Wulkan (planeta)
Wulkan – hipotetyczna planeta bądź planetoida, która miała krążyć bliżej Słońca niż Merkury.
Jego istnienie zasugerował francuski matematyk i astronom Urbain Le Verrier, który w 1846 roku wyznaczył orbitę Neptuna[1]. W następnych latach analizował opisy tranzytów Merkurego na tle tarczy słonecznej w latach 1697–1848. Le Verrier ogłosił, że rzeczywiste tempo precesji odbiega od przewidywań teorii Newtona o 38″ na stulecie (w następnych latach wartość tę zmieniono na 43″). Anomalię miała wywołać nieznana planeta lub grupa niewielkich ciał niebieskich. Hipotetyczna planeta otrzymała nazwę Wulkan na cześć rzymskiego boga ognia i kowalstwa[2].
W 1859 roku francuski lekarz i astronom-amator Edmond Modeste Lescarbault ogłosił, że 26 marca 1859 roku zaobserwował tranzyt nieznanej planety przed tarczą słoneczną. Według Lescarbaulta średnica obiektu miała wynosić jedną czwartą średnicy Merkurego. Czas trwania tranzytu oszacowano na 1 godziną, 17 minut i 9 sekund. O swoim odkryciu lekarz poinformował Le Verriera w liście z grudnia 1859 roku. 2 stycznia 1860 roku Le Verrier ogłosić odkrycie planety Wulkan podczas posiedzenia Francuskiej Akademii Nauk w Paryżu. W oparciu o obserwację Lescarbaulta Le Verrier ogłosił, że Wulkan obiega Słońce w odległości 21 mln km, jej średnica wynosi ok. 2 tys. km, a masa jedną siedemnastą masę Merkurego. Masa planety była zbyt mała, by wyjaśnić anomalię na orbicie Merkurego. Le Verrier stwierdził, że zaburzenia wywołują planetoidy wewnątrz orbity Merkurego, które znajdują się w sąsiedztwie Wulkana[2].
Kolejne obserwacje Wulkana ogłaszano w latach 1862, 1871, 1873, 1876, 1878, jednak obserwacje te nie potwierdzały istnienia planety. Zainteresowanie Wulkanem zmalało po śmierci Le Verriera w 1877 roku. W dalszych latach żaden astronom nie ogłosił zaobserwowanie Wulkana[2]. Odchylenia w ruchu Merkurego zostały wyjaśnione dzięki ogłoszonej w 1915 roku przez Alberta Einsteina ogólnej teorii względności[3]. Do odrzucenia hipotezy o istnieniu Wulkana przyczyniły się również późniejsze badania Układu Słonecznego prowadzonego przez sondy kosmiczne[1].
Obiekt, który mógł zaobserwować Lescarbault mógł być planetoidą przechodzącą bardzo blisko Ziemi, które w połowie XIX wieku nie były jeszcze znane[2]. Inne obiekty, uważane za Wulkana, zaliczono do plam słonecznych bądź gwiazd[1][2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Anna Wizerkaniuk, Ludzie kosmosu: Urbain Le Verrier [online], astronet.pl, 4 listopada 2018 [dostęp 2025-10-16].
- ↑ a b c d e Wiesław Krajewski, Planeta Wulkan, „Urania – Postępy Astronomii”, XCIII (3-4), 2022, s. 82–83, ISSN 1689-6009.
- ↑ Marek Abramowicz, Opowieść noworoczna, „Urania – Postępy Astronomii”, LXXXIV (1), 2013, s. 42–43, ISSN 1689-6009.
