Strefa wolna
Strefa wolna (fr. Zone libre), przez Niemców nazywana strefą nieokupowaną (niem. Unbesetztes Gebiet) – obszar Państwa Francuskiego utworzony w wyniku rozejmu w Compiègne 22 czerwca 1940, który do listopada 1942 roku był wyłączony spod realnej okupacji wojsk niemieckich. Linia demarkacyjna oddzielała ją od strefy okupowanej.
11 listopada 1942 roku, trzy dni po lądowaniu aliantów w Afryce Północnej podczas operacji Torch, strefa wolna została zajęta przez Niemców i Włochów w ramach operacji Anton[1]. Od tego czasu strefa wolna nazywana była strefą południową (fr. zone sud), a strefa okupowana już od 1940 roku – strefą północną (fr. zone nord).
Geneza strefy wolnej
[edytuj | edytuj kod]
Porozumienie o zawieszeniu broni z 22 czerwca 1940 roku, będące wynikiem przegranej przez Francję kampanii obronnej, zawarte na polanie Rethondes w lesie Compiègne pomiędzy przedstawicielem III Rzeszy, feldmarszałkiem Wilhelmem Keitlem, a przedstawicielem rządu francuskiego marszałka Philippe’a Pétaina, generałem Charlesem Huntzigerem, stanowiło w artykule 2:
W celu zabezpieczenia interesów Rzeszy Niemieckiej, terytorium francuskie położone na północ i zachód od linii wyznaczonej na załączonej mapie zostanie zajęte przez wojska niemieckie[2]
Linia dzieląca terytorium francuskie na dwie strefy przebiegała następująco:
[…] zaczyna się na wschodzie od granicy francusko-szwajcarskiej, w pobliżu Genewy, a następnie przebiega przez miasta Dole, Paray-le-Monial i Bourges, do około dwudziestu kilometrów na wschód od Tours. Stamtąd przebiega dwadzieścia kilometrów na wschód od linii kolejowej Tours – Angoulême – Libourne, a dalej, przez Mont-de-Marsan i Orthez, aż do granicy z Hiszpanią[2]
Ta linia dzieląca terytorium francuskie weszła w życie 25 czerwca 1940 roku[3].
Strefa wolna obejmowała obszar 246 618 km², czyli 45% terytorium Francji. Linia demarkacyjna przebiegała przez trzynaście departamentów: Basses-Pyrénées (od 1969 Pireneje Atlantyckie), Landes, Żyrondę, Dordogne, Charente, Vienne, Indre-et-Loire, Loir-et-Cher, Cher, Allier, Saône-et-Loire, Jurę i Ain[3][4]. Spośród 90 departamentów przedwojennej Francji wojska niemieckie całkowicie zajęły 45, a częściowo 13; natomiast 32 departamenty pozostały całkowicie w strefie wolnej.
Okupacja włoska
[edytuj | edytuj kod]Włoska strefa okupacyjna we Francji została ustanowiona na mocy oddzielnego rozejmu z Włochami, podpisanego 24 czerwca 1940 roku w Villa Incisa niedaleko Rzymu[5].
Włoska strefa okupacyjna obejmowała niewielkie obszary przygraniczne zdobyte przez wojska włoskie, w tym Mentonę. Obszar ten obejmował 800 km² zamieszkanych przez zaledwie 28 000 mieszkańców[6], ale odegrał kluczową rolę w ochronie francuskich Żydów i zapewnił względnie bezpieczną bazę bojownikom ruchu oporu. Cztery francuskie departamenty były w ten sposób częściowo okupowane przez Włochów: Alpy Nadmorskie, Basses-Alpes (Alpy Górnej Prowansji od 1970 roku), Alpy Wysokie i Sabaudia[6].
Korsyka również weszła w skład strefy wolnej i nie była okupowana do listopada 1942 roku[a][7].
Koniec strefy wolnej
[edytuj | edytuj kod]_-_2021-09-12_-_5.jpg)
Strefa wolna została zaatakowana 11 listopada 1942 roku przez Niemców i Włochów po lądowaniu aliantów w Afryce Północnej 8 listopada[1]. Nazwano ją wtedy strefą południową, która została podzielona między obu agresorów. W ten sposób obszar obejmujący praktycznie cały region na wschód od Rodanu (całe departamenty Sabaudia, Górna Sabaudia, Isère, Drôme, Alpy Wysokie, Bass-Alpes, Vaucluse, Var i Alpy Nadmorskie, z częściami departamentów Ain i Ardèche), a także Korsykę, został oddany Włochom[5][8].
Po ogłoszeniu kapitulacji faszystowskich Włoch 8 września 1943 roku wojska włoskie wycofały się ze strefy południowej, gdzie zostały natychmiast zastąpione przez oddziały niemieckie. Obecność Wehrmachtu na Korsyce była jednak krótkotrwała, bo już 5 października 1943 roku Wehrmacht został zmuszony do ewakuacji wyspy wskutek połączonych działań lokalnych partyzantów, armii francuskiej i jednostek włoskich, które przeszły na stronę aliantów[9].
Inne nazwy strefy wolnej
[edytuj | edytuj kod]Do listopada 1942 roku Niemcy nazywali strefę wolną Unbesetztes Gebiet, co oznacza dosłownie „strefę nieokupowaną”. Francuzi potocznie nazywali strefę wolną „strefą no-no”, co jest skrótem od non occupée („nieokupowana”)[10]. Strefa wolna została również nazwana przez historyka Jacques’a Delperrié de Bayaca „Królestwem Marszałkowskim”, w odniesieniu do marszałka Pétaina[6].
Przypuszczenia dotyczące podziału Francji na strefy
[edytuj | edytuj kod]Według historyka Érica Alary’ego podział Francji na dwie główne strefy (wolną i okupowaną) był częściowo inspirowany wyobraźnią pisarzy pangermańskich, zwłaszcza dziełem Adolfa Sommerfelda opublikowanym w 1912 roku i przetłumaczonym na język francuski pod tytułem Le Partage de la France („Podział Francji”), które zawiera mapę[11] przedstawiającą Francję podzieloną między Niemcy i Włochy wzdłuż linii częściowo odzwierciedlającej tę z 1940 roku[12].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W 1976 roku podzielono ją na dwa departamenty.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Invasion de la zone libre. histoire-en-questions.fr. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).
- ↑ a b La convention d’armistice. l’Université de Perpignan. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).
- ↑ a b « La ligne de démarcation », Collection « Mémoire et Citoyenneté », no 7. Ministère de la Défense. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).
- ↑ Éric Alary, La Ligne de démarcation (1940-1944), „Que sais-je?”, 3045, Presses universitaires de France, 1995, s. 4, ISBN 978-2130474166 (fr.).
- ↑ a b Giorgio Rochat, La campagne italienne de juin 1940 dans les Alpes occidentales, Anne Pilloud (tłum.), „Revue historique des armées”, 250, 2008, s. 77–84 [dostęp 2025-09-25] (fr.).
- ↑ a b c Jacques Delperrié de Bayac: Le royaume du maréchal – Histoire de la zone libre. Robert Laffont, 1975, s. 14. (fr.).
- ↑ A short history of Corsica. corsica-aventure.com, 2020-02-16. [dostęp 2025-09-25]. (ang.).
- ↑ L’occupation italienne. resistance-en-isere.com. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).
- ↑ 9 septembre – 4 octobre 1943. La libération de la Corse. Chemins de Mémoire. [dostęp 2025-09-25]. (fr.).
- ↑ Eleanor Levieux: Insiders’ French: beyond the dictionary. Chicago: University of Chicago Press, 1999, s. 239. ISBN 978-0-226-47502-8. (ang.).
- ↑ Mapę reprodukowano w: Éric Alary, La Ligne de démarcation (1940-1944), „Que sais-je?”, 3045, Presses universitaires de France, 1995, s. 12, ISBN 978-2130474166 (fr.).
- ↑ Les racines pangermanistes du compartimentage de la France. W: Éric Alary: La Ligne de démarcation – 1940-1944. Paris: Perrin, 2003, s. 35–37. ISBN 978-2262015985. (fr.).
