Wyprawa Donnera

Wyprawa Donnera, Grupa Donnera lub Karawana Donnera (ang. Donner Party, Donner-Reed Party) – grupa amerykańskich pionierów pod przywództwem George’a Donnera(inne języki) i Jamesa Reeda(inne języki), która wyemigrowała ze Środkowego Zachodu do Kalifornii w maju 1846 roku. Opóźnieni serią nieszczęśliwych wypadków i pomyłek, spędzili zimę 1846–1847 w górach Sierra Nevada. Aby przetrwać, niektórzy członkowie grupy dopuścili się kanibalizmu^[1][2].

Zazwyczaj podróż na zachód trwała 4–6 miesięcy, ale wyprawa Donnera wybrała nową, rzekomo szybszą trasę, zwaną „skrótem Hastingsa” (ang. Hastings Cutoff), przebiegającą przez pasmo górskie Wasatch i Wielką Pustynię Słoną (w obecnym stanie Utah). W trakcie przemieszczania się tą trasą oraz później wzdłuż rzeki Humboldt (w dzisiejszym stanie Nevada) osadnicy napotkali na nierówny teren oraz różne inne trudności, które doprowadziły do utraty żywego inwentarza, wozów i rozłamu w grupie.

Na początku listopada 1846 roku osadnicy dotarli do pasma Sierra Nevada, gdzie utknęli wysoko w górach nad jeziorem Truckee (obecnie jezioro Donner) z powodu wczesnych i obfitych opadów śniegu. Ich zapasy żywności były na wyczerpaniu i w połowie grudnia część grupy wyruszyła pieszo w poszukiwaniu pomocy. Ratownicy z Kalifornii próbowali pomóc osadnikom, ale pierwsza grupa ratownikowa dotarła do nich dopiero w połowie lutego 1847 roku, prawie cztery miesiące po tym, jak karawana została uwięziona. 48 z 87 członków grupy przeżyło i dotarło do Kalifornii. Wielu z nich musiało zjadać ciała swoich zmarłych towarzyszy, aby przeżyć.

Historycy opisują ten epizod jako jedną z najstraszliwszych i najbardziej spektakularnych tragedii w historii Kalifornii i migracji do zachodnich Stanów Zjednoczonych^[2][3][4].

W latach czterdziestych XIX wieku liczba pionierów w Stanach Zjednoczonych gwałtownie wzrosła — opuszczali swoje domy na Wschodzie i osiedlali się na Zachodzie, w Oregonie(inne języki) i Kalifornii. Dla ludzi takich jak Patrick Breen Kalifornia była postrzegana jako kraj, w którym można było praktykować prawdziwy katolicyzm^[5]. Wielu innych było zmotywowanych ideą Objawionego Przeznaczenia (ang. Manifest Destiny), która głosiła, że terytoria od Pacyfiku do Atlantyku są przeznaczone dla Amerykanów i powinni się je zaludnić^[6]. Większość osadników podróżowała szlakiem oregońskim z miasta Independence w stanie Missouri do Wododziału amerykańskiego, pokonując około 15 mil (24 km) dziennie^[7]; Cała podróż trwała więc od 4 do 6 miesięcy^[8]. Szlak zazwyczaj biegł wzdłuż rzek do Południowej Przełęczy (przełęczy górskiej na terenie dzisiejszego stanu Wyoming), która była stosunkowo łatwa do pokonania dla karawany krytych wozów^[9]. Stamtąd pionierzy mieli możliwość wyboru trasy do swoich celów^[10].

W 1842 roku, Lansford Hastings, imigrant pochodzący z Ohio, przybył do Kalifornii i docenił perspektywy regionu. Aby przyciągnąć osadników, wydał „The Emigrants’ Guide to Oregon and California” (pol. Przewodnik emigrantów do Oregonu i Kalifornii)^[11]. Opisał w nim bezpośrednią trasę przez Wielką Kotlinę, która przechodziła przez pasmo górskie Wasatch i Wielką Pustynię Słoną^[12]. Jednak sam Hastings nie podążył „swoją” trasą aż do początku 1846 roku, kiedy to podróżował z Kalifornii do Fort Bridger. Fort był małym obszarem postojowym nad rzeką Blacks Fork(inne języki) (w dzisiejszym stanie Wyoming), założonym przez Jima Bridgera i jego partnera Pierre’a Louisa Vazqueza(inne języki). Hastings przebywał w Fort Bridger i namawiał podróżnych, aby skręcili na południe i podążali „jego” trasą^[11]. W 1846 roku Hastings był drugim człowiekiem, który przebył Wielką Pustynię Słoną; Jednocześnie żaden z nich nie podróżował krytymi wozami^[a][12].

Najtrudniejszym odcinkiem trasy do Kalifornii był końcowy 160-kilometrowy odcinek przebiegający przez góry Sierra Nevada. Ponad 500 szczytów tego pasma górskiego ma ponad 3700 m wysokości^[13], a ze względu na ich wysokość i bliskość Oceanu Spokojnego, otrzymują one więcej śniegu niż większość innych gór strefy umiarkowanej w Ameryce Północnej. Ponadto wschodnia część pasma, Sierra Escarpment, jest znana ze swoich stromych zboczy^[14]. Przemierzając ogromne odległości od Missouri przez Oregon po Kalifornię, czas był najważniejszy. Wozy miały z jednej strony nie ugrzęznąć w wiosennym błocie, a z drugiej nie powinny utknąć w zaspach w górach, które pojawiały się we wrześniu. Ponadto po drodze musiało być wystarczająco dużo świeżej trawy, aby nakarmić konie i woły^[15].

Rodziny braci George’a i Jacoba Donnerów oraz Jamesa Reeda opuściły Springfield w stanie Illinois 14 kwietnia 1846 roku. W ciągu miesiąca dotarli do Independence^[16].

Wiosną 1846 roku z miasta Independence na zachód wyruszyło około 500 wozów^[17]. 12 maja wyruszyło dziewięć wozów^[18], w których znajdowało się 32 członków rodzin Donnerów i Reedów oraz ich pracownicy^[19]. Amerykanin George Donner, pochodził z Karoliny Północnej, w ciągu swojego życia stopniowo przenosił się na zachód, do Kentucky, Illinois i Indiany. Spędził też rok w Teksasie. Na początku 1846 roku miał około 60 lat i mieszkał w pobliżu Springfield w stanie Illinois. Towarzyszyła mu 44-letnia żona Tamsen(inne języki), oraz ich trzy córki Frances (6 lat), Georgia (4 lata) i Eliza (3 lata), a także dwie córki George’a z poprzedniego małżeństwa – Elitha (14 lat) i Leanna (12 lat). Młodszy brat George’a, Jacob (56 lat), również dołączył do wyprawy wraz z żoną Elizabeth (45 lat), nastoletnimi pasierbami Solomonem Hookiem (14 lat) i Williamem Hookiem (12 lat) oraz pięciorgiem dzieci: George’em (9 lat), Mary (7 lat), Isaakiem (6 lat), Lewisem (4 lat) i Samuelem (1 rok)^[20]. Z braćmi Donner podróżowali także woźnice wozów: Hiram O. Miller (29 lat), Samuel Shoemaker (25 lat), Noah James (16 lat), Charles Burger (30 lat), John Denton (28 lat) i Augustus Spitzer (30 lat)^[21].

James F. Reed, 45-letni imigrant pochodzący z dzisiejszej Irlandii Północnej, osiedlił się w Illinois w 1831 roku. W podróży towarzyszyli mu żona Margret (32 lata), pasierbica Virginia (13 lat), córka Martha Jane „Patty” (8 lat), synowie James i Thomas (odpowiednio 5 i 3 lata), a także Sarah Keyes, 70-letnia matka Margret. Sarah cierpiała na zaawansowaną postać gruźlicy^[22]. Z powodu choroby zmarła 28 maja i została pochowana na poboczu drogi^[23][24]. Oprócz pozostawionych po sobie problemów finansowych, Reed miał nadzieję, że klimat Kalifornii pomoże Margret, która od dawna cierpiała z powodu złego stanu zdrowia^[20]. Reedowie zatrudnili trzech mężczyzn do powożenia wołów: Milforda („Milta”) Elliota (28 lat), Jamesa Smitha (25 lat) i Waltera Herrona (25 lat). Baileys Williams (24 lat) wyruszył jako złota rączka, a jego siostra Eliza (25 lat) jako rodzinna kucharka^[25].

Na tydzień przed opuszczeniem Independence rodziny Reedów i Donnerów dołączyły do karawany 50 wozów, nominalnie dowodzonych przez Williama H. Russella^[26]. Do 16 czerwca wyprawa przebyła dystans 450 mil (720 km), a do Fort Laramie(inne języki) (w dzisiejszym stanie Wyoming), pozostało jeszcze 200 mil (320 km). Opóźnienia spowodowane były deszczem i wezbranym poziomem rzeki, Tamsen Donner napisała do przyjaciela w Springfield: indeed, if I do not experience something far worse than I have yet done, I shall say the trouble is all in getting started („Doprawdy, jeśli nie doświadczę czegoś o wiele gorszego niż to, czego doświadczyłam do tej pory, powiem, że problem tkwi w samym rozpoczęciu”)^[b][28]. Młoda Virginia Reed wspominała kilka lat później, że była „całkowicie szczęśliwa” na pierwszym etapie podróży^[29].

Po drodze do grupy dołączyły inne rodziny. Levinah Murphy (37 lat), wdowa ze stanu Tennessee, była głową trzynastoosobowej rodziny. Jej pięcioro najmłodszych dzieci to John Landrum (16 lat), Mariam „Mary” (14 lat), Lemuel (12 lat), William (10 lat) i Simon (8 lat). Towarzyszyły jej również dwie zamężne córki z rodzinami: Sarah Murphy Foster (19 lat) z mężem Williamem M. (30 lat) i synem Jeremiah George (1 rok); Harriet Murphy Pike (18 lat) z mężem Williamem M. (32 lata) i córkami Naomi (3 lata) i Catherine (1 rok). Konstruktor wozów William H. Eddy (28 lat) z Illinois zabrał ze sobą żonę Eleanor (25 lat) i dwójkę dzieci: Jamesa (3 lata) i Margaret (1 rok). Rodzina Breenów składała się z farmera z Iowa, Patricka Breena (51 lat), jego żony Margaret „Peggy” (40 lat) i siedmiorga dzieci: Johna (14 lat), Edwarda (13 lat), Patricka Jr. (9 lat), Simona (8 lat), Jamesa (5 lat), Petera (3 lata) i 11-miesięcznej Isabelli. Towarzyszył im sąsiad, 40-letni kawaler Patrick Dolan^[30]. Niemiecki imigrant Lewis Keseberg(inne języki) (32 lata) podróżował wraz ze swoją żoną Elizabeth Philippine (22 lata) i córką Adą (2 lata); ich syn, Lewis Jr., urodził się w drodze^[31]. Dwóch młodych, samotnych mężczyzn o imionach Spitzer i Reinhardt podróżowało z inną niemiecką parą, Wolfingerami, o których plotkowano, że są zamożni; mieli oni również wynajętego woźnicę o nazwisku „Dutch Charley” Burger. Towarzyszył im również starszy mężczyzna, który przedstawił się jako Hardkoop. W grupie był też Luke Halloran, młody mężczyzna chory na gruźlicę, nie mógł już jeździć konno; rodziny, z którymi podróżował, nie miały już środków, by się nim opiekować. Został przygarnięty przez George’a Donnera w Little Sandy River i podróżował ich wozem^[32].

Aby rozpropagować swoją trasę, Lansford Hastings rozesłał jeźdźców z listami do podróżujących emigrantów. 12 lipca jeden z nich dotarł do rodzin Reedów i Donnerów^[33]. Hastings ostrzegał w nich emigrantów, że w Kalifornii mogą spodziewać się sprzeciwu ze strony meksykańskich władz(inne języki) i poradził im, aby zjednoczyli się w duże grupy. Twierdził również, że „opracował nową, lepszą drogę do Kalifornii” i że będzie czekał w Fort Bridger, aby przeprowadzić podróżujących wzdłuż nowej trasy^[34].

20 lipca, podczas pobytu nad Little Sandy River, karawana rozdzieliła się, większa cześć zdecydowała się podążać wytyczonym szlakiem przez Fort Hall. Mniejsza skierowała się do Fort Bridger. Potrzebowała przywódcy. Większość młodych mężczyzn z mniejszej grupy była imigrantami z Europy i nie uważano ich za idealnych liderów. James Reed mieszkał już wystarczająco długo w Stanach Zjednoczonych, był starszy i miał doświadczenie wojskowe, ale jego autorytarna postawa dawała się we znaki dla wielu członków karawany, postrzegali go jako arystokratę, władczego i ostentacyjnego^[35]. Dla porównania, dojrzały i doświadczony Donner, ze swoją spokojną i dobroczynną naturą, stał się pierwszym wyborem^[36]. Choć członkowie wyprawy byli w dobrej sytuacji materialnej, według ówczesnych standardów, większość z nich nie miała doświadczenia w długich i trudnych podróżach lądowych^[15]. Ponadto mieli niewielką wiedzę na temat tego, jak komunikować się z Indianami^[37].

Dziennikarz Edwin Bryant(inne języki) dotarł do Blacks Fork tydzień przed wyprawą Donnera. Przeszedł pierwszy odcinek drogi i obawiał się, że wozy karawany Donnera, zwłaszcza te z dużą liczbą kobiet i dzieci, będą miały trudności z jej pokonaniem. Wrócił do Blacks Fork, aby zostawić listy ostrzegające członków grupy przed skorzystaniem ze „skrótu Hastingsa^[38]”. 27 lipca, zanim wyprawa Donnera dotarła do Blacks Fork, Lansford Hastings już odjechał, prowadząc ze sobą karawanę 40 wozów z „grupy Harlana–Younga” (ang. Harlan–Young group)^[34]. Faktoria Jima Bridgera, miałaby znacznie lepsze warunki funkcjonowania, gdyby ludzie korzystali ze skrótu Hastingsa. Bridger powiedział grupie, że ten skrót to płynna trasa, wolna od surowego terenu i wrogich Indian, i skróci ich podróż o 350 mil (560 km). Woda będzie łatwo dostępna po drodze, choć konieczne będzie spędzenie kilku dni na przeprawienie się przez wyschnięte dno jeziora o długości 30–40 mil (48–64 km).

Reed był pod wielkim wrażeniem tych informacji i opowiadał się za skrótem Hastingsa. Żaden z członków wyprawy nie otrzymał listów od Bryanta. W swoim pamiętniku Bryant wyraża przekonanie, że Bridger celowo ukrył listy, co Reed podzielał w swoich późniejszych zeznaniach^[34][39][40]. W Fort Laramie Reed spotkał starego przyjaciela, Jamesa Clymana, który wracał z Kalifornii. Clyman ostrzegł Reeda, aby nie podróżował trasą Hastingsa, zauważając, że wozy tam nie przejadą, a informacje Hastingsa były błędne^[11]. Pionier Jesse Quinn Thornton(inne języki) odbył część podróży z rodzinami Reedów i Donnerów. W swojej książce From Oregon and California in 1848 nazwał Hastingsa: Baron Munchausen of travelers in these countries („Baronem Munchausenem(inne języki) wśród podróżników w tych stronach”)^[41]. Jak pisał Thornton, Tamsen Donner była „ponura, smutna i zniechęcona” na myśl o zboczeniu z głównego szlaku za radą Hastingsa, którego uważała za „samolubnego awanturnika”^[42].

31 lipca 1846 roku, wyprawa Donnera opuściła Blacks Fork po czterech dniach odpoczynku i napraw wozów, 11 dni za prowadzącą „grupą Harlana–Younga”. Donner zatrudnił zastępczego woźnicę, a do karawany dołączyła rodzina McCutchen, składająca się z 30-letniego Williama, jego 24-letniej żony Amandy, i ich dwuletniej córki Harriet oraz 16-letniego chłopca Jeana Baptiste Trudeau z Nowego Meksyku(inne języki), który twierdził, że zna Indian i tereny w drodze do Kalifornii^[43].

Emigration Canyon, przez którą przebiega „Skrót Hastingsa”.

Donner Hill u ujścia Emigration Canyon, ostatnia przeszkoda w paśmie Wasatch.

Wyprawa skierowała się na południe i weszła na „skrót Hastingsa”. Już w pierwszych dniach stało się jasne, że teren jest znacznie trudniejszy niż go im przestawiano. woźnicy zmuszeni byli do zacinania kół wozów, aby zapobiec ich staczaniu się ze stromych zboczy. Główna trasa emigrantów jakim był szlak oregoński, w ciągu kilku lat użytkowania, stała się łatwa do pokonania i dobrze poznana. Podczas gdy skrót Hastingsa był znacznie trudniejszy do orientowania się na miejscu.

Hastings zostawiał punkty orientacyjne i przypięte listy na drzewach. 6 sierpnia grupa znalazła list, w którym Hastings zalecił, aby się zatrzymali, dopóki nie znajdzie dla nich alternatywnej trasy do tej, którą obrała „grupa Harlana–Younga^[c]”. Reed, Charles T. Stanton i William Pike ruszyli przodem, by dotrzeć do Hastingsa. Po drodze natknęli się na niezwykle trudne kaniony, w których musieli przenosić głazy, a ściany kanionów stromo opadały do rzeki – wozy nie mogły przejechać tą drogą. W swoim liście Hastings zaproponował, że poprowadzi wyprawę Donnera przez trudniej dostępne tereny, ale wrócił tylko częściowo, wskazując ogólny kierunek, w którym należy podążać^[45][46].

Stanton i Pike zatrzymali się na odpoczynek, a Reed samotnie wrócił do karawany, docierając cztery dni po jej wyjeździe. Z braku obiecanego przewodnika grupa musiała zdecydować, czy zawrócić i podążyć utartym szlakiem, podążając śladami „grupy Harlana–Younga” przez nierówny teren Weber Canyon(inne języki), czy też wytyczyć własną trasę w kierunku zalecanym przez Hastingsa. Na prośbę Reeda grupa wybrała nową trasę Hastingsa^[47]. Ich postępy spadły do około półtora mili (2,4 km) dziennie. Wszyscy sprawni fizycznie mężczyźni musieli karczować zarośla, ścinać drzewa i przenosić kamienie, aby zrobić miejsce dla wozów^[d].

Gdy wyprawa Donnera przemierzała pasmo Wasatch w Górach Skalistych, dołączyła do nich rodzina Gravesów, która wyruszyła na ich poszukiwanie. Rodzina Gravesów składała się z 57-letniego Franklina Gravesa, jego 47-letniej żony Elizabeth, ich dzieci Mary (20 lat), William (18 lat), Eleanor (15 lat), Lovina (13 lat), Nancy (9 lat), Jonathan (7 lat), Franklin Jr. (5 lat), Elizabeth (1 rok) i zamężnej córki Sarah (22 lata), a także zięcia Jaya Fosdicka (23 lata) i 25-letniego woźnicy Johna Snydera, podróżujący razem w trzech wozach. Ich przybycie zwiększyło liczebność wyprawy Donnera do 87 członków w 60–80 wozach^[49][50]. Rodzina Gravesów należała do ostatniej grupy, która opuściła Missouri, co potwierdza fakt, że wyprawa Donnera stała za wszystkimi grupami, które podróżowały w tym roku na Zachód^[51].

20 sierpnia dotarli do punktu w górach, z którego roztaczał się widok na Wielkie Jezioro Słone. Wydostanie się z pasma Wasatch zajęło im prawie kolejne dwa tygodnie. Mężczyźni zaczęli się kłócić i wyrażać wątpliwości co do roztropności tych, którzy wybrali tę drogę, a zwłaszcza Jamesa Reeda. Najbiedniejszym rodzinom zaczęło brakować żywności i paszy dla zwierząt. Stanton i Pike wyruszyli z Reedem na zwiady, ale zgubili się w drodze powrotnej. Zanim grupa ich odnalazła, byli już dzień od zjedzenia swoich koni^[52].

25 sierpnia Luke Halloran zmarł na gruźlicę. Kilka dni później karawana natknęła się na podarty list od Hastingsa. Zebrano strzępy listu i stało się jasne, że grupa będzie miała trudną przeprawę bez trawy i wody przez dwie doby. Grupa dała odpocząć wołom i zaczęła przygotowywać się do przeprawy^[53]. Po 36 godzinach wyruszyli, by przemieścić się na 300-metrową górę leżącą na ich drodze, aby zbadać teren. Gdy wspięli się na szczyt, ujrzeli przed sobą suchą, jałową równinę, idealnie płaską i pokrytą białą solą. Równina była większa niż ta, którą właśnie przemierzyli^[54], według Rericka „wydawała im się jednym z najbardziej niegościnnych miejsc na Ziemi”^[12]. W tym czasie ich woły były już zmęczone, a zapasy wody były na wyczerpaniu^[54].

Nie mając innego wyjścia, 30 sierpnia grupa ruszyła dalej. W godzinach południowych, z powodu upału, wilgoć spod skorupy solnej wydostała się na powierzchnię i zamieniła w lepką gumowatą masę. Koła wozów zapadały w nią, w niektórych przypadkach aż po piasty. Dni były nieznośnie gorące, a noce zimne. Niektórzy obserwowali miraże jezior i innych karawan i wierzyli, że trasa Hastingsa wreszcie dobiega końca. Po trzech dniach skończyła się woda i niektórzy członkowie grupy odczepili woły, aby szybciej się naprzód. Niektóre zwierzęta były tak słabe, że zaprzęgano je do wozów i pozostawiono samym sobie. Dziewięć z dziesięciu wołów Reeda, oszalały z pragnienia, wyrwało się z uprzęży i uciekło w wolność. Zaczęło też znikać bydło i konie wielu innych rodzin. Surowość trasy doprowadziła do tego, że część wozów doznała nieodwracalnych uszkodzeń, ale żadna z osób nie zginęła. Zamiast wyznaczonych dwóch dni na pokonanie 40 mil (64 km), 130-kilometrowa podróż przez Wielką Pustynię Słoną zajęła sześć dni^[e][56][57].

Gdy członkowie wyprawy odpoczywali przy źródłach po drugiej stronie pustyni, nikt z grupy nie miał już zaufania do „skrótu Hastingsa”^[f]. Przez kilka kolejnych dni próbowali odzyskać bydło oraz wozy pozostawione na pustyni i przeładować zapasy żywności na inne wozy^[g]. Rodzina Reedów poniosła największe straty, a Reed zaczął natarczywie prosić inne rodziny o podzielenie się swoim inwentarzem i żywnością z jego rodziną. Zasugerował, aby dwaj mężczyźni z grupy udali się do Sutter’s Fort(inne języki) w Kalifornii; Słyszał, że John Sutter był niezwykle hojny dla pionierów i potrafił im pomóc w zaopatrzeniu w żywność. Charles Stanton i William McCutchen zgłosili się na ochotnika do wyruszenia w tę niebezpieczną podróż^[62]. Pozostałe sprawne wozy ciągnięte były przez mieszane zaprzęgi składające się z krów, wołów i mułów. Była połowa września i dwóch młodych mężczyzn, którzy wyruszyli na poszukiwanie zaginionych wołów, poinformowało, że przed nimi jeszcze kolejne 40 mil (64 km) pustyni^[63].

Bydło i woły były wtedy wycieńczone i wychudzone, ale wyprawa Donnera przeszła następny odcinek pustyni stosunkowo bez szwanku i wydawało się, że podróż staje się coraz łatwiejsza, zwłaszcza przez dolinę w pobliżu Ruby Mountains(inne języki). Pomimo niemalże nienawiści do Hastingsa, nie mieli innego wyboru, jak tylko podążać jego śladami. 26 września, dwa miesiące po wyruszeniu na trasę Hastingsa, karawana Donnera w końcu dotarła do tradycyjnego szlaku wzdłuż strumienia, który obecnie nazywa się rzeką Humboldt. Rzekomy „skrót” prawdopodobnie opóźnił podróż grupy na około miesiąc^[64][65].

Nad rzeką Humboldt grupa spotkała Indian z plemienia Pajutów, którzy dołączyli do nich na kilka dni, kradnąc i zabijając kilka wołów i koni. Był już prawie październik i rodziny się rozdzieliły, aby przyspieszyć marsz i zaoszczędzić czas. Dwa wozy z pozostałej grupy zaplątały się, a John Snyder uderzył woła wynajętego przez Reeda woźnicy, Milta Elliota. Kiedy Reed zainterweniował, Snyder wycelował w niego swój bicz, gdy żona Reeda próbowała interweniować, również została uderzona. W odpowiedzi Reed śmiertelnie dźgnął Snydera w obojczyk^[64][65].

Tego wieczoru świadkowie zebrali się, aby omówić, co należy zrobić. Prawo Stanów Zjednoczonych nie obowiązywało na terytoriach położonych na zachód od Wododziału amerykańskiego (ówcześnie było to terytorium Meksyku), a karawany wozów często wymierzały sprawiedliwość na własną rękę^[66]. Jednak lider karawany, George Donner, wraz z rodziną wyprzedził całą resztę o cały dzień^[67]. Sytuacja przed śmiercią Snydera nie pozostała niezauważona, widziano, jak Snyder uderzył Reeda, a niektórzy twierdzili, że Snyder uderzył również żonie Reeda, Margret^[68], jednak Snyder, w przeciwieństwie do Reeda, cieszył się w grupie dużą życzliwością. Keseberg zaproponował powieszenie Reeda, ale ostatecznie znaleziono kompromis i Reedowi pozwolono opuścić rodzinę, którą mieli się zaopiekować pozostali członkowie karawany. Następnego ranka Reed, pozbawiony broni, został wygnany^{[h][70][71][72]}, ale jego pasierbica Virginia jechała przodem i potajemnie zaopatrzyła go broń i jedzenie^[73].

Dotychczasowe trudności sprawiły że cierpliwość członków karawany Donnera wyczerpała się i emigranci podzielili się na kilka małych grup, z których każda myślała tylko o sobie i była podejrzliwa wobec pozostałych^[59][74]. Trawa stawała się coraz rzadsza, a zwierzęta stopniowo słabły. Aby je odciążyć, wszyscy musieli iść pieszo^[75]. Keseberg wypchnął Hardkoopa z wozu, mówiąc starcowi, że albo będzie szedł, albo zginie. Kilka dni później Hardkoop usiadł nad strumieniem, a jego nogi były bardzo spuchnięte, nigdy go więcej nie widziano. William Eddy namawiał innych do odnalezienia Hardkoopa, ale wszyscy odmówili, mówiąc, że nie będą już marnować energii na prawie 70-letniego mężczyznę^[76][77].

W międzyczasie Reed dogonił Donnerów i pojechał z jednym ze swoich woźniców, Walterem Herronem. Mieli wspólnego konia i udawało im się pokonywać 25–40 mil (40–64 km) dziennie^[78]. Reszta grupy dołączyła do Donnerów, ale ich niedola trwała nadal. Indianie przepędzili wszystkie konie Gravesa, a kolejny wóz został pozostawiony. Trawy było niewiele, a bydło rozproszyło się na dużym obszarze – wykorzystali to Pajutowie, którzy w ciągu jednego wieczoru ukradli 18 sztuk, a kilka dni później zabili kolejne 21^[79]. Do tej pory karawana straciła około 100 sztuk bydła i wołów, a ich racje żywnościowe zostały prawie całkowicie wyczerpane. Po stracie niemal całego bydła, Wolfinger zatrzymał się przy Humboldt Sink(inne języki), aby schować (zakopać) swój wóz; Reinhardt i Spitzer zostali z nim, aby mu pomóc. Wrócili bez niego, mówiąc, że zostali zaatakowani przez Pajutów, a Wolfinger zginął^[80][81]. Przed nimi rozciągał się kolejny odcinek pustyni. Woły Eddy’ego zostały zabite przez Indian i rodzina została zmuszona do porzucenia swojego wozu. Rodzina Eddy wyczerpała wszystkie swoje zapasy, a pozostałe rodziny odmówiły udzielenia im dzieciom pomocy. Rodzina Eddy’ego została zmuszona do poruszania się pieszo, niosąc na rękach swoje dzieci i cierpiąc z pragnienia. Margret Reed i jej dzieci również zostali pozostawieni bez wozu^[80][82]. Pustynia wkrótce się jednak skończyła i wyprawa dotarła do pięknego oraz bogatego w roślinność obszaru rzeki Truckee^[82].

Karawana miała niewiele czasu na odpoczynek, i pośpiesznie ruszyli, aby przekroczyć pasmo Sierra Nevada, zanim spadnie śnieg. Po drodze spotkali Stantona (jednego z dwóch mężczyzn, którzy miesiąc wcześniej pojechali do Kalifornii w poszukiwaniu pomocy), który przyprowadził im muły i żywność z Sutter’s Fort, oraz dwóch indiańskich przewodników zatrudnionych przez Johna Suttera. Ci mężczyźni pochodzący z plemienia Miwok, z okolic rzeki Cosumnes, byli znani pod imionami, które otrzymali po przejściu na katolicyzm: Luis i Salvador^[i]. Stanton przyniósł również wiadomość, że Reed i Herron, choć wyczerpani i głodni, dotarli do Sutter’s Fort^[81][84]. W tym momencie, jak twierdzi Rarick, „dla wyczerpanych i wygłodzonych członków wyprawy Donnera musiało się wydawać, że najgorsze mają już za sobą”^[85].

Zbliżając się do gór, o których mówiono, że są znacznie surowsze niż pasmo Wasatch, wyprawa Donnera musiała zdecydować, czy iść dalej, czy dać odpocząć bydłu. Był 20 października i w Sutter’s Fort zastanawiano się, czy przełęcz [obecnie znana jako Przełęcz Donnera(inne języki) (ang. Donner Pass)] zostanie pokryta śniegiem w połowie listopada^[86]. William Foster, nieostrożnie rozładowując broń, niechcący zabił Williama Pike’a^[87], to wydarzenie pośrednio wpłynęło na decyzję grupy. Stopniowo, rodzina po rodzinie, doszli do wniosku, że muszą iść dalej – najpierw rodzina Breenów, potem Kesebergowie, Stanton z Reedami, Gravesowie i Murphy’owie. Donnerowie wyruszyli jako ostatni. Po przejechaniu kilku mil nierównego terenu jeden z wozów Donnera złamał oś, Jacob i George poszli do lasu, aby dorobić nową. Podczas dłutowania w drewnie George Donner skaleczył się w rękę, ale rana wyglądała na powierzchniową^[88].

Zaczął padać śnieg. Rodzina Breenów natknęła się na 300-metrowe „masywne, niemal pionowe zbocze” w pobliżu jeziora Truckee (obecnie jezioro Donner) i 3 mile (4,8 km) od szczytu przełęczy rozbiła obóz w pobliżu chaty zbudowanej dwa lata wcześniej przez „grupę Stephensa-Townsenda-Murphy’ego(inne języki)” (ang. Stephens–Townsend–Murphy Party)^[j][91]. Dołączyła do nich rodzina Eddy’ch i Kesebergów, próbując dostać się na przełęcz, ale wpadli w zaspy o wysokości do 3 metrów i nie mogli znaleźć szlaku. Zawrócili w stronę jeziora Truckee i w ciągu następnego dnia wszystkie rodziny rozłożyły tam obóz z wyjątkiem Donnerów, którzy byli za nimi w odległości 5 mil (8,0 km) – pół dnia drogi^[92]. W ciągu następnych kilku dni podjęto kolejne próby przedarcia się przez przełęcz z wozami i zwierzętami, ale wszelkie wysiłki spełzły na niczym^[93].

Członkowie rodzin Breenów, Gravesów, Reedów, Murphy’ch, Kesebergów i Eddy’ch oraz ich współpracownicy – w sumie 60 osób – rozbili obóz na zimę nad jeziorem Truckee. Mieszkali w trzech szeroko rozstawionych chatach z sosnowych bali. Chaty miały gliniane podłogi i źle zbudowane płaskie dachy, które bardzo przeciekały. Jedna chata była zajmowana przez rodzinę Breenów, druga przez rodziny Eddy i Murphy, a trzecia przez rodziny Reed i Graves. Keseberg wybudował dla swojej rodziny szopę, przy boku chaty Breenów. Do likwidacji przecieków w dachach używano płótna i skór bydlęcych. W chatach nie było okien ani drzwi, tylko duży otwór, który służył jako wejście. Spośród 60 osób zamieszkałych nad jeziorem Truckee, 19 to mężczyźni w wieku powyżej 18 lat, 12 to kobiety, a 29 to dzieci, z których 6 było w wieku niemowlęcym lub młodszym. Dalej na szlaku, pobliżu potoku Alder Creek(inne języki), rodzina Donnerów rozbiła obóz, pospiesznie rozstawiając namioty, w których mogło się znajdować 21 osób, w tym pani Wolfinger i jej dziecko oraz woźnice Donnera: łącznie 6 mężczyzn, 3 kobiety i 12 dzieci^[94][95]. Wieczorem 4 listopada ponownie zaczął padać śnieg, który następnie przerodził się w śnieżycę trwającą 8 dni^[92].

Kiedy wyprawa rozbiła obóz, niewiele pozostało z zapasów, które Stanton przywiózł z Sutter’s Fort. Woły zaczęły padać, a ich zamarznięte tusze były układane w stosy. Tafla jeziora Truckee nie była jeszcze skuta lodem, ale żaden z pionierów nie był zaznajomiony z wędkarstwem i z lokalną fauną słodkowodną (np. Palia jeziorowa). Eddy’emu, najbardziej doświadczonemu myśliwemu, udało się upolować niedźwiedzia, ale później szczęście się już od niego odwróciło. Rodziny Reedów i Eddy’ch straciły prawie wszystko, a Margret Reed obiecała zapłacić podwójnie po dotarciu do Kalifornii za trzy woły od rodzin Graves i Breen. Gravesowie zażądał od Eddy’ego na 25 dolarów za tuszę wygłodzonego wołu, choć normalnie za tę kwotę dawano dwa zdrowe woły^[96][97].

W obozie narastała desperacja, a niektórzy zaczęli rozważać próbę dotarcia na przełęcz indywidualnie, bez wozów. 12 listopada burza osłabła, a niewielka grupa ludzi próbowała dotrzeć na grzbiet pieszo, ale bardzo trudno było znaleźć szlak w miękkim i luźnym śniegu i wrócili tego samego wieczoru. W następnym tygodniu inni członkowie grupy podjęli jeszcze dwie próby, ale dość szybko zakończyły się niepowodzeniem. Ostatecznie 21 listopada udało się zdobyć szczyt dużej grupie 22 osób. Następnie przebyła kolejne 2,5 km na zachód, ale potem znowu utknęli i wrócili nad jezioro Truckee 23 listopada. Kolejna gwałtowna burza, trwająca ponad tydzień, pokryła obszar tak głęboką warstwą śniegu, że bydło i konie – ich jedyne pozostałe pożywienie – padły^[98]. 20 listopada Patrick Breen zaczął prowadzić pamiętnik. Notował informacje związane głównie pogodę, zapisując burze i ilość opadów śniegu, ale stopniowo w jego pamiętniku zaczęły pojawiać się odniesienia do Boga i religii^[99].

Zapisy pogodowe pokazują, że zima w latach 1846–1847 była szczególnie sroga, z około dwudziestoma burzami i warstwą śniegu o wysokości około 25 stóp nad jeziorem Truckee^[100].

Życie nad jeziorem Truckee było nędzne. Chaty były ciasne i brudne, a śnieg padał tak obficie, że ludzie nie mogli wychodzić na zewnątrz przez wiele dni. Dieta wkrótce składała się ze skór bydlęcych, które krojono w paski i gotowano na „nieprzyjemną” galaretowatą masę. Kości wołów i koni były wielokrotnie gotowane, aby zrobić zupę, i żeby stawały się tak kruche, że mogły się kruszyć podczas żucia. Czasami miękły po zwęgleniu, a następnie zjedzeniu. Powoli, kawałek po kawałku, dzieci rodziny Murphy podrywały dywanik ze skóry bydlęcej przed paleniskiem, piekły go w ogniu i jadły^[101]. Po tym, jak grupa wyruszyła na prowizorycznych rakietach śnieżnych, próbując przekroczyć przełęcz, dzieci stanowiły dwie trzecie wszystkich mieszkańców obozu jeziorem Truckee. Ośmiorgiem dzieci opiekowała się pani Graves, a dziewięcioro kolejnych zajmowały się Levinah Murphy i Eleanor Eddy^[102]. Emigranci łapali i zjadali myszy ukrywające się w chatach. Wielu mieszkańców obozu było tak słabych, że nie mogli wstać z łóżka. Czasami udawało się pokonać całodniową trasę, aby zobaczyć się z Donnerami. Dotarła do nich wiadomość, że Jacob Donner i trzej pracownicy zmarli. Jeden z nich, Joseph Reinhardt, przyznał się na łożu śmierci do zamordowania Wolfingera^[103][104]. Ręka George’a Donnera uległa zakażeniu, w wyniku czego wysłał czterech mężczyzn do pracy w obozie^[105].

Margret Reed udało się zachować jedzenie na świąteczny garnek zupy, aby sprawić dzieciom radość, ale w styczniu groziła im śmierć głodowa i rozważali zjedzenie skór wołowych, które służyły im za dach nad głową. Margret Reed, Virginia Reed, Milt Elliot i pokojówka Eliza Williams próbowali wyjść na zewnątrz, zdając sobie sprawę, że lepiej jest wyjść po jedzenie na zewnątrz, niż siedzieć i patrzeć, jak dzieci umierają z głodu. Spędzili cztery dni w śniegu, zanim musieli zawrócić. Ich chata nie nadawała się już do zamieszkania; dach wykonany ze skór bydlęcych służył im jako źródło pożywienia, a rodzina przeprowadziła do rodziny Breenów. Pokojówki zamieszkały u innych rodzin. Pewnego dnia Gravesowie przyszli odebrać dług od rodziny Reedów i zabrali im skóry bydlęce – wszystko, co rodzina miała do jedzenia^[106][107].

Obóz górski nad jeziorem Truckee zaczął ponosić straty. Zmarł Augustus Spitzer, potem Baileys Williams (woźnica Reedów), bardziej z niedożywienia niż z głodu. Franklin Graves wykonał 14 par rakiet śnieżnych z resztek uprzęży i skór. 16 grudnia grupa 17 mężczyzn i kobiet oraz dzieci opuściła obóz pieszo, próbując ponownie przekroczyć przełęczy^[109]. O tym, jak trudny był ich wybór, świadczy fakt, że czworo mężczyzn było ojcami, a trzy kobiety były matkami – które dzieci zostawiły innym kobietom. Bez trudu spakowali się razem, zabierając ze sobą to, co miało być ich jedzeniem na następne 6 dni, karabin, wełniane koce, siekierę i amunicję, w nadziei dotarcia do Bear Valley(inne języki)^[110]. Amerykański historyk, Charles McGlashan, nazwał później ten wypad „Forlorn hope” (pol. Próżna nadzieja, Samotna nadzieja^[2])^[111][112]. Dwie osoby, które nie miały rakiet śnieżnych – Charles Burger i 10-letni William Murphy – wkrótce zawróciły^[113]. Pierwszego wieczoru pozostali zrobili dla 12-letniego Lemuela Murphy’ego kolejną parę rakiet śnieżnych z jucznych siodeł, które mieli przy sobie^[113].

Rakiety śnieżne okazały się prymitywnie wykonane, ale przydatne podczas trudnej wspinaczki. Członkowie grupy nie mieli ani siły, ani doświadczenia spędzenia nocy w głębokim do 3,7 m śniegu, a trzeciego dnia większość z nich cierpiała na ślepotę śnieżną. Szóstego dnia Eddy odkrył, że jego żona ukryła w plecaku pół funta niedźwiedziego mięsa. 21 grudnia grupa ponownie wyruszyła w trasę; Stanton nie nadążał za innymi przez kilka dni i w końcu został w tyle, obiecując, że wkrótce nadrobi zaległości. W następnym roku jego szczątki znaleziono w tym samym miejscu^[114][115].

Grupa zaczęła ponosić straty i popadła w obłęd. Po ponad dwóch dniach bez jedzenia Patrick Dolan zaproponował, aby jeden z nich zgłosił się na ochotnika do poświecenie się, aby nakarmić pozostałych. Niektórzy sugerowali pojedynek, inna relacja opisuje próbę loterii^[115][116]. Eddy zasugerował, żeby po prostu szli dalej, dopóki ktoś nie będzie na tyle wyczerpany aż padnie, ale burza śnieżna zmusiła grupę do zatrzymania się. Pierwszy zmarł Antonio, kolejną ofiarą był Franklin Graves^[117][118].

Obozowiska wyprawy

Fort Sutter

Miejsce utknięcia wyprawy (obecnie tym miejscu leży miasteczko Truckee) oraz Sutter’s Fort(inne języki) na mapie obecnego stanu Kalifornia^[119].

Gdy burza się nasiliła, Patrick Dolan zaczął majaczyć na skutek hipotermii, zrzucił z siebie ubranie i pobiegł do lasu. Nieco później wrócił i zmarł kilka godzin później. Następnie, prawdopodobnie z powodu faktu, że 12-letni Lamuel Murphy był bliski śmierci, część grupy zaczęła zjadać ciało Dolana. Siostra Lemuela, Sarah, próbowała nakarmić swojego brata, ale zmarł wkrótce potem. Eddy, Salvador i Luis odmówili jedzenia ludzkiego mięsa. Następnego ranka grupa usunęła mięśnie i organy z ciał Antonia, Dolana, Gravesa i Murphy’ego i wysuszyła w rezerwie na następne dni, przestrzegając zasady, żeby nikt nie musiał jeść swoich krewnych^[120][121].

Po trzech dniach odpoczynku kontynuowali poszukiwania szlaku. Eddy w końcu uległ głodowi i również zaczął jeść ludzkie mięso, ale wkrótce się skończyło. Zaczęli rozbierać rakiety śnieżne, jeść paski z bydlęcej skóry. Rozważano, czy zabić Luisa i Salvadora, ale Eddy potajemnie ich ostrzegł i po cichu odeszli^[122]. Jay Fosdick zmarł w nocy, pozostawiając tylko siedmiu członków grupy przy życiu. Eddy i Mary Graves wyruszyli na polowanie, ale kiedy wrócili z mięsem jelenia, ciało Fosdicka było już poćwiartowane i gotowe do spożycia^[123][124]. Kilka dni później, 25 dni po opuszczeniu jeziora Truckee, ich drogi skrzyżowały się z Salvadorem i Luisem, którzy nic nie jedli od około 9 dni i prawdopodobnie byli bliscy śmierci. William Foster zastrzelił obu mężczyzn, wierząc, że ciała Indian są ich jedyną nadzieją na uniknięcie pewnej śmierci głodowej; ich ciała zostały poćwiartowane, i wysuszone do spożycia^[125]. Choć morderstwo Salvadora i Luisa nie było utrzymywane w tajemnicy, Kristin Johnson zauważa, że „Foster nie został w dużej mierze obwiniony” i że resztę życia spędził niepokojony przez władze^[126] — można to przypisać powszechnemu nastawieniu, wyrażonemu przez Lewisa Petrinovicha, że życie rdzennych Amerykanów „wydawało się mieć niewielkie znaczenie”^[127].

Niecałe kilka dni później^[l], grupa natknęła się na osadę Indian, mieszkańcy początkowo przestraszyli się i uciekli. Indianie dali im to, co mieli do jedzenia: żołędzie, trawę i orzeszki piniowe^[130]. Kilka dni później Eddy kontynuował podróż z pomocą członków plemienia i dotarł do małego rancza, małej społeczności rolniczej na skraju Sacramento Valley(inne języki). Szybko zorganizowana ekipa ratownicza odnalazła kolejnych 6 ocalałych 17 stycznia. Ich podróż z jeziora Truckee trwała 33 dni^[123][131].

James Reed wrócił z gór Sierra Nevada do Rancho Johnson(inne języki) pod koniec października. W Sutter’s Fort odzyskał siły i był bezpieczny, ale z każdym dniem coraz bardziej martwił się o los swojej rodziny i przyjaciół. Błagał pułkownika Johna C. Frémonta o zebranie grupy ludzi, którzy przeprawiliby się przez przełęcz i pomogli emigrantom. W zamian Reed obiecał, że dołączy do sił Frémonta i więźnie udział w wojnie amerykańsko-meksykańskiej^[132]. Do Reeda dołączył McCutcheon, który nie mógł wrócić ze Stantonem, a także niektórzy członkowie „grupy Harlana–Younga”. „Karawana Harlana–Younga” dotarła do Sutter’s Fort 8 października, jako ostatnia przekroczyła góry Sierra Nevada w tym sezonie^[133]. Grupa złożona z około 30 koni i kilkunastu mężczyzn niosła zapasy żywności i spodziewała się znaleźć grupę Donnera po zachodniej stronie gór, w pobliżu rzeki Bear River, poniżej stromego podejścia do Emigrant Gap(inne języki), być może wygłodzoną, ale żywą. Kiedy dotarli do doliny rzeki, znaleźli tam tylko kilku pionierów, którzy oderwali się od swoich grup i byli bliscy śmierci głodowej^[134][135].

Reed i McCutchen zostali porzuceni przez dwóch przewodników z kilkoma końmi, ale pośpieszyli w górę doliny do Yuba Bottoms, pokonując pieszo ostatnią milę. Reed i McCutchen stali patrząc w górę na Emigrant Gap, zaledwie 12 mil (19 km) od szczytu, zablokowany śniegiem. Być może tego samego dnia Breen podjął ostatnią próbę szturmu na przełęcz od przeciwnej, wschodniej strony. Przygnębieni zawrócili do Sutter’s Fort^[136].

Większość wojskowych, czyli zdrowych mężczyzn z Kalifornii była zaangażowana w wojnę amerykańsko-meksykańską. W tym samym czasie żołnierze pułkownika Frémonta szturmowali Santa Barbara. W całym regionie zablokowane zostały drogi, zakłócona została komunikacja i zaopatrzenie niedostępne. Tylko trzech mężczyzn odpowiedziało na wezwanie do zgłoszenia się na ochotnika do ratowania wyprawy Donnera. Reed został zmuszony do pozostania w San Jose do lutego z powodu lokalnych powstań i ogólnego zamieszania. Spędził ten czas rozmawiając z innymi pionierami i znajomymi. Mieszkańcy San Jose stworzyli petycję z prośbą do Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych o pomoc dla emigrantów nad jeziorem Truckee. Dwie lokalne gazety opublikowały artykuły, w których rozpowszechniały informacje, że członkowie grupy na rakietach śnieżnych zostali zmuszeni do uciekania się do kanibalizmu, co pobudziło motywacje do działania o pomoc dla tych, którzy wciąż byli uwięzieni. Mieszkańcy Yerba Buena(inne języki), w większości sami niedawni imigranci, przekazali 1300 dolarów (równowartość dzisiejszych 43 900 dolarów w 2024 roku) i zorganizowali pomoc, aby zbudować dwa obozy dla ratowników^[137][138].

Grupa ratunkowa, w której uczestniczył William Eddy, wyruszyła 4 lutego z Sacramento Valley. Deszcz i wezbrana rzeka kilkakrotnie opóźniały marsz. Eddy zatrzymał się w Bear Valley, podczas gdy pozostali przedzierali się przez śnieg i śnieżyce w kierunku przełęczy prowadzącej do jeziora Truckee, zostawiając po drodze zapasy żywności w punktach, aby nie musieć jej nieść. Trzech członków grupy ratunkowej zawróciło, ale siedmiu kontynuowało przedzieranie się^[139][140].

18 lutego siedmioosobowa ekipa ratunkowa wspięła się na Przełęcz Frémonta (obecnie Przełęcz Donnera), a kiedy dotarli do miejsca, w którym według Eddy’ego powinien znajdować się obóz, zaczęli krzyczeć. Wychudzona pani Murphy wyłoniła się z dziury w śniegu i spojrzała na ratowników pytając: Are you men from California, or do you come from heaven? („Czy jesteście ludźmi z Kalifornii, czy przybywacie z nieba?”)^[141]. Ratownicy dzielili jedzenie na małe porcje, obawiając się, że wychudzeni emigranci mogą umrzeć z przejedzenia. Wszystkie chaty były pokryte śniegiem. Przemoczone dachy ze skór bydlęcych zaczęły gnić, roznosząc okropny smród. Trzynaście osób w obozach nie żyło, a ich ciała zostały niedbale zakopane w śniegu tuż przed chatami. Niektórzy emigranci wydawali się być niestabilni emocjonalnie. Trzech członków grupy ratunkowej udało się do Donnerów i pomogło wydostać się stamtąd czwórce wychudzonych dzieci i trojgu dorosłym. Strome podejście z Alder Creek do jeziora Truckee było szczególnie trudne dla Leanna’y Donner, która później napisała: such pain and misery as I endured that day is beyond description („Ból i cierpienie, które przeżyłam tego dnia, są nie do opisania”)^[142]. Ramię George’a Donnera było tak złym stanie z powodu gangreny że nie mógł się poruszać. Oddział ratowniczy wytypował 23 osoby, które zabierze ze sobą z powrotem. 21 osób pozostało w obozie nad jeziorem Truckee, a kolejne 11 nad Alder Creek^[143][144].

Ratownicy zataili szczegóły dotyczące losu grupy na rakietach śnieżnych, mówiąc uratowanym emigrantom, że nie wrócili z powodu odmrożeń^[146]. Wkrótce, gdy przedzierali się przez zaspy śnieżne, Patty i Tommy Reed byli bardzo słabi i nikt nie miał siły, aby ich unieść. Margret Reed stanęła przed bolesnym dylematem, jakim było towarzyszenie dwójce starszych dzieci do Bear Valley i obserwowanie, jak dwoje jej najsłabszych wraca do jeziora Truckee bez rodzica. Zażądała, aby ratownik Aquilla Glover przysiągł na honor masona, że wróci po jej dzieci. Patty Reed powiedziała na pożegnanie: Well, mother, if you never see me again, do the best you can. („W porządku, mamo, jeśli już się nie zobaczymy, zrób wszystko, co w twojej mocy”.)^[147][148]. Po powrocie dzieci nad jezioro, rodzina Breenów kategorycznie zabroniła im wchodzić do ich chaty, ale ponieważ Glover przyniósł jedzenie, niechętnie wpuszczono je do środka.

Ratownicy byli zaniepokojony, odkryciem, że do pierwszej skrytki z jedzeniem po drodze włamały się zwierzęta, co oznaczało marsz przez następne cztery dni bez jedzenia. Po zmaganiach na przełęczy, John Denton zapadł w śpiączkę i zmarł. Wkrótce zmarła również Ada Keseberg; jej matka była niepocieszona, nie wypuszczała ciała dziecka. Po kilku dniach marszu w trudnym terenie ratownicy zaczęli się obawiać, że dzieci mogą nie przeżyć. Niektóre z nich zjadły frędzle z jeleniej skóry ze spodni jednego z ratowników i sznurowadła drugiego, ku zaskoczeniu ratowników. Schodząc z gór, spotkali kolejną grupę ratunkową, w skład której wchodził James Reed. Słysząc jego głos, Margret Reed, oszołomiona, zapadła się w śnieg^[149][150].

Po tym, jak uratowanym migrantom udało się bezpiecznie dotrzeć do Bear Valley, William Hook, pasierb Jacoba Donnera, włamał się do sklepu spożywczego i wkrótce zmarł z przejedzenia^[151]. Reszta dotarła do Sutter’s Fort, gdzie Virginia Reed napisała: I really thought I had stepped over into paradise. („Naprawdę myślałam, że trafiłam do raju”). Bardzo rozbawiło ją to, że jeden z młodych mężczyzn poprosił ją o rękę, mimo że miała zaledwie 13 lat i wracała do zdrowia po głodzie^[152][153], a ona mu odmówiła^[154].

Mniej więcej w tym samym czasie, gdy organizowano pierwszą grupę ratunkową, pobliski osadnik z Kalifornii i patriarcha George C. Yount(inne języki) (który prawdopodobnie słyszał już wcześniej o losie wyprawy Donnera) miał niepokojące sny o grupie głodujących pionierów w głębokim śniegu. Mariano Guadalupe Vallejo(inne języki) i inni zebrali wówczas pięćset dolarów, aby wysłać kolejną grupę ratunkową^[155].

1 marca druga grupa ratunkowa dotarła nad jezioro Truckee. Ci ludzie byli w większości doświadczonymi ludźmi gór, w tym John Turner(inne języki)^[156][157], który towarzyszył powrotowi Reeda i McCutchena. Reed spotkał się ponownie ze swoją córką Patty i osłabionym synem Tommym. Rodzina Breenów została znaleziona w swojej chacie w stosunkowo znośnym stanie, ale chata Murphy’ego, według autora George’a R. Stewarta, „był nie do opisania i prawie poza wyobraźnią”. Levinah Murphy opiekowała się swoim ośmioletnim synem Simonem i dwójką małych dzieci Williama Eddy’ego i Fostera. Była przygnębiona psychicznie i bliska ślepoty. Dzieci były apatyczne. Lewis Keseberg wprowadził się do chaty i ledwo mógł się poruszać z powodu kontuzji nogi^[158].

Nikt nad jeziorem Truckee, między odjazdem pierwszej a przybyciem drugiej grupy ratunkowej, nie zginął. Patrick Breen udokumentował niepokojącą wizytę pani Murphy w ostatnim tygodniu lutego, która powiedziała, że jej rodzina rozważała zjedzenie Milta Elliota. Reed i McCutcheon znaleźli jego okaleczone ciało^[159]. W obozie nad Alder Creek sytuacja nie była lepsza. Pierwsi dwaj ratownicy, którzy tam dotarli, zobaczyli Trudeau niosącego ludzką nogę. Kiedy dali znak swojej obecności, wrzucił ją do dołu w śniegu, gdzie leżało niemal poćwiartowane ciało Jacoba Donnera. W namiocie Elizabeth Donner odmówiła jedzenia, mimo że jej dzieci były karmione organami ojca^[160]. Ratownicy odkryli, że trzy inne ciała zostały już strawione. W drugim namiocie Tamsen Donner była w dobrym stanie, ale George był coraz gorszym, gdyż infekcja dotarła do jego ramienia^[161].

Druga grupa ratunkowa ewakuowała 17 osób, z których tylko trzy były dorosłe. Rodziny Breenów i Gravesów przygotowywały się do ewakuacji. Tak więc nad jeziorem Truckee pozostało tylko pięcioro osób: Keseberg, pani Murphy z synem Simonem oraz dzieci Eddy’ch i Fosterów. Po tym, jak Reed poinformował, że wkrótce przybędzie trzecia grupa ratowników, Tamsen Donner zdecydowała się zostać ze swoim poważnie rannym mężem. Pani Donner zostawiła z nią trzy córki - Elizę, Georgię i Frances^[162].

Droga powrotna do Bear Valley była bardzo powolna. W pewnym momencie Reed wysłał dwóch ludzi naprzód po pierwszą skrytkę z żywnością, spodziewając się, że trzecia grupa ratowników dowodzona przez Selima E. Woodwortha(inne języki) może przybyć w każdej chwili. Po pokonaniu przełęczy rozpętała się gwałtowna zamieć. Pięcioletni Isaac Donner zamarzł na śmierć, a Reed był bliski śmierci. Stopy Mary Donner były tak odmrożone, że nie zdawała sobie sprawy, że śpi z nimi w ogniu. Na szczęście, mimo oparzeń, dziewczynka przeżyła. Kiedy burza minęła, rodziny Breenów i Gravesów były zbyt obojętne i pozbawione sił, by się ruszyć, ponieważ od kilku dni nie widziały jedzenia. Grupa ratunkowa nie miała innego wyjścia, jak tylko ruszyć dalej bez nich^{[60][163][164][165]}. Miejsce, w którym pozostawiono Breenów i Gravesów, stało się znane jako „Starved Camp” (pol. Obóz głodu)^[166]. Margaret Breen podobno podjęła inicjatywę, aby spróbować utrzymać przy życiu członków obozu, gdy pozostali zeszli z góry. Jednak Elizabeth Graves i jej syn Franklin wkrótce zginęli, zanim dotarła do nich kolejna grupa ratunkowa, a pozostali zjedli ich ciała, aby przeżyć^[167].

Trzech ratowników z tej grupy ratunkowej zostało z emigrantami w obozach – jeden, Charles Stone, nad jeziorem Truckee i dwóch, Charles Cady i Nicholas Clark, nad potokiem Alder Creek. Podczas gdy Clark był na polowaniu, Stone udał się do potoku Alder Creek i planował z Cady powrót do Kalifornii. Tamsen Donner zorganizowała im zabranie ze sobą córek Elizy, Georgii i Frances, prawdopodobnie za 500 dolarów w gotówce. Cady i Stone zabrali dziewczyny nad jezioro Truckee, ale potem poszli dalej bez nich, zostawiając je w chacie z Kesebergiem i Levinah Murphy, gdy wyruszyli do Bear Valley. Cady wspominał później, że po dwóch dniach na szlaku minęli obóz „Starved Camp”, ale nie zatrzymali się, aby pomóc. W ciągu kilku dni wyprzedzili Reeda i pozostałych^[168][169]. Kilka dni później, w obozie nad Alder Creek, Clark i Trudeau postanowili razem wyruszyć do Kalifornii. Kiedy dotarli do jeziora Truckee i odkryli, że córki Donnera tam są, wrócili do Alder Creek, aby poinformować o tym Tamsen Donner^[170].

William Foster i William Eddy, ocaleni z wyprawy na rakietach śnieżnych, wyruszyli z Bear Valley na spotkanie z Reedem, zabierając ze sobą mężczyznę o imieniu John Stark. Dzień później spotkali Reeda, który pomagał swoim dzieciom w marszu w kierunku Bear Valley – wszyscy odmrożeni i krwawiący, ale żywi. Zdesperowani, by uratować własne dzieci, Foster i Eddy przekonali czterech mężczyzn, błagając ich i dając im pieniądze, aby wyruszyli z nimi nad jezioro Truckee. W trakcie wędrówki znaleźli 11 ocalałych w „Starved Camp” stłoczonych wokół ogniska, które zapadło w śniegu. Grupa ratunkowa rozdzieliła się, Foster, Eddy i dwóch innych udało się w stronę jeziora Truckee. Dwóch ratowników zabrało po jednym dziecku i wróciło do Bear Valley. John Stark odmówił opuszczenia pozostałych. Zabrał dwoje dzieci i cały prowiant, a następnie pomógł pozostałym Breenom i Grave’om dotrzeć w bezpieczne miejsce, czasami prowadząc dzieci pojedynczo, stawiając je na ziemi, a następnie niosąc pozostałe osłabione dzieci^{[171][172][173]}.

Foster i Eddy dotarli w końcu nad jezioro Truckee 14 marca, gdzie znaleźli martwe dzieci. Eddy dowiedział się od Keseberga, że żywił się szczątkami jego syna, Eddy poprzysiągł zabić Keseberga, jeśli kiedykolwiek spotkają się w Kalifornii^[174]. George Donner i jedno z dzieci Jacoba Donnera wciąż żyli w Alder Creek. Tamsen Donner niedawno przybyła do chaty Murphy’ego, aby zająć się córkami, ale zdecydowała się wrócić do męża, mimo że poinformowano ją, że w najbliższym czasie nie spodziewano się żadnych innych grup ratunkowych. Trzecia grupa ratunkowa odeszła z córkami Donnerów: młodym Simonem Murphym, Trudeau i Clarkiem. Levinah Murphy była zbyt słaba, by iść, a Keseberg odmówił^[175][176].

Dwie kolejne grupy ratowników zostały zwerbowane do ewakuacji wszystkich ocalałych dorosłych, którzy mogli jeszcze żyć. Obie jednak zawróciły, zanim dotarły do Bear Valley i nie podjęto dalszych prób. 10 kwietnia, prawie miesiąc po tym jak trzecia grupa ratunkowa opuściła jezioro Truckee, alkad z okolic Sutter’s Fort zorganizował grupę mężczyzn, którzy mieli zabrać ze sobą wszystko, co miało związek z Donnerami. Dobytek miał zostać sprzedany, a część funduszy została przeznaczona na wsparcie osieroconych dzieci Donnerów. Grupa ratunkowa zastała namioty Alder Creek puste, z wyjątkiem ciała George’a Donnera, który zmarł zaledwie kilka dni wcześniej. W drodze powrotnej nad jezioro Truckee znaleźli Lewisa Keseberga żywego. Pani Murphy, jak powiedział, zmarła tydzień po odejściu trzeciej grupy ratunkowej. Kilka tygodni później Tamsen Donner dotarła do jego chaty w drodze przez przełęcz, przemoczona i widocznie zdenerwowana. Keseberg powiedział, że owinął ją kocem i kazał jej wyruszyć rano, ale zmarła w nocy.

Grupa ratunkowa z podejrzliwością odniosła się do opowieści Keseberga i znalazła w chacie garnek pełen ludzkiego mięsa, a także pistolety George’a Donnera, biżuterię i 250 dolarów w złocie. Grozili linczem na Kesebergu, który przyznał się, że za namową Tamsen ukrył 273 dolary z majątku Donnerów, aby pewnego dnia mogły one posłużyć jej dzieciom^[177][178]. Keseberg był ostatnim uratowanym członkiem wyprawy Donnera, który przybył do Sutter’s Fort 29 kwietnia 1847 roku^[93].

Wieść o losie wyprawy Donnera dotarła na wschód za sprawą dziennikarza Samuela Brannana(inne języki), który natknął się na grupę ratunkową, gdy schodziła z przełęczy razem z Kesebergiem^[180]. Relacje z tego tragicznego wydarzenia dotarły do Nowego Jorku po raz pierwszy w lipcu 1847 roku. Relacje z tego wydarzenia w całych Stanach Zjednoczonych były silnie inspirowane ogólnokrajowym entuzjazmem dla migracji na zachód. W niektórych gazetach informacje o tragedii były skąpane w krótkich akapitach, pomimo ówczesnej tendencji do sensacyjnego traktowania historii. Kilka gazet, w tym kalifornijskie, pisało o kanibalizmie w drastycznych, przesadzonych szczegółach^[181]. W niektórych opowieściach członkowie wyprawy Donnera byli przedstawiani jako bohaterowie, a Kalifornia jako raj godny znacznych poświęceń^[182].

W następnych latach emigracja na Zachód spowolniła, ale mogło to być spowodowane bardziej obawami związanymi z wojną amerykańsko-meksykańską niż przypadkiem wyprawy Donnera^[181]. W 1846 roku około 1500 osób przeniosło się do Kalifornii. W 1847 roku liczba ta spadła do 450, a w 1848 roku do 400. Kalifornijska gorączka złota spowodowała jednak gwałtowny wzrost: w 1849 roku 25 000 osób wyemigrowało na zachód^[183]. Większość migracji lądowej podążała Carson River(inne języki), ale kilku członków forty-niners przeszło tą samą trasą co grupa Donnera i sporządziło opisy tego miejsca^[184].

W czerwcu 1847 roku członkowie Mormon Battalion(inne języki) pod dowództwem generała Stephena W. Kearny’ego(inne języki) pochowali ludzkie szczątki i częściowo spalili dwie chaty^[185]. Następnie nieliczni, którzy odważyli się przejść przez przełęcz w ciągu następnych kilku lat, znaleźli kości, artefakty i chatę rodzin Reed i Graves. W 1891 roku na brzegu jeziora znaleziono skrytkę z pieniędzmi. Prawdopodobnie pani Graves pospiesznie ją schowała kiedy odchodziła z drugą grupą ratowników i zamierzając później po nią wrócić później^[186][187].

Lansford Hastings otrzymał groźby śmierci za swój udział w tragedii. Emigrant, który wybrał tę samą drogę przed karawaną Donnera, skonfrontował Hastingsa z kwestią przeszkód napotkanych po drodze, stwierdzając: Of course he could say nothing but that he was very sorry, and that he meant well („Oczywiście nie miał nic do powiedzenia poza tym, że było mu bardzo przykro i chciał jak najlepiej”)^[188].

Z 87 osób, które przekroczyły góry Wasatch, przeżyło 48. Śmierć oszczędziła tylko rodziny Reedów i Breenów. Dzieci Jacoba i George’a Donnerów oraz Franklina Gravesów zostały osierocone. William Eddy został sam; większość rodziny Murphy’ch zginęła. Do Kalifornii dotarły tylko trzy muły; pozostałe zwierzęta zginęły. Większość dobytku członków wyprawy Donnera została porzucona^[4].

Kilka wdów ponownie wyszło za mąż kilka miesięcy później; w Kalifornii brakowało żon. Rodzina Reedów osiedliła się w San Jose, z dwójka dzieci Donnerów zamieszkało razem z nimi. Rodzina Reedów sowicie skorzystała na kalifornijskiej gorączce złota i stała się bogata. Virginia napisała długi list do swojej kuzynki w Illinois na temat „naszych kłopotach z dotarciem do Kalifornii”, który został następnie zredagowany przez jej ojca. Dziennikarz Edwin Bryant przyniósł go z powrotem w czerwcu 1847 roku i został opublikowany w Illinois Journal 16 grudnia 1847 roku, z pewnymi zmianami redakcyjnymi^[190][191]. Virginia nawróciła się na katolicyzm, wypełniając obietnicę, którą złożyła sobie, obserwując modlącego się Patricka Breena w jego chacie^[192].

Pozostali przy życiu członkowie rodziny Murphy’ch mieszkali w Marysville^[192]. Członkowie rodziny Breenów udali się do San Juan Batista^[193]. Rodzina Breenów kupiła Castro Adobe(inne języki) w 1848 roku za majątek, jaki 16-letni John Breen zarobił w kalifornijskiej gorączce złota, i prowadziła tam zajazd, gdzie otworzyli gospodę^[194]. Stali się anonimowymi bohaterami opowieści Johna Rossa Browne’a(inne języki) o tym, jak czuł się nieswojo, gdy dowiedział się, że przebywa u rzekomych kanibali. Opowieść ta została opublikowana w magazynie Harper’s Magazine w 1862 roku. Wielu z tych, którzy przeżyli, doświadczyło podobnej reakcji^[195][196]. Najmłodsza córka Breenów, Isabella, miała zaledwie rok zimą 1846–1847 i była ostatnią żyjącą ofiarą wyprawy Donnera. Zmarła w San Francisco 25 marca 1935 roku^[197].

Dzieci George’a i Tamsen Donnerów zostały przygarnięte przez starsze małżeństwo w pobliżu Fortu Suttera. Eliza, najmłodsza z dzieci Donnerów, zimą 1846–1847 roku miała trzy lata. W 1911 roku opublikowała relację z wyprawy Donnera, oparte na wcześniejszych opowiadaniach i wspomnieniach jej sióstr^[198].

Dzieci z rodziny Gravesów miały różne życia. Mary Graves wyszła wcześnie za mąż, ale jej pierwszy mąż został zamordowany. Kiedy morderca przebywał w więzieniu, gotowała dla niego jedzenie, aby mieć pewność, że nie umrze z głodu i dotrwa do powieszenia. Jeden z jej wnuków zauważył, że w życiu była bardzo poważna; Graves powiedziała kiedyś: „Chciałabym płakać, ale nie mogę. Gdybym mogła zapomnieć o tej tragedii, może zapamiętałabym, jak się płacze”^[201]. William, brat Mary, imał się różnych zajęć i prowadził zróżnicowany styl życia, a jego siostrzenice uważały go za „ekscentrycznego i porywczego”. Zmarł w 1907 roku i został pochowany w Calistoga^[202][203]. Nancy Graves która miała dziewięć lat zimą 1846–1847 roku, Odmówiła przyznania się do udziału w tych wydarzeniach, nawet gdy spotkała się z historykami, którzy byli zainteresowani najbardziej prawdziwymi wersjami wydarzeń. Według doniesień, Nancy nie była w stanie się otrząsnąć ze swojej roli, którego ofiarą padli jej matka i brat^[204].

William Eddy ożenił się ponownie i założył rodzinę w Kalifornii. Próbował spełnić swoją obietnicę zabicia Lewisa Keseberga, ale został od tego odwiedzony przez Jamesa Reeda i Edwina Bryanta. Rok później Eddy podzielił się swoimi doświadczeniami z J. Quinnem Thorntonem, który jako pierwszy stworzył obszerny opis tych wydarzeń, wykorzystując również wspomnienia Reeda^[205][206]. Eddy zmarł w Petalumie 24 grudnia 1859 roku^[207].

Keseberg wniósł pozew o zniesławienie przeciwko kilku członkom grupy ratunkowej, którzy oskarżyli go o zabójstwo Tamsen Donner. Sąd przyznał mu symboliczne odszkodowanie w wysokości 1 dolara i zmusił do zapłacenia kosztów sądowych. Artykuł z 1847 roku w California Star opisał działania Keseberga w obscenicznych słowach, a także „lincz” dokonany przez grupę ratowniczą. W szczególności w artykule czytamy, że wolał jeść ludzkie mięso niż szczątki bydła i koni, które ujawniły się podczas wiosennych roztopów. Historyk Charles McGlashan zgromadził wystarczająco dużo materiału, aby oskarżyć Keseberga o zabójstwo Tamsen Donner, ale po osobistej rozmowie z nim doszedł do wniosku, że do żadnego morderstwa nie doszło. Eliza Donner Houghton również nie uważała Keseberga za winnego^[208]. W podeszłym wieku Keseberg nie wychodził z domu, stał się wyrzutkiem i często spotykał się z groźbami. Powiedział McGlashanowi: I often think that the Almighty has singled me out, among all the men on the face of the earth, in order to see how much hardship, suffering, and misery a human being can bear! („Często myślę, że spośród wszystkich ludzi na ziemi, Wszechmogący wybrał mnie, aby zobaczyć, ile trudności, cierpienia i nędzy człowiek jest w stanie znieść”)^[209][210]. Później zaczęły krążyć opowieści, że Keseberg chwalił się jedzeniem ludzkiego mięsa i opowiadał kolegom z baru w Sacramento, że ludzka wątroba – a szczególnie wątroba Tamsen Donner – była najsłodszym kęsem, jaki kiedykolwiek jadł^[211].

Zdaniem Stewarta, uwaga skupiona na wyprawie Donnera jest możliwa dzięki wiarygodnym relacjom o tym, co się wydarzyło, oraz faktowi, że „kanibalizm, choć można by go nazwać niemal epizodem drugorzędnym, stał się w powszechnej świadomości najważniejszym faktem, o którym należy pamiętać w kontekście wyprawy Donnera. Tabu zawsze kusi z taką samą siłą, z jaką odpycha”^[212]. Atrakcyjność wydarzeń wynika z faktu, że – według Johnsona, piszącego w 1996 roku – skupiają się one na rodzinach i zwykłych ludziach, a nie na pojedynczych osobach, i że wydarzenia te stanowią „straszliwą ironię, że nadzieje na dobrobyt, zdrowie i nowe życie w żyznych dolinach Kalifornii doprowadziły wielu jedynie do nędzy, głodu i śmierci na jej kamiennym progu”^[213].

Miejsce, w którym stały chaty, stało się atrakcją turystyczną już w 1854 roku^[214]. W latach 80. XIX wieku Charles McGlashan zaczął promować ideę wzniesienia pomnika upamiętniającego to miejsce. Pomógł w pozyskaniu ziemi pod pomnik, a w czerwcu 1918 roku w miejscu, gdzie przypuszczalnie stała chata Breen-Keseberg, ustawiono pomnik rodziny pionierów, poświęcony wyprawie Donnera^[215]. W 1934 roku została ona uznana przez California Historical Landmark^[216].

W 1927 roku stan Kalifornia utworzył Donner Memorial State Park(inne języki), obejmujący teren o powierzchni 11 akrów (4,5 ha) otaczający pomnik. Dwadzieścia lat później zakupiono teren, na którym stała chata Murphy’ego, i włączono go do parku^[217]. W 1962 roku dobudowano Emigrant Trail Museum, aby przedstawić historię migracji na zachód do Kalifornii. Chata Murphy’ego i pomnik Donnera zostały uznane przez National Historic Landmark w 1963 roku. Duży głaz stanowił tylną ścianę kominka chaty Murphy’ego, a do głazu przymocowano tablicę z brązu z listą członków wyprawy, wskazującą, którzy z nich przeżyli. Stan Kalifornia określa ten epizod jako „odosobniony i tragiczny incydent w historii Ameryki, który przekształcił się w ważny epos ludowy”^[218]. Według danych z 2003 roku park odwiedzało około 200 000 turystów rocznie^[219].

Większość historyków szacuje liczbę członków wyprawy na 87 osób, choć Stephen McCurdy w Western Journal of Medicine dolicza też Sarah Keyes – matkę Margret Reed – oraz Luisa i Salvadora, co daje łącznie 90 osób^[220]. 5 osób zmarło już przed dotarciem grupy do jeziora Truckee: jedna z powodu gruźlicy (Halloran), trzy z powodu urazu (Snyder, Wolfinger i Pike) oraz jedna z powodu wychłodzenia (Hardkoop). Kolejne 34 osoby zmarły między grudniem 1846 a kwietniem 1847 roku: dwadzieścia pięć mężczyzn i dziewięć kobiet^[n][221]. Kilku badaczy badało śmiertelność, aby określić, jakie czynniki mogą wpływać na przeżycie osób niedożywionych. Spośród 15 członków wyprawy na rakietach śnieżnych, ośmiu z dziesięciu mężczyzn, którzy wyruszyli, zmarło, ale wszystkie pięć kobiet przeżyło^[222]. Profesor z University of Washington stwierdził, że epizod z wyprawą Donnera jest „studium przypadku doboru naturalnego o podłożu demograficznym w działaniu”^[223].

Zgony nad jeziorem Truckee, nad potokiem Alder Creek i w grupie na rakietach śnieżnych były prawdopodobnie spowodowane połączeniem niedożywienia, przepracowania i narażenia na zimno. Kilku członków stało się bardziej podatnych na infekcje z powodu głodu^[224], jak George Donner, ale trzema najważniejszymi czynnikami decydującymi o przeżyciu były wiek, płeć i wielkość rodziny, z którą każdy z nich podróżował. Ocaleni byli średnio o 7,5 roku młodsi; dzieci w wieku od sześciu do czternastu lat miały znacznie wyższy wskaźnik przeżywalności niż dzieci poniżej sześciu lat, z których 62,5% zmarło, w tym syn urodzony przez Kesebergów na szlaku, czyli dorośli powyżej 35. roku życia. Żaden dorosły powyżej 49. roku życia nie przeżył. Ponad 66 procent mężczyzn w wieku od 20 do 39 lat zmarło^[221]. Mężczyźni metabolizują białko szybciej; kobiety nie wymagają tak wysokiego spożycia kalorii i magazynują więcej tkanki tłuszczowej, co opóźnia degradację fizyczną spowodowaną głodem i przepracowaniem. Mężczyźni podejmują się również bardziej niebezpiecznych zadań, a w tym konkretnym przypadku musieli wykonywać ciężką pracę fizyczną przed dotarciem do jeziora Truckee, co dodatkowo pogarszało ich stan zdrowia. Osoby podróżujące z członkami rodziny miały wyższy wskaźnik przeżywalności, prawdopodobnie dlatego, że członkowie rodziny chętniej dzielili się jedzeniem^[220][225].

W wyprawie Donnera wzięło udział 87 emigrantów, czasami dolicza się Sarah Keyes, która zmarła z przyczyn naturalnych na początku wyprawy, oraz Luisa i Salvadora, dwóch indiańskich przewodników z Kalifornii, którzy dołączyli do karawany przed jej dotarciem do pasma Sierra Nevada. W łącznie 90 osób. 6 osób zmarło lub zginęło przed dotarciem do gór. Do Sutter’s Fort dotarli przed wyprawą: Charles Stanton (który wrócił do nich z powrotem przed pokonaniem gór), William McCutchen, James Reed i Walter Herron. Wiec spośród 90 osób, 81 zostało uwięzionych w górach.

Spośród 90 osób, 42 zginęło, a 48 przeżyło; spośród pierwotnych 87 emigrantów, 39 zginęło, a 48 przeżyło; spośród 81 uwięzionych w górach, 36 zginęło, a 45 przeżyło.

Około dwie trzecie kobiet i dzieci przeżyło, podczas gdy około dwie trzecie mężczyzn zginęło. Czwórka dorosłych członków rodziny Donner (pary George i Tamsen Donner oraz Jacob i Elizabeth Donner) zginęła; większość rodziny Reed i cała rodzina Breen przeżyli^[16][93].

Chociaż niektórzy ocaleni kwestionowali relacje o kanibalizmie, Charles McGlashan, który korespondował z wieloma ocalałymi przez 40 lat, udokumentował wiele wspomnień o jego wystąpieniu. Niektórzy korespondenci nie byli zbyt otwarci, podchodząc do swojego udziału ze wstydem, ale inni ostatecznie otwarcie o tym mówili. McGlashan w swojej książce z 1879 roku History of the Donner Party odmówił włączenia niektórych bardziej makabrycznych szczegółów – takich jak cierpienie dzieci i niemowląt przed śmiercią – czy tego, jak pani Murphy, według Georgii Donner, poddała się, położyła na łóżku i zwrócona twarzą do ściany, gdy ostatnie z dzieci odeszło w trzeciej odsieczy. Zapomniał również wspomnieć o kanibalizmie w Alder Creek^[157][231]. W tym samym roku, w którym ukazała się książka McGlashana, Georgia Donner napisała do niego, aby wyjaśnić pewne kwestie, twierdząc, że ludzkie mięso przygotowywano dla ludzi w obu namiotach nad Alder Creek, ale według jej wspomnień (miała cztery lata zimą 1846–1847 roku), podawano je tylko najmłodszym dzieciom: „Ojciec płakał i przez cały czas na nas nie patrzył, a my, maluchy, czuliśmy, że nie możemy się powstrzymać. Nic innego nie było”. Pamiętała również, że Elizabeth Donner, żona Jacoba, oznajmiła pewnego ranka, że ugotowała ramię Samuela Shoemakera^[232]. Eliza Donner Houghton w swojej relacji z 1911 roku nie wspomina o żadnym kanibalizmie w Alder Creek.

Znaleziska archeologiczne w obozie nad Alder Creek okazały się niejednoznaczne w kwestii dowodów na kanibalizm. Żadnych z kości badanych na palenisku nad Alder Creek nie udało się jednoznacznie zidentyfikować jako ludzkich^[233]. Według Raricka, zachowane zostały jedynie ugotowane kości i jest mało prawdopodobne, aby członkowie wyprawy Donnera musieli gotować ludzkie kości^[234].

Relacja Elizy Farnham z 1856 roku dotycząca wyprawy Donnera opierała się w dużej mierze na wywiadzie z Margaret Breen. Jej wersja szczegółowo opisuje przeżycia rodzin Gravesów i Breenów po tym, jak James Reed i druga zmiana pozostawili ich w jamie śnieżnej. Według Farnhama, siedmioletnia Mary Donner zasugerowała pozostałym, aby zjedli Isaaca Donnera, Franklina Gravesa Jr. i Elizabeth Graves, ponieważ Donnerowie zaczęli już zjadać pozostałych w Alder Creek, w tym ojca Mary, Jacoba. Margaret Breen upierała się, że ona i jej rodzina nie zjadali zmarłych, ale Kristin Johnson, Ethan Rarick i Joseph King – których relacja jest pełna współczucia dla rodziny Breenów – nie uważają za wiarygodne, aby Breenowie, którzy byli bez jedzenia przez dziewięć dni, przeżyli w inny sposób. King sugeruje, że Farnham uwzględniła to w swojej relacji niezależnie od Margaret Breen^{[235][236][237][238]}.

Według relacji opublikowanej przez H. A. Wise’a w 1847 roku, Trudeau chwalił się własnym heroizmem, ale opowiadał też z makabrycznymi szczegółami o zjedzeniu Jacoba Donnera i twierdził, że zjadł surowe dziecko^[239]. Wiele lat później Trudeau spotkał Elizę Donner Houghton i zaprzeczył, jakoby kogokolwiek zjadał. Powtórzył to w wywiadzie z 1891 roku dla gazety w Saint Louis. Houghton i inne dzieci Donnerów darzyły Trudeau sympatią, a on je, pomimo ich sytuacji. Autor George Stewart uważa relację Trudeau złożoną Wise’owi za bardziej rzetelną niż ta, którą przekazał Houghton w 1884 roku, i twierdzi, że porzucił Donnerów^[240]. Z drugiej strony Kristin Johnson uważa, że wywiad Trudeau z Wise’em wynikał z „typowych pragnień nastolatków, by być w centrum uwagi i szokować starszych”; gdy był starszy, przemyślał swoją historię, aby nie denerwować Houghton^[241]. Historycy Joseph King i Jack Steed nazywają charakterystykę Stewarta „przesadnym moralizmem”, zwłaszcza że wszyscy członkowie wyprawy byli zmuszeni do podejmowania trudnych decyzji^[242]. Ethan Rarick powtórzył to: „Wyprawa Donnera to nie tylko lśniący heroizm czy splamiona nikczemność, ale także historia trudnych decyzji, które nie były ani heroiczne, ani nikczemne”^[243].

• „Głód” (ang. the Hunger) – powieść sensacyjna Almy Katsu(inne języki), wydana w 2018 roku, ISBN 978-83-8125-167-9^[244].
• „Stare kości” (ang. Old bones) – powieść kryminalno-sensacyjna Lincolna Childa i Douglasa Prestona, wydana w 2022 roku, ISBN 978-83-268-3878-1^[245].

• „Donner Pass” – horror produkcji amerykańskiej z 2012 roku^[246].

Fotografie i portrety niektórych uczestników wyprawy

James Reed(inne języki) z żoną Margaret

George Donner(inne języki)

William Eddy

Lewis Keseberg(inne języki)

Elitha Donner

Leanna Donner

Jean Baptiste Trudeau

Charles Stanton

Córki George'a Donnera, Eliza i Georgia z lewej i prawej. Pośrodku pani Brunner

• Szlak mormoński

• Will Bagley: So Rugged and So Mountainous: Blazing the Trails to Oregon and California, 1812–1848. Norman: University of Oklahoma Press, 2010. ISBN 978-0-8061-4103-9. LCCN 2009028667. OCLC 426253904. (ang.).
• Kelly J. Dixon, Shannon A. Novak, Gwen Robbins, Julie M. Schablitsky i inni. Men, Women, and Children are Starving: Archaeology of the Donner Family Camp. „American Antiquity”. 75 (3), s. 627–656, 2010. ISSN 0002-7316. OCLC 9971164862. (ang.). 
• Kelly J. Dixon: An Archaeology of Desperation: Exploring the Donner Party's Alder Creek Camp. Norman: University of Oklahoma Press, 2011, s. 390. ISBN 978-0-8061-4210-4. LCCN 2011006019. OCLC 704120570. (ang.).
• Donald L. Hardesty: The Archaeology of the Donner Party. University of Nevada Press, 1997. ISBN 0-87417-290-X. OCLC 1475091007. (ang.).
• Kristin Johnson: Unfortunate Emigranty: Narratives of the Donner Party. Logan: Utah State University Press, 1996, s. 317. ISBN 0-87421-204-9. LCCN 96009996. OCLC 1053004810. (ang.).
• Joseph King: Winter of Entrapment: A New Look at the Donner Party. Toronto: P. D. Meany Company, 1992. ISBN 0-88835-030-9. OCLC 25549813. (ang.).
• Charles McGlashan: History of the Donner Party: A Tragedy of the Sierra Nevada. San Francisco: A Carlisle & Company, 1879, s. 261. OCLC 3573828. (ang.).
• Tim McNeese: The Donner Party: A Doomed Journey. Nowy Jork: Chelsea House Publications, 2009. ISBN 978-1-60413-025-6. LCCN 2008029652. OCLC 362719819. (ang.).
• Lewis F. Petrinovich: The Cannibal Within. Nowy Jork: Aldine Transaction, 2000, s. 232. ISBN 0-202-02048-7. LCCN 99057940. OCLC 42823811. (ang.).
• Ethan Rarick: The Donner Party’s Perilous Journey West. Oksford: Oxford University Press, 2008, s. 288. DOI: 10.1093/oso/9780195305029.001.0001. ISBN 0-19-530502-7. LCCN 2007023761. OCLC 144330407. (ang.).
• Catherine Morison Rehart: The Valley's Legends & Legacies III. Word Dancer Press, 2000. ISBN 978-1-884995-18-7. OCLC 44781868. (ang.).
• State of California Park and RecreationS.C.P.R. Commission State of California Park and RecreationS.C.P.R., Donner Memorial State Park General Plan and Environmental Report, t. 1, 5 kwietnia 2003 [dostęp 2010-03-24] [zarchiwizowane 2010-02-02] .
• George R. Stewart: Ordeal by Hunger: The Story of the Donner Party. Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 1936, s. 392. ISBN 0-395-61159-8. LCCN 91033181. OCLC 24590542. (ang.).
• John David Unruh: The Plains Across: The Overland Emigrants and the Trans-Mississippi West, 1840–60. University of Illinois Press, 1993, s. 390. ISBN 0-252-06360-0. LCCN 93013751. OCLC 28111417. (ang.).
• Daniel James Brown: The Indifferent Stars Above: The Harrowing Saga of a Donner Party Bride. Nowy Jork: William Morrow, 2009. ISBN 978-0061348105. LCCN 2008040646. OCLC 259754286. (ang.).
• Gabrielle Burton: Searching for Tamsen Donner. Lincoln: University of Nebraska Press, 2011. ISBN 978-0803236387. LCCN 2008041074. OCLC 259970283. (ang.).
• Marian Calabro: The Perilous Journey of the Donner Party. Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 1999, s. 192. ISBN 978-0395866108. LCCN 98029610. OCLC 39659716. (ang.).
• Bernard DeVoto: The Year of Decision: 1846. Nowy Jork: St. Martin's Griffin, 2000, s. 538. ISBN 978-0312267940. LCCN 2001523987. (ang.).
• Erich R. Ebel: Winter at Truckee Lake. Kindle Direct Publishing, 2019. ISBN 978-1701680920. OCLC 1504638236. (ang.).
• Bruce R. Hawkins, David B. Madsen: Excavation of the Donner–Reed Wagons: Historic Archaeology Along the Hastings Cutoff. Salt Lake City: University of Utah Press, 1999. ISBN 978-0874806052. LCCN 89020129. OCLC 41961522. (ang.).
• Eliza P. Donner Houghton: The Expedition of The Donner Party and Its Tragic Fate. Lincoln: University of Nebraska Press, 1997, s. 374. ISBN 978-0-8032-7304-7. LCCN 97025362. (ang.).
• Frank Jr. Mullen: The Donner Party Chronicles: A Day-by-Day Account of a Doomed Wagon Train, 1846–1847. Reno: Nevada Humanities Committee, 1997. ISBN 978-1890591014. OCLC 255733133. (ang.).
• J. Quinn Thornton: Oregon and California in 1848. Nowy Jork: Harper & Bros, 1849. LCCN rc01000389. OCLC 15538762. (ang.).

Zobacz multimedia związane z tematem: Wyprawa Donnera

• Audiobook z domeny publicznej The Expedition of the Donner Party and Its Tragic Fate (ang.)
• List of Donner Party Resources compiled by Kristin Johnson (ang.)
• Statement of Daniel Rhoads, Bancroft Library 1873, Daniel Rhoads, członek pierwszej grupy ratunkowej (ang.)
• Krótki film Trail of Tragedy: The Escavation of the Donner Party Site (1994) (ang.)
• Dokument The Donner Party (ang.)
• Daniel James Brown: The Indifferent Stars Above: The Harrowing Saga of a Donner Party Bride. C-SPAN Video Library, 9 sierpnia 2009. (ang.).
• Michael Wallis: The Best Land Under Heaven. C-SPAN Video Library, 9 lipca 2017. (ang.).
• Lewis Keseberg's statement given to Charles McGlashan about 1877 (ang.)
• Forlorn Hope Expedition (ang.) (2020–21)
• Niesławna wyprawa Donnera - Horrendum #S03E05 [PODCAST] w serwisie YouTube