Tukotuko
| Ctenomys | |||
| de Blainville, 1826[1] | |||
 Tukotuko magellański (C. magellanicus) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj |
tukotuko | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Ctenomys brasiliensis Blainville, 1826 | |||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Gatunki | |||
| |||
Tukotuko[7] (Ctenomys) – rodzaj ssaków z rodziny tukotukowatych (Ctenomyidae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej (Brazylia, Peru, Boliwia, Chile, Paragwaj, Urugwaj i Argentyna)[8][9][10].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 115–558 mm, długość ogona 25–122 mm, długość ucha 3–15 mm, długość tylnej stopy 20–60 mm; masa ciała 72–1200 g[9][11].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1826 roku francuski zoolog i anatom Henri Marie Ducrotay de Blainville w artykule zatytułowanym O nowym gatunku gryzonia ryjącego z Brazylii, opublikowanym w czasopiśmie „Nouveau Bulletin des Sciences, par Société philomathique de Paris”[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) tukotuko brazylijski (C. brasiliensis).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Ctenomys (Stenomys): gr. κτεις kteis, κτενος ktenos ‘grzebień’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’[12].
- Haptomys: gr. ἁπτω haptō ‘uwiązać, przywiązać’[13]; μυς mus, μυος muos ‘mysz’[14]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ctenomys leucodon G.R. Waterhouse, 1848.
- Chacomys: Gran Chaco, kraina geograficzna w Ameryce Południowej, na pograniczu Boliwii, Paragwaju i Argentyny; μυς mus, μυος muos ‘mysz’[3]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ctenomys (Chacomys) conoveri Osgood, 1946.
- Paractenomys: gr. παρα para ‘blisko, obok’[15]; rodzaj Ctenomys Blainville, 1826. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Paractenomys chapalmalensis F. Ameghino, 1908.
- Megactenomys: gr. μεγας megas, μεγαλη megalē ‘wielki’[16]; rodzaj Ctenomys de Blainville, 1826. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Megactenomys kraglievichi Rusconi, 1930.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[17][11][8][7]:
| Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[7] | Podgatunki[9][8][11][18][19][20][21][22][23][24][25] | Rozmieszczenie geograficzne[9][8][11][18][19][20][21][22][23][24][25] | Podstawowe wymiary[9][11][18][19][20][21][22][23][24][25][b] | Status IUCN[26] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ctenomys sociabilis | O.P. Pearson & Christie, 1985 | tukotuko gromadny | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: wąski obszar pomiędzy rzeką Traful a jeziorem Nahuel Huapí, na zachód od rzeki Limay (południowy Neuquén) | DC: 16,8–25 cm DO: 6,7–8 cm MC: 180–234 g |
CR | |
| Ctenomys plebiscitum | Brook, I.H. Tomasco, B. González & G.M. Martin, 2021 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z 2 populacji w okolicach Esquei (Chubut); zakres wysokości: około 800 m n.p.m. | DC: około 25 cm[c] DO: około 7,7 cm[d] MC: około 140 g[d] |
NE | ||
 |
Ctenomys emilianus | O. Thomas & St. Leger, 1926 | tukotuko piaskowy | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany tylko z Chos Malal (Neuquén); zakres wysokości: do 800 m n.p.m. | DC: około 21 cm DO: około 9,1 cm MC: brak danych |
LC |
| Ctenomys eileenae | Teta, Jayat, Alvarado-Larios, A.A. Ojeda, P.A. Cuello & D’Elía, 2023 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z kilku lokalizacji w zachodniej La Rioja i skrajnie północnego San Juan; zakres wysokości: powyżej 3500 m n.p.m. | DC: 24,4–28,9 cm DO: 6,6–10 cm MC: 100–326 g |
NE | ||
 |
Ctenomys tuconax | O. Thomas, 1925 | tukotuko krzepki | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: 2 rozłączone populacje w Sierra del Aconquija (Tucumán); zakres wysokości: 260–3000 m n.p.m. | DC: brak danych DO: brak danych MC: około 600 g |
DD |
| Ctenomys steinbachi | O. Thomas, 1907 | tukotuko pastwiskowy | gatunek monotypowy | endemit Boliwii: zachodnie Santa Cruz | DC: 23–25 cm DO: brak danych MC: brak danych |
LC | |
| Ctenomys bicolor | A. de Miranda-Ribeiro, 1914 | gatunek monotypowy | endemit Brazylii: znany z indiańskiej wioski José Bonifácio i Pimenta Bueno (Rondônia) | DC: około 31 cm DO: około 8,9 cm MC: około 418 g |
NE | ||
| Ctenomys rondoni | A. de Miranda-Ribeiro, 1914 | gatunek monotypowy | endemit Brazylii: znany z Vilheny (Rondônia) i Juruena (Mato Grosso) | DC: około 23 cm DO: około 8 cm MC: brak danych |
NE | ||
| Ctenomys nattereri | J.A. Wagner, 1848 | gatunek monotypowy | południowo-zachodnia Brazylia (Rondônia i Mato Grosso) i wschodnia Boliwia (Santa Cruz) | DC: około 24 cm DO: około 7,1 cm MC: brak danych |
NE | ||
| Ctenomys boliviensis | G.R. Waterhouse, 1848 | tukotuko boliwijski | gatunek monotypowy | endemit Boliwii: Santa Cruz | DC: 18,6–28 cm DO: 7,1–9,5 cm MC: 420–650 g |
LC | |
| Ctenomys andersoni | S.L. Gardner, Salazar-Bravo & J.A. Cook, 2014 | gatunek monotypowy | endemit Boliwii: Cerro Itahuaticua | DC: 15,3–22 cm DO: 3,5–9 cm MC: 83–360 g |
NE | ||
| Ctenomys erikacuellarae | S.L. Gardner, Salazar-Bravo & J.A. Cook, 2014 | gatunek monotypowy | endemit Boliwii: wschodnie zbocze Andów w Santa Cruz i Chuquisaca; zakres wysokości: 800–1800 m n.p.m. | DC: 15,9–23 cm DO: 2,5–9,6 cm MC: 82–390 g |
NE | ||
| Ctenomys yatesi | S.L. Gardner, Salazar-Bravo & J.A. Cook, 2014 | gatunek monotypowy | endemit Boliwii: znany z obszaru w pobliżu Roboré (Santa Cruz) | DC: 14,1–15,7 cm DO: 5,8–6,3 cm MC: 79–105 g |
NE | ||
| Ctenomys dorsalis | O. Thomas, 1900 | tukotuko czarnogrzbiety | gatunek monotypowy | endemit Paragwaju: Chaco Boreal; prawdopodobnie sąsiadująca Boliwia i Brazylia | DC: około 15,6 cm DO: około 4,6 cm MC: brak danych |
DD | |
| Ctenomys coludo | O. Thomas, 1920 | tukotuko nieznany | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z La Puntilla w pobliżu Tinogasta (Catamarca) i Sierra de Famatina (La Rioja); zakres wysokości: około 1000 m n.p.m. | DC: około 16–20 cm DO: około 7,4–9,7 cm MC: brak danych |
DD | |
| Ctenomys johannis | O. Thomas, 1921 | tukotuko eremicki | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z Cañada Honda (San Juan) | DC: około 20 cm DO: około 9,7 cm MC: brak danych |
DD | |
| Ctenomys tulduco | O. Thomas, 1921 | tukotuko tontalski | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Sierra del Tontal (San Juan) | DC: około 19 cm DO: około 6,9 cm MC: brak danych |
DD | |
| Ctenomys fulvus | R.A. Philippi, 1860 | tukotuko płowy | 2 podgatunki | endemit Chile: Oasis de Pica (pustyniea Tarapacá) i wschodnia Antofagasta | DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych |
DD | |
 |
Ctenomys opimus | J.A. Wagner, 1848 | tukotuko wyżynny | 3 podgatunki | ANdy w południowym Peru (na południe od Moquegua), północne Chile (Arica y Parinacota), południowo-zachodnia Boliwia i północno-zachodnia Argentyna; zakres wysokości: do 5000 m n.p.m. | DC: 19,3–25 cm DO: 7,5–9,4 cm MC: brak danych |
LC |
| Ctenomys scagliai | J.R. Contreras, 1999 | tukotuko stokowy | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany tylko z Los Cardones (Tucumán) | DC: około 19,5 cm DO: około 8,5 cm MC: około 270 g |
DD | |
| Ctenomys saltarius | O. Thomas, 1912 | tukotuko saltański | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z kilku lokalizacji w ekoregionie Yungas i Chaco Seco (Salta) | DC: około 20 cm DO: około 9 cm MC: brak danych |
DD | |
 |
Ctenomys torquatus | H. Lichtenstein, 1830 | tukotuko obrożny | gatunek monotypowy | południowo-wschodnia Brazylia (południowe Rio Grande do Sul) oraz północny i środkowy Urugwaj | DC: 15,2–23 cm DO: 5,5–8,5 cm MC: brak danych |
LC |
| Ctenomys lami | de Freitas, 2001 | tukotuko jeziorny | gatunek monotypowy | endemit Brazylii: obszar znany jako „Coxilha da Lombas” (Rio Grande do Sul) | DC: 16,4–22 cm DO: 6,7–9,2 cm MC: 170–307 g |
VU | |
.jpg) |
Ctenomys minutus | Nehring, 1887 | tukotuko drobny | gatunek monotypowy | endemit Brazylii: od plaży Laguna (Santa Catarina) na południe do São José do Norte (Rio Grande do Sul) | DC: brak danych DO: około 7,4 cm MC: około 193 g |
DD |
| Ctenomys ibicuiensis | de Freitas, Fernandes, Fornel & Roratto, 2012 | tukotuko skromny | gatunek monotypowy | endemit Brazylii: znany z kilku miejsc w Manoel Viana i Maçambara (Rio Grande do Sul); zakres wysokości: około 200 m n.p.m. | DC: około 15,9 cm DO: około 7,5 cm MC: około 200 g |
NT | |
| Ctenomys roigi | J.R. Contreras, 1988 | tukotuko parański | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: mały obszar wzdłuż rzeki Parana (Corrientes) | DC: 17,6–20 cm DO: 7,6–9,9 cm MC: 175–279 g |
CR | |
| Ctenomys perrensi | O. Thomas, 1896 | tukotuko żwirowiskowy | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: zachodnie Corrientes | DC: około 20 cm DO: około 6,7 cm MC: brak danych |
LC | |
 |
Ctenomys pearsoni | E.P. Lessa & Langguth, 1983 | tukotuko urugwajski | gatunek monotypowy | północno-wschodnia Argentyna (wschodnie Entre Ríos) i południowy Urugwaj (na wschód do Rocha) | DC: 17,3–19,5 cm DO: 7,2–8,2 cm MC: 165–300 g |
NT |
| Ctenomys dorbignyi | J.R. Contreras & A.N.C. de Contreras, 1984 | tukotuko izolowany | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: niejednolicie w regionach Esteros del Iberá i Pampa (Corrientes i Entre Rios) | DC: 19–22 cm DO: 8,6–9,9 cm MC: 269–376 g |
LC | |
 |
Ctenomys brasiliensis | de Blainville, 1826 | tukotuko brazylijski | gatunek monotypowy | endemit Urugwaju: znany tylko z Minas (Lavalleja) | DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych |
DD |
 |
Ctenomys maulinus | R.A. Philippi, 1872 | tukotuko wulkaniczny | 2 podgatunki | środkowe Chile (Maule, Ñuble i AraukaniaI i Argentyna (Neuquén i Río Negro); zakres wysokości: 900–2000 m n.p.m. | DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych |
LC |
| Ctenomys heniacamiare | F.J. Mapelli, Teta, F. Contreras, Pereyra, Priotto & Coda, 2022 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany tylko z miejsca typowego w zachodnich podnóżach Sierra Grandes (Córdoba); zakres wysokości: 1700 m n.p.m. | DC: 13,6–16,1 cm DO: 4–7 cm MC: 83–140 g |
NE | ||
 |
Ctenomys australis | Rusconi, 1934 | tukotuko południowy | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: wzdłuż wybrzeży [[Ocean Atlantycki}Oceanu Atlantyckiego]] w południowym Buenos Aires | DC: około 21 cm DO: 9,6–10,3 cm MC: 349–366 g |
LC |
 |
Ctenomys mendocinus | R.A. Philippi, 1869 | tukotuko mendozański | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: San Juan, Mendoza, Córdoba, San Luis, La Pampa i zachodnie BuenosAires); zakres wysokości: do 3400 m n.p.m. | DC: 16,5–20 cm DO: 6,8–8,9 cm MC: 176–341 g |
LC |
 |
Ctenomys flamarioni | Travi, 1981 | tukotuko solniskowy | gatunek monotypowy | endemit Brazylii: od Arroio do Sal na południe do rzeki Chuí (Rio Grande do Sul i Santa Catarina); być może północny Urugwaj | DC: około 25 cm DO: około 7,4 cm MC: brak danych |
EN |
 |
Ctenomys rionegrensis | Langguth & Abella, 1970 | tukotuko negroski | gatunek monotypowy | południowo-zachodni Urugwaj (Río Negro) i północno-wschodnia Argentyna (Entre Ríos) | DC: 16,2–19 cm DO: 6,5–8,3 cm MC: brak danych |
EN |
| Ctenomys verzi | Teta, Jayat, Alvarado-Larios, A.A. Ojeda, P.A. Cuello, & D’Elía, 2023 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany jedynie z miejsca typowego i jego okolic w południowo-zachodniej Mendozie; zakres wysokości; zakres wysokości: około 2800 m n.p.m. | DC: 26 cm DO: 8,9 cm MC: brak danych |
NE | ||
 |
Ctenomys talarum | O. Thomas, 1898 | tukotuko płochy | 3 podgatunki | endemit Argentyny: niejednolicie na wybrzeżu i głębi lądu (Buenos Aires, La Pampa, Córdoba i San Luis) | DC: 15,6–17,9 cm DO: 4,3–7,5 cm MC: brak danych |
LC |
| Ctenomys lessai | S.L. Gardner, Salazar-Bravo & J.A. Cook, 2014 | gatunek monotypowy | endemit Boliwii: znany z Lluthu Pampa (Cochabamba); zakres wysokości: 2500–2750 m n.p.m. | DC: 13,3–18,6 cm DO: 4,4–7,9 cm MC: 98–286 g |
NE | ||
 |
Ctenomys conoveri | Osgood, 1946 | tukotuko duży | gatunek monotypowy | ; zakres wysokości: około 2000 m n.p.m. | DC: do 56 cm DO: do 12,2 cm MC: do 1,2 kg[e] |
LC |
| Ctenomys lewisi | O. Thomas, 1926 | tukotuko norowy | gatunek monotypowy | endemit Boliwii: północno-zachodnia Tarija; zakres wysokości: 3450–4000 m n.p.m. | DC: 20–22 cm DO: 6,8–7,1 cm MC: brak danych |
LC | |
| Ctenomys frater | O. Thomas, 1902 | tukotuko rudawy | 5 podgatunków | południowa Boliwia (wschodnie Potosí i południowa Tarija) i północno-zachodnia Argentyna (Jujuy i Salta) | DC: 17,3–19,6 cm DO: 5–8,5 cm MC: brak danych |
LC | |
| Ctenomys occultus | O. Thomas, 1920 | tukotuko ukryty | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Tucumán | DC: 13,8–15,1 cm DO: brak danych MC: brak danych |
EN | |
| Ctenomys argentinus | J.R. Contreras & L.M. Berry, 1982 | tukotuko argentyński | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Formosa, Chaco, Santiago del Estero i Santa Fe | DC: 17,6–17,9 cm DO: 7,8–8,4 cm MC: brak danych |
NT | |
| Ctenomys latro | O. Thomas, 1918 | tukotuko cętkowany | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Tucumán | DC: 16,1–17,2 cm DO: brak danych MC: brak danych |
EN | |
| Ctenomys leucodon | G.R. Waterhouse, 1848 | tukotuko białozębny | gatunek monotypowy | andyjskie altiplano w południowym Peru (Puno i zachodniej Boliwii (La Paz) | DC: 11,5–17,2 cm DO: 7,9–8,5 cm MC: brak danych |
LC | |
 |
Ctenomys tucumanus | O. Thomas, 1900 | tukotuko równinny | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Tucumán | DC: około 17,2 cm DO: około 7,1 cm MC: brak danych |
DD |
| Ctenomys pilarensis | J.R. Contreras, 1993 | tukotuko długowłosy | gatunek monotypowy | endemit Paragwaju: południowo-zachodnie Ñeembucú | DC: 16,9–21 cm DO: brak danych MC: brak danych |
EN | |
|
Ctenomys magellanicus | E.T. Bennett, 1836 | tukotuko magellański | gatunek monotypowy | środkowa i południowa Argentyna i południowe Chile (z wyspą Riesco) oraz wyspa Ziemia Ognista | DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych |
LC |
| Ctenomys terraplen | Brook, B. González, I.H. Tomasco, Verzi, & G.M. Martin, 2024 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: północno-zachodni Chubut | DC: 22,4–27,4 cm DO: 7,8–8,9 cm MC: 200–300 g |
NE | ||
| Ctenomys bidaui | Teta & D’Elía, 2020 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: w pobliżu przybrzeżnego obszaru półwyspu Valdés (Chubut) | DC: 15,2–17,9 cm DO: 5,3–7,3 cm MC: 105–165 g |
NE | ||
| Ctenomys pulcer | Verzi, De Santi, Olivares, C.C. Morgan, Basso & Brook, 2023 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z Monte Hermoso, na południowo-wschodnim atlantyckim wybrzeżu Buenos Aires | DC: 19–26,1 cm DO: 5,6–8,1 cm MC: 85–225 g |
NE | ||
| Ctenomys chechehet | F.J. Mapelli, Esquenazi, Teta, Austrich, Kittlein, Pereyra, Tammone & M.S. Mora, 2024 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z 5 lokalizacji między rzekami Colorado i Río Negro (Río Negro) | DC: 16,4–26,5 cm DO: 5,4–7,5 cm MC: brak danych |
NE | ||
| Ctenomys miguelchristie | Tammone, 2024 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z przedgórza Andów między Malargüe i Bardas Blancas (Mendoza); zakres wysokości: 1300–1700 m n.p.m. | DC: brak danych DO: brak danych MC: 90–230 g |
NE | ||
 |
Ctenomys haigi | O. Thomas, 1917 | tukotuko patagoński | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: północno-zachodni Chubut | DC: 17,2–19,4 cm DO: 8,1–8,8 cm MC: 95–205 g |
LC |
| Ctenomys lentulus | O. Thomas, 1919 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Neuquén, Río Negro i zachodni Chubut | DC: 17,2–19,4 cm DO: 8,1–8,8 cm MC: 90–195 g |
NE | ||
| Ctenomys fodax | O. Thomas, 1910 | tukotuko tajemniczy | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: południowo-zachodni Chubut; zakres wysokości: około 575 m n.p.m. | DC: około 26 cm DO: około 9,8 cm MC: brak danych |
DD | |
 |
Ctenomys sericeus | J.A. Allen, 1903 | tukotuko jedwabisty | gatunek monotypowy | Argentyna (od południowo-zachodniego Chubut na południe do środkowego Santa Cruz) i przyległe Chile (Aysén) | DC: brak danych DO: 5,1–8,1 cm MC: brak danych |
DD |
| Ctenomys contrerasi | Teta & D’Elía, 2020 | 2 podgatunki | endemit Argentyny: rozdzielnie w środkowo-zachodnim Chubut (na południe od rzeki Chubut) i blisko wybrzeża Oceanu Atlantyckiego (od rzeki Chubut na północ do przesmyku Ameghino) | DC: 11,6–16,4 cm DO: 4,9–6,8 cm MC: 43–146 g |
NE | ||
| Ctenomys thalesi | Teta & D’Elía, 2020 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: północno-wschodni Chubut (znany z 2 lokalizacji blisko atlantyckiego wybrzeża, na południe od rzeki Chubut) | DC: 12,6–15,5 cm DO: 5,7–6,6 cm MC: 43–96 g |
NE | ||
| Ctenomys peruanus | Sanborn & O.P. Pearson, 1947 | tukotuko peruwiański | gatunek monotypowy | endemit Peru: Puno | DC: około 22 cm DO: około 8,8 cm MC: brak danych |
LC | |
| Ctenomys paraguayensis | J.R. Contreras, 2000 | gatunek monotypowy | endemit Paragwaju: znany z zachodniego Ayolas (Misiones) | DC: 16,6–17,4 cm DO: 7,3–8 cm MC: 146–187 g |
NE | ||
| Ctenomys fochi | O. Thomas, 1919 | tukotuko skryty | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: w sąsiedztwie Chumbicha (Catamarca) | DC: około 15,2 cm DO: około 7,6 cm MC: brak danych |
DD | |
.png) |
Ctenomys uco | Alvarado-Larios, Teta, P.A. Cuello, Jayat, Tarquino-Carbonell, D’Elía, P. Cornejo & A.A. Ojeda, 2024 | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z 2 lokalizacji departamencie Tupungato (Mendoza) | DC: 21,5–26,3 cm DO: 6,4–7,9 cm MC: 109–138 g |
NE | |
| Ctenomys juris | O. Thomas, 1920 | tukotuko dyskretny | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: znany z El Chaguaral (Jujuy) | DC: około 17,7 cm DO: około 7,2 cm MC: brak danych |
DD | |
| Ctenomys knighti | O. Thomas, 1919 | tukotuko murawowy | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Catamarca i La Rioja; zakres wysokości: 770–2025 m n.p.m. | DC: około 20 cm DO: około 8,2 cm MC: brak danych |
DD | |
| Ctenomys viperinus | O. Thomas, 1926 | tukotuko śmiały | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: z Yungas wokół Vipos (północne Tucumán); zakres wysokości: 320–2500 m n.p.m. | DC: około 21 cm DO: około 7,6 cm MC: brak danych |
DD | |
 |
Ctenomys bergi | O. Thomas, 1902 | tukotuko wydmowy | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: północna i północno-zachodnia Córdoba, południowo-wschodnie Chaco oraz wschodnie Santa Fe; zakres wysokości: około 1000 m n.p.m. | DC: 13,2–18,3 cm DO: 6,1–7,7 cm MC: 185–220 g |
EN |
 |
Ctenomys osvaldoreigi | J.R. Contreras, 1995 | tukotuko kordobański | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: Sierras Grandes de Los Gigantes (Córdoba) | DC: 23–25 cm[c] DO: brak danych MC: 176–279 g |
CR |
| Ctenomys pontifex | O. Thomas, 1918 | tukotuko andyjski | gatunek monotypowy | endemit Argentyny: na wschód od Andów w Mendozie | DC: około 18,3 cm DO: około 7,7 cm MC: brak danych |
DD |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe[27]:
- Ctenomys ameghinoi Rusconi, 1930[28] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys angulatus (F. Ameghino, 1908)[29] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys bonariensis d’Orbigny & Laurillard, 1842[30] (Argentyna; plejstocen)
- Ctenomys celsus (F. Ameghino, 1888)[31] (Argentyna; miocen)
- Ctenomys kraglievichi (Rusconi, 1930)[32] (Argentyna; plejstocen)
- Ctenomys chapalmalensis (F. Ameghino, 1908)[29] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys cordubensis Castellanos, 1958[33] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys cotocaensis Azurduy Ferreira, 2005[34] (Boliwia; czwartorzęd)
- Ctenomys delacroixi (Rusconi, 1935)[35] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys dasseni Rusconi, 1931[36] (Argentyna; plejstocen)
- Ctenomys intermedius Rusconi, 1931[37] (Argentyna; plejstocen)
- Ctenomys lujanensis F. Ameghino, 1889[38] (Argentyna; plejstocen)
- Ctenomys magnus Rusconi, 1931[39] (Argentyna; plejstocen)
- Ctenomys maximus (F. Ameghino, 1908)[29] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys orthognathus Rusconi, 1931[40] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys parcissimus (F. Ameghino, 1908)[29] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys parcus (F. Ameghino, 1908)[29] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys rusconii De Santi, Verzi, Olivares, Piñero, Álvarez & C.C. Morgan, 2021[41] (Argentyna; plejstocen)
- Ctenomys simplex (F. Ameghino, 1888)[31] (Argentyna; miocen)
- Ctenomys simplicidens (F. Ameghino, 1908)[29] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys subassentiens F. Ameghino, 1902[42] (Boliwia; plejstocen)
- Ctenomys thomasi S.O. Lucero, Agnolín, Obredor, R.F. Lucero, Cenizo & de los Reyes, 2008[43] (Argentyna; pliocen-plejstocen)
- Ctenomys uquiensis Verzi, Olivares & C.C. Morgan, 2010[44] (Argentyna; pliocen)
- Ctenomys viarapaensis De Santi, Verzi, Olivares, Piñero, C.C. Morgan, Medina, Rivero & Tonni, 2020 – takson spokrewniony z tukotuko kordobańskim[45] (Argentyna; holocen)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b H.M.D. de Blainville. Sur une nouvelle espèce de Rongeur Fouisseur du Brésil. „Nouveau Bulletin des Sciences, par Société philomathique de Paris”. Année 1826, s. 64, 1826. (fr.).
- ↑ O. Thomas. Two new Argentine Rodents, with a new Subgenus of Ctenomys. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight Series. 18, s. 305, 1916. (ang.).
- ↑ a b W.H. Osgood. A new octodont Rodent from the Paraguayan Chaco. „Fieldiana. Zoology”. 31 (6), s. 47, 1946. (ang.).
- ↑ F. Ameghino. Las formaciones sedimentarias de la región litoral de Mar del Plata y Chapalmalán. „Anales del Museo Nacional de Buenos Aires”. Serie III. 10, s. 425, 1908. (hiszp.).
- ↑ Rusconi 1930 ↓, s. 251.
- ↑ F.D. de. Ávila-Pires. Tipos de mamı́feros recentes no Museu Nacional, Rio de Janeiro. „Arquivos do Museu Nacional”. 53, s. 162, 1968. (hiszp.).
- ↑ a b c Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 291–292. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 558–566. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ a b c d e T. Freitas: Family Ctenomyidae (Tuco-tucos). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 513–534. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Ctenomys. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2019-11-02].
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 360–364. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 205, 1904. (ang.).
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 116.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 160.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 183.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 151.
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-19]. (ang.).
- ↑ a b c P. Teta, J.P. Jayat, R. Alvarado-Larios, A.A. Ojeda, P.A. Cuello & G. D’Elía. An appraisal of the species richness of the Ctenomys mendocinus species group (Rodentia: Ctenomyidae), with the description of two new species from the Andean slopes of west-central Argentina. „Vertebrate Zoology”. 73, s. 451–474, 2023. DOI: 10.3897/vz.73.e101065. (ang.).
- ↑ a b c F.J. Mapelli, P. Teta, F. Contreras, D. Pereyra, J.W. Priotto & J.A. Coda. Looking under stones: A new Ctenomys species from the rocky foothills of the Sierras Grandes of central Argentina. „Journal of Mammalian Evolution”. 34 (1), s. 281–298, 2022. DOI: 10.1007/s10914-022-09634-4. (ang.).
- ↑ a b c F. Brook, B. González, I.H. Tomasco, D.H. Verzi & G.M. Martin. Within the forest: a new species of Ctenomys (Rodentia: Ctenomyidae) from northwestern Patagonia. „Journal of Mammalogy”. 106 (1), s. 202–219, 2025. DOI: 10.1093/jmammal/gyae101. (ang.).
- ↑ a b c D.H. Verzi, N.A. De Santi, A. Itatí Olivares, C.C. Morgan, N.G. Basso & F. Brook. A new species of the highly polytypic South American rodent Ctenomys increases the diversity of the magellanicus clade. „Vertebrate Zoology”. 73, s. 289–312, 2023. DOI: 10.3897/vz.73.e96656. (ang.).
- ↑ a b c F.J. Mapelli, S.M. Esquenazi, P. Teta, A. Austrich, M.J. Kittlein, D. Pereyra, M.N. Tammone & M.S. Mora. Stuck between rivers: a new species of Ctenomys from northern Argentine Patagonia. „Journal of Mammalian Evolution”. 31 (38), s. 1–15, 2024. DOI: 10.1007/s10914-024-09737-0. (ang.).
- ↑ a b c M.N. Tammone. A new species of Ctenomys (Rodentia, Ctenomyidae) from the pre-Andean regions of Mendoza Province, Argentina. „Journal of Mammalogy”. 105 (3), s. 609–620, 2024. DOI: 10.1093/jmammal/gyae024. (ang.).
- ↑ a b c M.N Tammone , Eileen A Lacey , Ariadna Tripaldi , Ulyses F J Pardiñas. A new living species of the genus Ctenomys (Rodentia: Ctenomyidae) from central-western Argentina. „Vertebrate Zoology”. 74, s. 193–207, 2024. DOI: 10.3897/vz.74.e115242. (ang.).
- ↑ a b c M.N. Tammone, E.A. Lacey, A. Tripaldi & U.F.J. Pardiñas. Museomics and new topotypes resolve the taxonomy and nomenclature of a widespread Patagonian Ctenomys (Rodentia, Ctenomyidae). „Journal of Mammalogy”. 106 (6), s. 1383–1398, 2025. DOI: 10.1093/jmammal/gyaf073. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Ctenomys – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-10-12]. (ang.).
- ↑ J.S. Zijlstra, Ctenomys Blainville, 1826, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-10-17] (ang.).
- ↑ C. Rusconi. Una nueva especie de roedor del subgénero «Paractenomys». „Anales de la Sociedad Científica Argentina”. 110 (3), s. 156, 1930. (hiszp.).
- ↑ a b c d e f F. Ameghino. Las formaciones sedimentarias de la región litoral de Mar del Plata y Chapalmalán. „Anales del Museo Nacional de Buenos Aires”. Serie III. 10, s. 425, 1908. (hiszp.).
- ↑ A. d’Orbigny & Ch.L. Laurillard: IX. Terrains pampéens. W: A. d’Orbigny: Voyage dans l’Amérique méridionale: (le Brésil, la république orientale de l’Uruguay, la République argentine, la Patagonie, la république du Chili, la république de Bolivia, la république du Pérou), exécuté pendant les années 1826, 1827, 1828, 1829, 1830, 1831, 1832, et 1833. T. 3. Cz. 4: Paléontologie. Paris: Pitois-Levrault, 1842, s. 142. (fr.).
- ↑ a b F. Ameghino: Lista de las especies de mamíferos fósiles del Mioceno superior de Monte Hermoso, hasta ahora conocidas. Buenos Aires: Editorial Coni, 1888, s. 7. (hiszp.).
- ↑ Rusconi 1930 ↓, s. 252.
- ↑ A. Castellanos: Nota preliminar sobre nuevos restos de mamíferos fósiles en el Brocherense del Valle de Los Reartes (provincia de Córdoba, Argentina). México: 20º Congreso Geológico Internacional, 1958, s. 217–233. (hiszp.).
- ↑ H. Azurduy F.. Una nueva especie fósil de Ctenomys (Rodentia) y breve panorama paleontológico del género en Bolivia. „Kempffiana”. 1, s. 32, 2005. (hiszp.).
- ↑ C. Rusconi. Tres nuevas especies de mamíferos del puelchense de Villa Ballester. „Boletín Paleontológico”. 5, s. 1–4, 1935. (hiszp.).
- ↑ Rusconi 1931 ↓, s. 219.
- ↑ Rusconi 1931 ↓, s. 223.
- ↑ F. Ameghino. Contribución al conocimiento de los mamiferos fósiles de la República Argentina. „Actas de la Academia Nacional de Ciencias de la República Argentina en Córdoba”. 6, s. 155, 1889. (hiszp.).
- ↑ Rusconi 1931 ↓, s. 226.
- ↑ Rusconi 1931 ↓, s. 139.
- ↑ N.A. De Santi, D.H. Verzi, A.I. Olivares, P. Piñero, A. Álvarez & C.C. Morgan. A new Pleistocene Ctenomys and divergence dating of the hyperdiverse South American rodent family Ctenomyidae. „Journal of Systematic Palaeontology”. 19 (5), s. 381, 2021. DOI: 10.1080/14772019.2021.1910583. (ang.).
- ↑ F. Ameghino. Notas sobre algunos mamíferos fósiles nuevos o poco conocidos del valle de Tarija. „Anales del Museo Nacional de Buenos Aires”. Serie III. 1 (2), s. 242, 1902. (hiszp.).
- ↑ S.O. Lucero, F.L. Agnolín, R.E. Obredor, R.F. Lucero, M.M. Cenizo & M.L. de los Reyes. Una nueva especie del género Ctenomys (Mammalia; Rodentia) del Plioceno tardío-Pleistoceno medio del sudeste de la Provincia de Buenos Aires, Argentina. „Studia Geologica Salmanticensia”. 44 (2), s. 166, 2008. (ang.).
- ↑ D.H. Verzi, A.I. Olivares & C.C. Morgan. The oldest South American tuco-tuco (late Pliocene, northwestern Argentina) and the boundaries of the genus Ctenomys (Rodentia, Ctenomyidae). „Mammalian Biology”. 75 (3), s. 244, 2010. DOI: 10.1016/j.mambio.2009.03.011. (ang.).
- ↑ N.A. De Santi, D.H. Verzi, A.I. Olivares, P. Piñero, C.C. Morgan, M.E. Medina, D.E. Rivero & E.P. Tonni. A new peculiar species of the subterranean rodent Ctenomys (Rodentia, Ctenomyidae) from the Holocene of central Argentina. „Journal of South American Earth Sciences”. 100, s. 4, 2020. DOI: 10.1016/j.jsames.2020.102499. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- C. Rusconi. Subre un nuevo género de roedores del Plioceno inferior de la Argentina. „Anales de la Sociedad Científica Argentina”. 110 (4), s. 251–254, 1930. (hiszp.).
- C. Rusconi. Las especies fósiles del género «Ctenomys» con descripción de nuevas especies. „Anales de la Sociedad Científica Argentina”. 112, s. 129–142, 217–236, 1931. (hiszp.).
- Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).
