Spartyna

Spartyna
	; Spartina densiflora
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	wiechlinowce
Rodzina	wiechlinowate
Rodzaj	spartyna
	Nazwa systematyczna
	Spartina Schreb.; Gen. Pl., ed. 8[a]. 1: 43 (1789)
	Typ nomenklatoryczny
	Spartina cynosuroides (L.) Roth
Synonimy
	Chauvinia Steud.; Limnetis Rich.; Ponceletia Thouars 1808 not R.Br. 1810; Psammophila Schult.; Solenachne Steud.; Trachynotia Michx.;
	Chauvinia Steud.; Limnetis Rich.; Ponceletia Thouars 1808 not R.Br. 1810; Psammophila Schult.; Solenachne Steud.; Trachynotia Michx.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Spartyna^[3] (Spartina Schreb.) – rodzaj roślin wieloletnich z rodziny wiechlinowatych (Poaceae) wyodrębniany w niektórych ujęciach systematycznych, zwłaszcza historycznych^[4]. We współczesnych bazach taksonomicznych niewyróżniany – zaliczane tu gatunki włączane są do rodzaju poronica Sporobolus^[1].

W zależności od ujęcia systematycznego wyróżniano w jego obrębie od 14 do 17 gatunków^[5], najczęściej podaje się liczbę około 15 gatunków^[4]. Naturalny zasięg występowania tych roślin obejmuje głównie obszary obu Ameryk, a także atlantyckie wybrzeża Europy i Afryki^[4]^[5]. Ze względu na działalność człowieka i celowe wprowadzanie lub przypadkowe zawleczenie, przedstawiciele tego rodzaju występują obecnie na wszystkich pięciu kontynentach^[6].

Są to rośliny słonolubne (halofity), rosnące w strefach pływowych, na nadmorskich bagnach (marszach), w estuariach, ale niektóre gatunki zasiedlają również śródlądowe siedliska słonawe, słodkowodne oraz suche prerie^[4]^[7]. Spartina wykazuje wysoką tolerancję na stres fizjologiczny związany z zasoleniem (może przetrwać w środowisku o zasoleniu dwukrotnie wyższym niż woda morska) oraz z długotrwałym zalewaniem i niedotlenieniem gleby^[7]^[8]. Pełnią rolę inżynierów ekosystemowych – dzięki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu i kłączom stabilizują brzegi, wiążą osady i przekształcają płaskie, błotniste strefy pływowe w rozległe, gęste łąki^[9]^[10]. Wiele gatunków (np. Spartina alterniflora(inne języki), Spartina anglica(inne języki), Spartina densiflora(inne języki)) to gatunki inwazyjne, które poza swoim naturalnym zasięgiem stanowią zagrożenie dla rodzimych ekosystemów i bioróżnorodności, co obserwuje się m.in. w Chinach, Australii oraz na pacyficznym wybrzeżu USA^[9]^[11]^[12]. W obrębie rodzaju bardzo często dochodzi do naturalnego krzyżowania międzygatunkowego, z którego powstają nowe, ekspansywne mieszańce^[7]^[10].

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie trawy rosnące w formie gęstych kęp (pokrój darniowy) lub rozrastające się pojedynczo z wyraźnych, płożących kłączy^[4]^[10]. Posiadają rozwinięty miękisz powietrzny (aerenchymę) w korzeniach i kłączach, który ułatwia transport tlenu pod ziemią w warunkach zalania wodą^[7].

Liście: Łodygowe. Pochwy liściowe są otwarte, a języczek liściowy (ligula) ma postać wieńca włosków lub ząbkowanej błony. Blaszki liściowe płaskie do zwiniętych, czasem z szorstkimi brzegami^[4]. Posiadają zdolność do zwijania się, co jest mechanizmem minimalizującym utratę wody^[7]. Na liściach znajdują się gruczoły solne, które pozwalają roślinie na wydalanie nadmiaru soli gromadzonej w tkankach^[8].

Kwiaty: Kwiatostan to wiecha złożona z wielu gałązek (kłosów) osadzonych wzdłuż głównej osi. Kłoski są jednokwiatowe, obupłciowe, bocznie spłaszczone i ułożone w dwóch rzędach po dwóch stronach trójkanciastej osi, a rozpadają się poniżej plew. Plewy są nierówne, silnie wypukłe (z kilem) – dolna plewa posiada jeden nerw i jest krótsza, natomiast górna plewa ma 1-6 nerwów i zwykle jest dłuższa od kwiatu. Plewka dolna (lemma) ma 1–3 nerwy, a plewka górna (palea) dwa nerwy; jest cienka, papierowa i dłuższa od plewki dolnej. Kwiat posiada trzy pręciki i dwie szyjki słupka z nagimi zalążniami^[4].

Owoce: Wydłużone (równowąskie) ziarniaki^[4].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj Spartina reprezentuje monofiletyczną grupę klasyfikowaną w obrębie podrodziny Chloridoideae(inne języki), plemienia Zoysieae(inne języki) i podplemienia Sporobolinae(inne języki) w ramach rodziny wiechlinowatych (Poaceae)^[4]^[10]. Analizy filogenetyczne z wykorzystaniem genetyki molekularnej wykazały, że rodzaj ten jest zagnieżdżony filogenetycznie w obrębie szerokiego, polifiletycznego rodzaju Sporobolus, a badacze postulują rozszerzenie rodzaju Sporobolus i włączenie do niego wszystkich przedstawicieli Spartina w celu odzwierciedlenia relacji ewolucyjnych^[4]. W bazach taksonomicznych zaliczane tu gatunki w efekcie włączane są do rodzaju poronica Sporobolus^[1].

Gatunki należące do tego rodzaju są poliploidami, a ich podstawowa liczba chromosomów to x = 10^[4]^[10].

Wykaz gatunków

Na podstawie przeglądów taksonomicznych^[4]:

Spartina alterniflora Loisel.
Spartina anglica C.E. Hubb. (płodny allopoliploid powstały w wyniku hybrydyzacji i podwojenia chromosomów)
Spartina argentinensis Parodi
Spartina arundinacea (Thouars) Carmich.
Spartina bakeri Merr.
Spartina ciliata Brongn.
Spartina cynosuroides (L.) Roth
Spartina densiflora Brongn.
Spartina foliosa Trin.
Spartina gracilis Trin.
Spartina maritima (Curtis) Fernald
Spartina patens (Aiton) Muhl.
Spartina pectinata Link
Spartina spartinae (Trin.) Merr.

Wybrane mieszańce (hybrydy)^[4]^[10]:

Spartina × caespitosa A.A. Eaton (krzyżówka S. patens × S. pectinata)
Spartina × onubensis E.Sánchez Gullón, M.D.Infante & B.Gallego (krzyżówka S. densiflora × S. maritima)
Spartina × townsendii H. Groves & J. Groves (krzyżówka S. alterniflora × S. maritima)

Przypisy

↑ ^a ^b ^c Spartina Schreb., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-02-23] .
↑ Spartina. World Checklist of Selected Plant Families (WCSP). [dostęp 2026-02-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-26)].
↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 171. ISBN 978-83-925110-5-2.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m Jeffery M.J.M. Saarela Jeffery M.J.M., Taxonomic synopsis of invasive and native Spartina (Poaceae, Chloridoideae) in the Pacific Northwest (British Columbia, Washington and Oregon), including the first report of Spartina × townsendii for British Columbia, Canada, „PhytoKeys”, 10, 2012, s. 25–82, DOI: 10.3897/phytokeys.10.2734 (ang.).
↑ ^a ^b Malika L.M.L. Ainouche Malika L.M.L., AlexA. Baumel AlexA., ArmelA. Salmon ArmelA., Spartina anglica C. E. Hubbard: a natural model system for analysing early evolutionary changes that affect allopolyploid genomes, „Biological Journal of the Linnean Society”, 82, The Linnean Society of London, 2004, s. 475–484 (ang.).
↑ FedericoF. Vera FedericoF., Jorge L.J.L. Gutiérrez Jorge L.J.L., Pablo D.P.D. Ribeiro Pablo D.P.D., Aerial and detritus production of the cordgrass Spartina densiflora in a southwestern Atlantic salt marsh, „Botany”, 87, NRC Research Press, 2009, s. 482–491, DOI: 10.1139/B09-017 (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e BlancaB. Gallego-Tévar BlancaB., Brenda J.B.J. Grewell Brenda J.B.J., Caryn J.C.J. Futrell Caryn J.C.J., Rebecca E.R.E. Drenovsky Rebecca E.R.E., Jesús M.J.M. Castillo Jesús M.J.M., Interactive effects of salinity and inundation on native Spartina foliosa, invasive S. densiflora and their hybrid from San Francisco Estuary, California, „Annals of Botany”, 125, Oxford University Press (on behalf of the Annals of Botany Company), 2019, s. 377–389, DOI: 10.1093/aob/mcz170 (ang.).
↑ ^a ^b ReneshR. Bedre ReneshR., Venkata Ramana RaoV.R.R. Mangu Venkata Ramana RaoV.R.R., SubodhS. Srivastava SubodhS., Luis EduardoL.E. Sanchez Luis EduardoL.E., NiranjanN. Baisakh NiranjanN., Transcriptome analysis of smooth cordgrass (Spartina alterniflora Loisel), a monocot halophyte, reveals candidate genes involved in its adaptation to salinity, „BMC Genomics”, 17, BioMed Central, 2016, s. 2-16, DOI: 10.1186/s12864-016-3017-3 (ang.).
↑ ^a ^b David M.D.M. Kennedy David M.D.M. i inni, Invasive cordgrass (Spartina spp.) in south-eastern Australia induces island formation, salt marsh development, and carbon storage, „Geographical Research”, 56, Wiley, 2018, s. 80–91, DOI: 10.1111/1745-5871.12265 (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f María D.M.D. Infante-Izquierdo María D.M.D. i inni, Morphological and anatomical evidence supports differentiation of new interspecific hybrids from native Spartina maritima and invasive S. densiflora (Poaceae, subfamily Chloridoideae), „Plant Systematics and Evolution”, 305, Springer-Verlag GmbH Austria (Springer Nature), 2019, s. 531–547, DOI: 10.1007/s00606-019-01591-5 (ang.).
↑ JavierJ. Bustamante JavierJ. i inni, Hyperspectral Sensors as a Management Tool to Prevent the Invasion of the Exotic Cordgrass Spartina densiflora in the Doñana Wetlands, „Remote Sensing”, 8, MDPI, 2016, s. 2–3, DOI: 10.3390/rs8121001 (ang.).
↑ AnA. S.Q. AnA. i inni, Spartina invasion in China: implications for invasive species management and future research, „Weed Research”, 47, European Weed Research Society, 2007, s. 183–191 .

[powo-1] Spartina Schreb., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-02-23] .

[WCSP-2] Spartina. World Checklist of Selected Plant Families (WCSP). [dostęp 2026-02-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-26)].

[gawrys-3] Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 171. ISBN 978-83-925110-5-2.

[:0-4] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m Jeffery M.J.M. Saarela Jeffery M.J.M., Taxonomic synopsis of invasive and native Spartina (Poaceae, Chloridoideae) in the Pacific Northwest (British Columbia, Washington and Oregon), including the first report of Spartina × townsendii for British Columbia, Canada, „PhytoKeys”, 10, 2012, s. 25–82, DOI: 10.3897/phytokeys.10.2734 (ang.).

[:1-5] Malika L.M.L. Ainouche Malika L.M.L., AlexA. Baumel AlexA., ArmelA. Salmon ArmelA., Spartina anglica C. E. Hubbard: a natural model system for analysing early evolutionary changes that affect allopolyploid genomes, „Biological Journal of the Linnean Society”, 82, The Linnean Society of London, 2004, s. 475–484 (ang.).

[6] FedericoF. Vera FedericoF., Jorge L.J.L. Gutiérrez Jorge L.J.L., Pablo D.P.D. Ribeiro Pablo D.P.D., Aerial and detritus production of the cordgrass Spartina densiflora in a southwestern Atlantic salt marsh, „Botany”, 87, NRC Research Press, 2009, s. 482–491, DOI: 10.1139/B09-017 (ang.).

[:2-7] BlancaB. Gallego-Tévar BlancaB., Brenda J.B.J. Grewell Brenda J.B.J., Caryn J.C.J. Futrell Caryn J.C.J., Rebecca E.R.E. Drenovsky Rebecca E.R.E., Jesús M.J.M. Castillo Jesús M.J.M., Interactive effects of salinity and inundation on native Spartina foliosa, invasive S. densiflora and their hybrid from San Francisco Estuary, California, „Annals of Botany”, 125, Oxford University Press (on behalf of the Annals of Botany Company), 2019, s. 377–389, DOI: 10.1093/aob/mcz170 (ang.).

[:3-8] ReneshR. Bedre ReneshR., Venkata Ramana RaoV.R.R. Mangu Venkata Ramana RaoV.R.R., SubodhS. Srivastava SubodhS., Luis EduardoL.E. Sanchez Luis EduardoL.E., NiranjanN. Baisakh NiranjanN., Transcriptome analysis of smooth cordgrass (Spartina alterniflora Loisel), a monocot halophyte, reveals candidate genes involved in its adaptation to salinity, „BMC Genomics”, 17, BioMed Central, 2016, s. 2-16, DOI: 10.1186/s12864-016-3017-3 (ang.).

[:4-9] David M.D.M. Kennedy David M.D.M. i inni, Invasive cordgrass (Spartina spp.) in south-eastern Australia induces island formation, salt marsh development, and carbon storage, „Geographical Research”, 56, Wiley, 2018, s. 80–91, DOI: 10.1111/1745-5871.12265 (ang.).

[:5-10] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f María D.M.D. Infante-Izquierdo María D.M.D. i inni, Morphological and anatomical evidence supports differentiation of new interspecific hybrids from native Spartina maritima and invasive S. densiflora (Poaceae, subfamily Chloridoideae), „Plant Systematics and Evolution”, 305, Springer-Verlag GmbH Austria (Springer Nature), 2019, s. 531–547, DOI: 10.1007/s00606-019-01591-5 (ang.).

[11] JavierJ. Bustamante JavierJ. i inni, Hyperspectral Sensors as a Management Tool to Prevent the Invasion of the Exotic Cordgrass Spartina densiflora in the Doñana Wetlands, „Remote Sensing”, 8, MDPI, 2016, s. 2–3, DOI: 10.3390/rs8121001 (ang.).

[12] AnA. S.Q. AnA. i inni, Spartina invasion in China: implications for invasive species management and future research, „Weed Research”, 47, European Weed Research Society, 2007, s. 183–191 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]