Trzycierz
49°40′36″N 20°48′17″E/49,676667 20,804722| wieś | |
 Kaplica | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2006) |
487 |
| Strefa numeracyjna |
18 |
| Kod pocztowy |
33-322[2] |
| Tablice rejestracyjne |
KNS |
| SIMC |
0436447 |
Położenie na mapie gminy Korzenna  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego  | |
| 49°40′36″N 20°48′17″E/49,676667 20,804722[1]
| |
Trzycierz (daw. Trzycież, lub Trzeciesz) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Korzenna. Wioska położona jest w dolinie potoku Jasienianka (Wojnarówka)[3] w regionie Pogórza Rożnowskiego, które rozciąga się pomiędzy dolinami rzek Dunajec i Biała. Najwyższym wzniesieniem w okolicy jest Dąbrowska Góra (583 m). W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Trzycierz to miejscowość rolnicza i agroturystyczna.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Wieś powstała we wczesnym średniowieczu i od końca XIII wieku należała do dóbr rycerskich, najpierw do rodu pieczętującego się herbem Wąż, a później do rodziny Trzecieskich herbu Strzemię, która wydała wiele wybitnych postaci z Andrzejem Trzecieskim na czele. Od ich nazwiska bierze się najprawdopodobniej nazwa wioski. Trzeciescy byli w tym czasie bardzo zasobną w wpływową rodziną[4].
Od XIV wieku do roku 1772 wieś należała do powiatu sądeckiego. Jan Długosz w Liber Beneficiorum (1470-80) wzmiankuje, że wieś należy do parafii p.w. św. Andrzeja Apostoła w Siedlcach. Właścicielem wsi był w tym czasie Stanisław Trzecieski. We wsi były łany kmiece. Dziesięcinę ze wsi oddawano biskupom krakowskim[5].
Rejestr poborowy woj. krakowskiego z roku 1581 stwierdza, że wieś należy do Stanisława Trzecieskiego i obok folwarku we wsi było 9 kmieci na 4,5 łana, 2 zagrodników z rolą i 1 komornik z bydłem.
Rejestr poborowy woj. Krakowskiego z 1629 roku stwierdza, że właścicielem wsi jest już Stanisław Bylina herbu Odrowąż. Kolejny rejestr potwierdza, że właścicielem wsi jest Stanisław Bylina. Nie wspomina nic o folwarku a wymienia 4 łany kmiece, 2 zagrody z rolami i 1 komornika bez bydła[5].
W czasie kampanii wrześniowej w 1939 r. Trzycierz, podobnie jak pobliska Łęka zostały spalone. 2 Dywizja Górska Wermachtu wkroczyła do Nowego Sącza 6 września, dzień później zajęty zostaje Grybów. Niemcy dokonali krwawych pacyfikacji wsi Trzycierza i Łęki. Przyczyną był niecelny strzał oddany z ukrycia do żołnierzy niemieckich[6].
Mieszkańcy
[edytuj | edytuj kod]W końcu XIX wieku wieś liczyła 39 domówi i 284 mieszkańców, w tym pięciu 5 Żydów. Dwór i folwark należał do Franciszka Cudka. Było tam 226 morgów gruntów ornych, 19 morgów łąk i 28 morgów pastwisk[7].
Na podstawie dostępnych "online" w elektronicznej bibliotece KUL Schematyzmów Diecezji Tarnowskiej[8] można prześledzić liczbę katolików podawaną przez proboszczów z Siedlec. Poniższa tabela ilustruje dynamikę wzrostu w latach od 1853 do 1939 r.
| Rok | Liczba mieszkańców (katolików)
mieszkających w Trzycierzu |
|---|---|
| 1853 | 206 |
| 1860 | 218 |
| 1870 | 278 |
| 1880 | 328 |
| 1887 | 249 |
| 1893 | 327 |
| 1900 | 385 |
| 1914 | 466 |
| 1919 | 422 |
| 1925 | 401 |
| 1930 | 437 |
| 1935 | 459 |
| 1939 | 473 |
Wg danych Gminy Korzenna Trzycierz obecnie liczy 480 mieszkańców[5], czyli nieco wiecej niż roku wybuchu II wojny światowej.
Szkoła podstawowa
[edytuj | edytuj kod]W Trzycierzu działa szkoła podstawowa[9] oraz filia Zespołu Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych w Nowym Sączu[10]. Pierwsze wzmianki o organizacji szkoły ludowej w Trzycierzu znajdujemy w Dzienniku Urzędowym c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi z 1906 r.: "Cesarsko-królewska Rada szkolna krajowa wyłączyła orzeczeniami: (…) Nr 20.752 gminę Trzycierz w okręgu nowosandeckim z zakresu szkolnego w Siedlcach i z organizowała osobną 1-klasową szkołę w Trzycierzu"[11]. Przez pewien czas, w latach siedemdziesiatych i osiemdziesiatych XX w. działała w Trzecierzu średnia szkoła rolnicza.
Kaplica
[edytuj | edytuj kod]Wioska należy do parafii Siedlce. Na jej terenie wsi znajduje się kaplica pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Została ona poświęcona 9 lipca 2005 roku. W Schematyzmach Diecezji Tarnowskiej znajdujemy informację, że w wiosce działała kaplica także w latach trzydziestych XX w[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 141377.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1312 [zarchiwizowane 2022-10-26].
- ↑ Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
- ↑ Por. Marian Wolski, Trzeciescy herbu Strzemię, Małopolska rodzina szlachecka XIV-XVI wieku, Towarzystwo Naukowe „Societas Vistulana”, Kraków 2005. W oparciu tę monografię można wskazać, że w okolicach Nowego Sącza, członkowie rodziny Trzecieskich w XV i XVI wieku posiadali m.in. następujące miejscowości: Trzecierz, Bobowa, Janczowa, Korzenna, Lipnica Wielka, Niecew, Polna, Stróżna, Szalowa, Wilczyska.
- ↑ a b c Sołectwo Trzycierz [online], Gmina Korzenna [dostęp 2025-06-27].
- ↑ Elementarz Historyczny: okrutne zbrodnie II wojny światowej na Sądecczyźnie [online], Sądeczanin.info [dostęp 2025-06-27].
- ↑ Trzycierz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 665.
- ↑ Schematismus Universi Vener. Cleri Dioeceseos Tarnoviensis - Biblioteka Cyfrowa KUL [online], dlibra.kul.pl [dostęp 2025-06-25].
- ↑ Szkoła Podstawowa w Trzycierzu [online], Szkoła Podstawowa w Trzycierzu, 19 kwietnia 2025 [dostęp 2025-06-27].
- ↑ Natalia Sekuła, ,,Dom Trzycierz” od 30 lat budowany na miłości. Łzy wzruszenia i wspomnienia po latach [ZDJĘCIA, FILM] [online], www.dts24.pl, 15 września 2024 [dostęp 2025-06-27].
- ↑ Dziennik Urzędowy c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi. 1906, nr 12, „Biblioteka Jagiellońska, 100085 III”, 30 maja 1906, s. 203 [dostęp 2025-06-27].
- ↑ Rocznik Diecezji Tarnowskiej : na rok 1936, „Biblioteka Uniwersytecka KUL”, 1936–1999, s. 181 [dostęp 2025-06-27] (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Trzycierz al. ''Trzeciesz'', [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 580.
- Trzycierz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 665.
| Wsie | |
|---|---|
| Integralne części wsi |
|
