Tragizm

Tragizm – jedna najogólniejszych kategorii estetycznych obok kategorii piękno, komizm, wzniosłość^[1]. Podstawę tragizmu stanowi sprzeczność, konflikt^[2][3] .

O tym, że konflikt wartości był tematem tragedii antycznej, wiadomo od czasów Arystotelesa^[4], który zajmował się tragizmem jako kategorią estetyczną w swym traktacie Poetyka. Na tym dziele Arystotelesa opierała się myśl estetyczna Renesansu, klasycyzmu. Liczne twierdzenia Arystotelesa zachowują swoje znaczenie po dzień dzisiejszy. Zarówno Arystoteles, jak i jego kontynuatorzy klasycyści uważali, że przeżycie tragiczne zawiera litość i współczucie^[5].

Tragizm oznacza konflikt równorzędnych wartości moralnych, w wyniku którego jednostka, działająca świadomie w imię wielkiego i szlachetnego celu, jest skazana na klęskę. Starcie równorzędnych racji moralnych (konflikt tragiczny) powoduje nieuchronną klęskę jednostki szlachetnej (zasadnicza cecha dramatu antycznego i klasycznego).

Do postaci tragicznych zaliczają się między innymi:

• król Edyp
• Antygona
• król Kreon
• Konrad Wallenrod
• Tomasz Judym
• Romeo i Julia

• aware

• Zbigniew Kuderowicz. Aksjologiczny sens poezji w estetyce Hegla. „Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej”. 44 (sad), 1999. Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. ISSN 0066-6874. 
• Н. В. Кашина: Трагическое. W: Л. В. Алехина, В. Р. Аронов, М. Н. Афасижев, В. В. Ванслов, И. Ф. Волков, Е. В. Волкова, С. С. Гольдентрихт, Г. Н. Джибладзе, А. Я. Зись, М. С. Каган, Н. В. Кашина, Г. Г. Квасов, Э. Г. Красностанов, Т. В. Кузнецова, Т. Б. Любимова: Марксистско-ленинская эстетика (Estetyka marksistowsko-leninowska). Pod redakcją prof. Michaiła Owsiannikowa. Moskwa: Высшая школа, 1983, s. 133–144, seria: Учебник для вузов (Podręcznik dla uczelni wyższych). (ros.).
• А. Ф. Лосев: ТРАГИЧЕСКОЕ. W: Философский энциклопедический словарь. Главная редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв(inne języki), В. Г. Панов(inne języki). Moskwa: Высшая школа, 1983. (ros.).
• М. Ф. Овсянников: Основные этапы развития эстетической мысли. W: Л. В. Алехина, В. Р. Аронов, М. Н. Афасижев, В. В. Ванслов, И. Ф. Волков, Е. В. Волкова, С. С. Гольдентрихт, Г. Н. Джибладзе, А. Я. Зись, М. С. Каган, Н. В. Кашина, Г. Г. Квасов, Э. Г. Красностанов, Т. В. Кузнецова, Т. Б. Любимова: Марксистско-ленинская эстетика (Estetyka marksistowsko-leninowska). Pod redakcją prof. Michaiła Owsiannikowa. Moskwa: Высшая школа, 1983, s. 21–63, seria: Учебник для вузов (Podręcznik dla uczelni wyższych). (ros.).