomoc do króla^[14]. W XVI w., za króla Manuela I, na plaży w centrum miejscowości powstała Forteca Świętego Jakuba (port. Fortaleza de Santiago), której dzieje są ściśle związane z życiem miejscowości - najpierw służyła jako ochrona kotwicowiska, później zaczęła pełnić funkcje cywilne. 3 czerwca 1602 roku w Zatoce Sesimbry doszło do bitwy morskiej w trakcie wojny angielsko-hiszpańskiej, zakończonej zwycięstwem floty angielskiej^[15] i zniszczeniem fortecy^[9]. W ramach Restauracji Niepodległości z lat 1639-1640, w latach 1640-1648 zbudowano nową fortecę Santiago, wykorzystując istniejącą wcześniej konstrukcję, oraz kilka innych fortów rozmieszczonych wzdłuż wybrzeża^[14]. Po kompleksowej rewaloryzacji fortecę Św. Jerzego udostępniono ponownie w lipcu 2014 r., a w 2016 r. umieszczono w niej Muzeum Morskie (port. Museu Marítimo de Sesimbra)^[16].

Wraz z postępującym upadkiem przemysłu stoczniowego i rybołówstwa, który towarzyszył sytuacji gospodarczej kraju w latach 1807-1808, region został najechany przez Francuzów, a sanktuarium Espichel zostało splądrowane, co oznaczało początek upadku kultu. Jeszcze przed końcem XIX wieku ludność Sesimbra została również dotknięta dwoma epidemiami, w 1856 i 1857 roku^[14].

Na przełomie XIX i XX w. i w okresie 1933–1945 rozwinął się przemysł produkcji konserw rybnych, ale wcześniejsze tradycje suszenia/solenia ryb sięgają co najmniej XVII w. (rodzina Nero od 1680 r.). W połowie XX w. funkcjonowało w Sesimbrze 14 fabryk konserw rybnych, wszystkie jednak zostały zamknięte przed końcem tego stulecia^[17].

Zdjęcie	Opis
	Zamek w Sesimbrze (port. Castelo de Sesimbra) – średniowieczna twierdza, od 1910 roku wpisana na listę pomników narodowych[18].
	Forteca Św. Jakuba (port. Fortaleza de Santiago) – XVII-wieczna fortyfikacja nad plażą, obecnie centrum kulturalne i muzeum morskie[19].
	Sanktuarium Matki Boskiej Przylądka Espichel (port. Nossa Senhora do Cabo Espichel) – kompleks sakralny na przylądku Espichel[20].
	Fort Świętego Teodozjusza (port. Forte de São Teodósio (do Cavalo)) w Ponta do Cavalo[21].
	Kościół parafialny pw. Św. Jakuba (port. Igreja Matriz de Santiago) – kościół z XVI w. w stylu przejściowym pomiędzy manuelińskim a renesansowym[22].
	Kaplica Ducha Świętego Ludzi Morza (port. Capela do Espírito Santo dos Mareantes) – obiekt z XV w. wzniesiony przez korporację marynarzy i rybaków; po zniszczeniach z 1755 r. w XX w. służył jako Biblioteka Miejska, a po pracach rewaloryzacyjnych funkcjonuje jako muzeum/centrum interpretacyjne z kolekcją sztuki sakralnej[23].
	Pręgierz miejski (port. pelourinho) – kopia z 1988 r. pręgierza zniszczonego w 1914 r.[24]
	Kościół Świętego Domu Miłosierdzia (port. Igreja da Santa Casa da Misericórdia) – obiekt z początków XVI w. w stylu manuelińskim[25]

Tradycyjną podstawą gospodarki jest rybołówstwo; Sesimbra jest jednym z głównych ośrodków rybołówstwa w Portugalii; w miejscowym porcie działa targ pierwszej sprzedaży ryb (lota) zarządzany przez państwową spółkę Docapesca^[26], która publikuje bieżące statystyki obrotu i cen^[27][28]. Według komunikatu Urzędu Gminy, w 2022 r. sesimbryjska lota utrzymała pierwsze miejsce w kraju pod względem ilości sprzedanego rybostanu – ponad 22 tys. ton^[29]. Gmina prowadzi także działania edukacyjne (wizyty w locie i strefie wyładunku) promujące sektor rybny^[30].

Port w Sesimbrze jest zarządzany przez APSS – Administração dos Portos de Setúbal e Sesimbra i – ze względu na warunki naturalne – jest „szczególnie ukierunkowany na rozwój przemysłu rybnego”^[31]. Część infrastruktury pełni funkcje rekreacyjne; Porto de Recreio do Clube Naval de Sesimbra (marina) dysponuje 207 miejscami postojowymi dla jednostek o dł. do 15 m, z zapleczem usługowym dla żeglarzy^[32].

Sesimbra jest znaną miejscowością letniskową, popularną wśród Portugalczyków (szczególnie mieszkańców aglomeracji Lizbony), ale gości także wielu turystów zagranicznych^[33].

Znaczną część wybrzeża zajmuje Park Morski im. prof. Luiza Saldanhy (część Parku Przyrodniczego Arrábida), w którym łączy się ochronę przyrody z użytkowaniem morza (m.in. rybołówstwo, nurkowanie, turystyka wodna)^[34][35].

Według rządowego raportu GEE o Sesimbrze, w 2023 r. obiekty noclegowe w gminie przyjęły 105.038 gości, osiągając 17.689 tys. € przychodów oraz 45,3% netto wskaźnika obłożenia miejsc noclegowych; pojemność noclegowa w 2023 r. wyniosła 1498 miejsc. W 2022 r. zanotowano 232.614 noclegów^[6].

• Four Points by Sheraton Sesimbra – 207 pokoi^[36].
• Hotel do Mar – 168 pokoi (160 pokoi + 8 apartamentów)^[37].
• SANA Sesimbra Hotel – 100 pokoi i apartamentów^[38].
• Sesimbra Hotel & Spa – 92 jednostki (84 pokoje + 8 apartamentów)^[39].

W pobliżu Fortu Konia zlokalizowany jest duży kemping^[40].

• Cabo Espichel – przylądek z sanktuarium, latarnią morską i śladami dinozaurów (Pedra da Mua)^[41].
• Praia do Meco – plaża znana z wyznaczonej strefy naturystycznej i sportów wodnych^[42].
• Praia da Ribeira do Cavalo – plaża dostępna pieszo szlakiem lub od strony morza^[43].
• Park Morski im. prof. Luiza Saldanhy oferuje aktywności morskie: nurkowanie, obserwacje delfinów^[44].

• Karnawał w Sesimbrze (port. Carnaval de Sesimbra) – jeden z najbardziej rozpoznawalnych karnawałów w Portugalii; główne parady szkół samby i grup axé przechodzą wzdłuż nadmorskiej promenady w niedzielę i wtorek, a w programie pojawiają się także m.in. parada klaunów w poniedziałek, cegadas i enterro do bacalhau^[45][46][47].
• Święto ku czci Pana Jezusa z Ranami (port. Festa em Honra do Senhor Jesus das Chagas) – najważniejsze święto społeczności rybackiej; punkt kulminacyjny stanowi procesja ulicami miasta w dniu 4 maja (święto gminne), z salutami łodzi w zatoce^[48][49][50].
• Santos Populares i Marchas Populares – czerwcowe obchody z pochodami marchas populares w centrum Sesimbry oraz w Quinta do Conde^[51][52][53].
• Festas de Santiago – lipcowe obchody parafialne i program artystyczny, m.in. koncerty i wydarzenia w ramach letniej animacji^[54][55].
• ZimbraMel – Targi miodu z półwyspu Setúbal (port. ZimbraMel – Feira do Mel da Península de Setúbal) – doroczne targi miodu (ostatni weekend sierpnia), z warsztatami, konkursami i koncertami, organizowane w Parku im. Augusto Pólvory w miejscowości Maçã^[56].
• Wystawa jabłek odmiany Camoesa, słodyczy i pieczywa (port. Mostra de Maçã Camoesa, Doçaria e Pão) – jesienny przegląd produktów lokalnych (m.in. jabłek odmiany maçã camoesa i wypieku farinha torrada, będącego dawną formą batonu energetycznego, tradycyjnie przygotowywaną dla rybaków wypływających w morze)^[57][58].
• Sylwester – pokaz fajerwerków na nabrzeżu oraz tradycyjne Réveillon Subaquático (podwodny sylwester)^[59].

• Kinoteatr Miejski im. João Moty (port. Cineteatro Municipal João Mota) – miejski teatr/kino z regularnym repertuarem muzycznym, teatralnym i filmowym; instytucja publikuje sezonowe programy i prowadzi cykle rodzinne^[60][61][62].
• Muzeum Morskie Sesimbry (port. Museu Marítimo de Sesimbra) – muzeum miejskie poświęcone historii morza, rybołówstwa i społeczności rybackiej, działające w Fortecy Św. Jerzego (otwarte w 2016 r.)^[63][64].
• Muzeum Miejskie (port. Museu Municipal) w Kaplicy Ducha Świętego Ludzi Morza – muzeum i centrum interpretacyjne z kolekcją sztuki sakralnej^[65].
• Biblioteka Miejska Sesimbry (port. Biblioteca Municipal de Sesimbra) – mieści się w centrum miasteczka przy Alei Wolności (port. Avenida da Liberdade), prowadzi działalność kulturalną i edukacyjną dla różnych grup wiekowych^[66][67]. W sezonie letnim funkcjonują także biblioteki plażowe m.in. na Plaży Złotej (port. Praia do Ouro) i Plaży Kalifornijskiej (port. Praia da Califórnia)^[68][69].

• Grupa Folklorystyczno-Humanistyczna Gminy Sesimbra (port. Grupo Folclórico e Humanitário do Concelho de Sesimbra) – stowarzyszenie pielęgnujące lokalne tańce i pieśni (koniec XIX/pocz. XX w.) oraz organizujące festiwale folkloru w gminie^[70][71].
• Programy kulturalne i edukacyjne prowadzone przez bibliotekę i teatr (m.in. Hora do Conto, Bebeteca, cykle rodzinne w kinoteatrze)^[72][73].

• Pielgrzymki círios do sanktuarium na Przylądku Espichel – tradycja umacniana od końca XVII i na początku XVIII w., przyciągająca wiernych z wielu miejscowości^[74].

Do Sesimbry prowadzi droga krajowa EN 378 łącząca miasto z Seixalem; z Setubalu prowadzi droga krajowa EN 379^[75]. Transport zbiorowy zapewnia operator Carris Metropolitana, obsługujący linie autobusowe w obszarze metropolitalnym Lizbony^[76].

• 
  Latarnia morska na przylądku Espichel
• 
  Sanktuarium Matki Boskiej Przylądka Espichel
• 
  Zamek w Sesimbrze
• 
  Kościół Świętego Domu Miłosierdzia
• 
  Kaplica Ducha Świętego Ludzi Morza
• 
  Kościół parafialny pw. Św. Jakuba
• 
  Forteca Św. Jakuba
• 
  Widok Sesimbry z zamku

Miejscowości partnerskie:^[77]
Altea, Hiszpania
Bad Kötzting, Niemcy
Bellagio, Włochy
Bundoran, Irlandia
Chojna, Polska
Granville, Francja
Holstebro, Dania
Houffalize, Belgia
Judenburg, Austria
Karkkila, Finlandia
Kőszeg, Węgry
Marsaskala, Malta
Meerssen, Holandia
Niederanven, Luksemburg
Oxelösund, Szwecja
Preny, Litwa
Preweza, Grecja
Sherborne, Wielka Brytania
Türi, Estonia
Sigulda, Łotwa
Sušice, Czechy
Zwoleń, Słowacja

• Oficjalna strona gminy Sesimbra
• Sesimbra – VisitPortugal