Workuta

Workuta
Воркута
	; Workuta nocą
Herb	Flaga
Państwo	Rosja
Republika	Komi
Mer	Leonid Smietanin
Populacja (2021); • liczba ludności	; 52 292
Nr kierunkowy	82151
Kod pocztowy	169900
Tablice rejestracyjne	11
	Położenie na mapie Komi Workuta
	Położenie na mapie Rosji Workuta
	67°30′N 64°02′E/67,500000 64,033333
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa

Workuta (ros. Воркута; komi: Вӧркута, Vörkuta) – miasto w Rosji, w republice Komi, nad rzeką Workutą (dorzecze Peczory), 160 km na północ od koła podbiegunowego. Nazwa miasta pochodzi z języka nienieckiego, co można przetłumaczyć jako obfitujący w niedźwiedzie od słowa wark (pol. niedźwiedź) z języka nienieckiego^[3]^[4].

Klimat

Klimat Workuty – miejscowości położonej za kołem podbiegunowym – jest subarktyczny, zdecydowanie przypominający klimat północno-syberyjski. Zima trwa 8 miesięcy i połączona jest z niskimi temperaturami oraz silnym, lodowatym wiatrem. W okresie grudnia i stycznia trwa noc polarna. Nie jest ona zbyt długa, lecz w dni zimowe naturalne światło słoneczne pojawia się na stosunkowo krótki czas.

Lato jest krótkie. Średnie temperatury lipca wynoszą około 14 stopni.

Miasto położone jest na terenie tundrowym. Brak lasów – występują jedynie pojedyncze, czasami gęsto poplątane zarośla złożone z karłowatej brzozy.

Wieczna zmarzlina rozmarza latem do głębokości kilkudziesięciu centymetrów. Cały teren jest wówczas silnie podmokły i zatorfiony. Poruszanie się w terenie możliwe jest wówczas jedynie w specjalnych, wysokich, nieprzemakalnych butach.

Plagą w okresie letnim są chmary komarów oraz jeszcze groźniejsze od nich bardzo agresywne meszki. Powodują one dotkliwe ukąszenia wszelkich nieosłoniętych fragmentów ciała. Twarz należy chronić przy pomocy kapeluszy z moskitierą.

Warunki życia codziennego ludzi są bardzo uciążliwe; starają się oni, o ile to możliwe, opuścić nieprzyjazne tereny tundrowe.

Historia

Osadę założono w 1936 r. w ramach rozbudowy systemu sowieckich łagrów. Istnienie miejscowości związane było od początku z eksploatacją bogatych pokładów węgla. Rozbudowujące się osiedle prawa miejskie uzyskało w 1943 roku. Po stopniowej likwidacji obozów pracy starano się utrzymać wydobycie węgla. Jednakże wysokie koszty pracy najemnej w ekstremalnych warunkach spowodowały radykalny spadek opłacalności wydobycia. W latach dziewięćdziesiątych dochodziło do licznych strajków pracowniczych wywołanych zaległościami w wypłatach wynagrodzeń sięgającymi nawet jednego roku.

Sytuacja taka doprowadziła do masowego odpływu mieszkańców, trwającego również w chwili obecnej. Uległ on w ostatnim czasie znacznemu przyśpieszeniu. Część kopalń została porzucona. Maksymalną liczbę mieszkańców (115 tysięcy) miasto osiągnęło pod koniec lat osiemdziesiątych. W roku 2010 miasto liczyło 70,5 tysiąca mieszkańców. W ciągu czterech lat, do roku 2014 liczba ta zmniejszyła się do 61 618.

Workutłag

Organizacja

W latach 1938–1960 w okolicach Workuty znajdował się zespół kilkunastu obozów systemu Gułag, który chronologicznie nosił następujące nazwy:

Workucko-Peczorski Poprawczy Obóz Pracy (Воркуто-Печорский ИТЛ),
WorkutPieczŁag (Воркутпечлаг),
Workutłag (Воркутлаг),
a przed likwidacją WorkutStroj (Воркутстрой).

Więźniowie, wśród których było również tysiące Polaków, Niemców i Ślązaków, byli prawie jedyną siłą roboczą miejscowej gospodarki, a zwłaszcza zagłębia węgla kamiennego. Liczba przebywających tam więźniów ulegała czasowym zmianom, co było ściśle związane zarówno z nasilaniem się represji w Związku Radzieckim, jak i potrzebami gospodarki:

na początku było ich 15 tysięcy (1938),
pod koniec II wojny światowej – 45 tysięcy (1945),
w szczytowym okresie – 73 tysiące (1951),
pod koniec istnienia – 15 tysięcy (1960).

Do miejscowych łagrów trafiła też grupa ponad 250 Świadków Jehowy z Estońskiej SRR w ramach Operacji Północ.

Polscy zesłańcy do Workuty

Bunt więźniów

W lipcu 1953 w okolicach Workuty doszło do buntu więźniów w jednym z obozów. Według relacji Johna H. Noble, obóz w Workucie i wiele pobliskich obozów zostało całkowicie opanowane przez grupę 400 więźniów, którzy następnie podjęli wędrówkę ku oddalonej o tysiące kilometrów na zachód Finlandii, zanim zostali pojmani i straceni^[6]. We wszystkich obozach wojsko i siły bezpieczeństwa szybko przywróciły kontrolę. To wydarzenie zostało także wykorzystane w grze komputerowej Call of Duty: Black Ops.

Gospodarka

W mieście rozwinął się przemysł maszynowy, drzewny oraz materiałów budowlanych^[7].

Transport

Do Workuty nie prowadzi żadna droga. Komunikację z resztą kraju zapewnia stacja kolejowa i port lotniczy. Szosa asfaltowa kończy się w Uchcie, 800 km od Workuty. 500 km pokonuje się drogą nieformalną, używaną przez samochody, ale nienaniesioną na mapę. Ostatnie trzysta kilometrów dojeżdża się do miasta bezdrożami, wzdłuż nasypu kolejowego. W 2011 odbyła się wyprawa samochodami terenowymi zorganizowana przez fascynatów z Torunia. We wrześniu 2012 wyprawę motocyklową do Workuty podjął motocyklista ze Śląska^[8].

Przypisy

↑ Руководство [online] [dostęp 2021-08-01] (ros.).
↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года [online] [dostęp 2021-08-01] [zarchiwizowane z adresu 2021-05-02] (ros.).
↑ Никонов В. А., Краткий топонимический словарь. — М.: Мысль, 1966. — s. 89.
↑ Поспелов Е. М., Географические названия России: Топонимический словарь. — М.: АСТ; Астрель, 2008. — s. 147.
↑ Jerzy Gajdziński [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2024-01-07] (pol.).
↑ John Noble: Was a Slave in Russia.
↑ Workuta, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-29] .
↑ Poranna audycja radiowa, Polskie Radio Katowice, 6 września 2012.

Bibliografia

Flisiński, Wacław Stefan: Od łagrów Komi do winnic Italii, Wydawnictwo Lubelskie Lublin 1992
Grzywacz, Bernard: Krąg Workuty, Archiwum Wschodnie Warszawa 2004
Jendroszczyk, Piotr: Workuta – miasto na planie czaszki, Rzeczpospolita, 1 lutego 1999, [w:] [1]
Kapuściński, Ryszard: Imperium, Czytelnik Warszawa 2008
Kuklewicz, Barbara Anna: Workuta – Golgota Syberii, Sejny 2008
BeataB. Obertyńska BeataB., W domu niewoli, AdamA. Szostkiewicz, Warszawa: Czytelnik, 2005, ISBN 83-07-03034-X, OCLC 749751948 .
Pietkiewicz, Tadeusz: Ju-651. Więzień łagrów Workuty, Norbertinum Lublin 2011, ISBN 978-83-7222-446-0.
Smalewski, Jan Stanisław: Wyrok Workuta. Wywiad-rzeka z zesłańcem na Workutę Józefem Wojciechowskim, Instytut Pamięci Narodowej Wrocław 2007
Смирнов, М.Б.: Система исправительно-трудовых лагерей в СССР 1928-1960, Memoriał/Zwenia Moskwa 1998, 600 s. (Smirnow, M.B.: System obozów resocjalizacji i pracy przymusowej w ZSRR 1928-1960), [w:][2]
Świetlikowski, Paweł: Gulag Workuta: raport oficera Armii Krajowej, seria: „Biblioteka Zesłańca”, wyd. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Wrocław 1997
Więźniowie Łagrów w rejonie Workuty, Fundacja Ośrodka KARTA Warszawa 1999, część I, ISBN 83-88288-10-5.
Więźniowie łagrów w rejonie Workuty, Fundacja Ośrodka KARTA Warszawa, część II, ISBN 83-88288-90-3.
MieczysławM. Zabierowski MieczysławM., W łagrach Uchty i Workuty, Kraków: Andrzej Zabierowski, 1999, ISBN 83-906637-3-2, OCLC 823594490 .

Linki zewnętrzne

[1] Руководство [online] [dostęp 2021-08-01] (ros.).

[2] Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года [online] [dostęp 2021-08-01] [zarchiwizowane z adresu 2021-05-02] (ros.).

[3] Никонов В. А., Краткий топонимический словарь. — М.: Мысль, 1966. — s. 89.

[4] Поспелов Е. М., Географические названия России: Топонимический словарь. — М.: АСТ; Астрель, 2008. — s. 147.

[5] Jerzy Gajdziński [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2024-01-07] (pol.).

[6] John Noble: Was a Slave in Russia.

[PWN-7] Workuta, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-29] .

[8] Poranna audycja radiowa, Polskie Radio Katowice, 6 września 2012.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]