Stormont
54°36′02″N 5°50′08″W/54,600556 -5,835556
 Widok w kierunku gmachu parlamentu | |
| Państwo | |
|---|---|
| Prowincja | |
| Adres |
Upper Newtownards Road, Belfast, |
| Powierzchnia |
106 ha |
| Data założenia |
XIX wiek |
| Plan | |
| |
Położenie na mapie Belfastu  | |
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii  | |
Położenie na mapie Irlandii Północnej  | |
| 54°36′02″N 5°50′08″W/54,600556 -5,835556
| |
Stormont – zespół architektoniczno-parkowy w Irlandii Północnej (Wielka Brytania), na wschodnim obrzeżu Belfastu, w hrabstwie Down[1].
Swoje siedziby mają tu organy administracji rządowej, w tym Zgromadzenie Irlandii Północnej (w gmachu Parliament Buildings)[2] oraz Egzekutywa Irlandii Północnej wraz z urzędem pierwszego ministra oraz jego zastępcy (w Stormont Castle)[3]. Potocznie nazwa „Stormont” jest często stosowana w odniesieniu do Zgromadzenia Irlandii Północnej[a], jak i zajmowanego przez nie gmachu[4].
Kompleks zajmuje powierzchnię około 165 ha, większa część (ok. 106 ha) wpisana jest do rejestru zabytkowych parków i ogrodów jako obiekt klasy A[1]. Teren parkowy jest publicznie dostępny[5].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pod koniec XVIII wieku w miejscu tym znajdowała się względnie skromna rezydencja o nazwie Storm Mount należąca do rodziny Jackson. Nowi właściciele posiadłości, z rodu Cleland, wznieśli około 1830 roku nową rezydencję, po 1858 roku gruntownie przebudowaną w stylu Scottish baronial, której nadali nazwę Stormont Castle[1]. Po śmierci w 1893 roku głowy rodu, Johna Clelanda posiadłość wynajmował przez pewien czas dyrektor belfasckiej stoczni Workman and Clark, po czym została opuszczona[1].
W 1921 roku wraz z podziałem Irlandii, wówczas wchodzącej w skład Zjednoczonego Królestwa, na część północną i południową[b], posiadłość została zakupiona przez nowo powołany rząd północnoirlandzki. Stormont Castle stał się siedzibą i oficjalnym miejscem zamieszkania kolejnych premierów Irlandii Północnej[1]. Faktycznym miejscem zamieszkania wielu z nich był wybudowany w 1926 roku Stormont House (początkowo znany jako Speaker’s House), w którym według pierwotnych założeń miał zamieszkiwać urzędujący spiker (przewodniczący) Parlamentu Irlandii Północnej[1][6].
W latach 1927–1932 wybudowany został gmach parlamentu, Parliament Buildings, za projekt którego odpowiadał Arnold Thornley, największa budowla w obrębie kompleksu (fasada o szerokości 111 m). Budynek w stylu neoklasycznym, wykonany jest z wapienia portlandzkiego. Liczy sześć kondygnacji i sześć kolumn w portyku, co miało symbolizować sześć hrabstw tworzących Irlandię Północną[2]. Prowadzi do niego reprezentacyjna aleja wysadzona lipami[7], o długości ponad 1 km[8]. Według pierwotnych planów (niezrealizowanych) miał być to jeden z trzech przylegających do siebie budynków (pozostałe dwa przeznaczone dla organów władzy sądowniczej i wykonawczej), stąd oficjalna nazwa budynku ma liczbę mnogą (Parliament Buildings – „budynki parlamentu”). W uroczystości otwarcia uczestniczył następca tronu, Edward, książę Walii[2], zbojkotowały ją natomiast frakcje nacjonalistyczne. Sam budynek postrzegany był wówczas jako symbol dominacji unionistów w życiu politycznym kraju[8].
Począwszy od lat 30. XX wieku w południowo-wschodniej części posiadłości wybudowano liczne biurowce rządowe, w tym modernistyczny gmach Dundonald House (1963), w którym mieściło się ministerstwo rolnictwa[1].
W obrębie posiadłości znajduje się pomnik prominentnego polityka i prawnika Edwarda Carsona (odsłonięty w 1933), a także grobowiec pierwszego premiera Irlandii Północnej, Jamesa Craiga (zm. 1940)[7].
Wraz z zawieszeniem w 1972 roku działalności parlamentu regionalnego, w związku z narastającym konfliktem w Irlandii Północnej, i przejęciem bezpośredniej władzy przez rząd brytyjski (tzw. direct rule) Stormont Castle stał siedzibą Sekretarza Stanu ds. Irlandii Północnej[8], a Stormont House – podlegającego mu urzędu Northern Ireland Office[6] (mieścił się tam do 2022 roku[9]). Po podpisaniu w 1998 roku porozumienia wielkopiątkowego Stormont ponownie stał się siedzibą odtworzonych organów władz regionalnych – parlamentu (Zgromadzenie Irlandii Północnej) oraz egzekutywy[8].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
-
Widok wzdłuż głównej alei w kierunku bramy wjazdowej; pomnik Edwarda Carsona -
-
Stormont House
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jest to przykład metonimii (analogicznie Westminster – parlament brytyjski i Holyrood – parlament szkocki)[4].
- ↑ Ta druga rok później uzyskała niepodległość jako Wolne Państwo Irlandzkie.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Register of Parks, Gardens and Demesne of Special Historic Interest in Northern Ireland – List of entries by new (post 2015) local council areas, Northern Ireland Heritage Gardens Trust, 2020, s. 91–94 [dostęp 2025-12-27] (ang.).
- ↑ a b c About the building. Northern Ireland Assembly. [dostęp 2025-12-27]. (ang.).
- ↑ History and tour. Northern Ireland Executive. [dostęp 2025-12-27]. (ang.).
- ↑ a b David Torrance, Introduction to devolution in the UK, House of Commons Library, 2019, s. 8, 22 [dostęp 2025-12-27] (ang.).
- ↑ About Stormont Estate. nidirect. [dostęp 2025-12-27]. (ang.).
- ↑ a b Stormont House. Department for Communities. [dostęp 2025-12-27]. (ang.).
- ↑ a b Stormont Estate: points of interest. nidirect. [dostęp 2025-12-27]. (ang.).
- ↑ a b c d Joseph Brady: Stormont. W: Brian Lalor (red.): The Encyclopedia of Ireland. Yale University Press, 2003, s. 1022–1023. ISBN 978-0-300-09442-8.
- ↑ Parliament Buildings. Parallel Parliament. [dostęp 2025-12-27]. (ang.).
