Umultowo

jednostka pomocnicza Poznania
Siedziba Wydziału Nauk Geograficznych i Geologicznych UAM mieści się w granicach osiedla (2013)
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Miasto	Poznań
W granicach Poznania	1987
SIMC	0970402
Powierzchnia	6,12 km²
Populacja (2010) • liczba ludności	4081
Strefa numeracyjna	61
Tablice rejestracyjne	PO
Położenie na mapie Poznania
52°28′19″N 16°56′49″E/52,471944 16,946944
Multimedia w Wikimedia Commons

Umultowo – część miasta i osiedle administracyjne Poznania, położone w północnym obszarze miasta.

Położona w północnej części miasta, nad Wartą, granicząca z Moraskiem (w tym Hubami Moraskimi) od zachodu, z Radojewem (Nową Wsią Górną i Dolną) od północy, z Naramowicami od południa. W jej bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się najwęższy odcinek mezoregionu Poznański Przełom Warty.

Obecna część miasta Poznań o nazwie Umultowo była kiedyś osobną wsią o nazwie „Unoltowo”, położoną 7,5 km na południe od Starego Rynku w Poznaniu. Pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1253 pod nazwą „villa Unolfi”, 1310(według zachowanej kopii z XV wieku „Hunoltovicz”), 1313 (wg kopii z XV wieku „Unoltovicze”, 1400 „Wnoltowo”, 1404 „Vmoltowo”, 1416 „Umolthowicze”, 1420 „Vnoltowo”, 1425 „Hunoltowo”, 1457 „Unolthowo”, 1531 „Vnoltouo”, 1553 „Onulthowo”, 1563 „Nolthowo”, 1576 „Nolhtowo alias Onultowo”, 1580 „Nołtowo”, 1581 „Nołthowo”^[1].

W czasach niemieckich Umultowo zostało przemianowane na Ulmenhof,^[2][3] lecz po I wojnie światowej przywrócona została nazwa polska.^[4] W czasie niemieckiej okupacji ziem polskich ponownie obowiązywała niemiecka nazwa.^[5] Zmiana nazwy nastąpiła 26.10.1939 wraz z włączeniem Umultowa do III Rzeszy^[2].

 Osobny artykuł: Dwór na Umultowie w Poznaniu.

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W Umultowie w wyniku przypadkowych odkryć archeologicznych znaleziono luźne znaleziska pochodzące z wczesnego średniowiecza, jak osełka kamienna oraz ślady osadnictwa z IX-XIII wieku^[1].

Miejscowość była początkowo wsią książęcą należącą do władców Wielkopolski. Później należała do miasta Poznania i była własnością wójta poznańskiego, a następnie kościelną, wsią prestymonialną należącą do kapituły katedry poznańskiej. Ostatecznie stała się w średniowieczu własnością dominikanów poznańskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowana została w powiecie poznańskim w parafii św. Święty Wojciech pod Poznaniem^[1].

W 1253 książęta wielkopolscy oraz bracia Przemysł I i Bolesław Pobożny nadali wójtowi miasta Poznania m.in. Umultowo. W 1310 Rada Miasta Poznania poświadczyła, że Przemek wójt poznański wraz z Wojciechem, Mikołajem i innymi swoimi braćmi sprzedali kapitule katedry poznańskiej swoje dobra o nazwie Umultowo za 12 grzywien. W 1253 książęta ci powierzyli także Tomaszowi z Gubina nad Nysą lokację miasta Poznania na pr.awiemagdeburskim przekazując miastu 17 wsi, a w tym m.in. Umultowo. Według dokumentu wsie te miały podlegać sądowi wójtowskiemu z „Boguthe villa”. Wójt tej wsi miał posiadać w tych wsiach 30 łanów, a mieszczanie otrzymali 20 łanów na pastwiska^[1][6].

W 1313 biskup poznański Andrzej Zaremba erygował altarię św. Szymona, Judy oraz Tomasza w katedrze poznańskiej. Fundatorzy tej altarii, czyli mieszczanie poznańscy Ludwik z żoną Gertrudą oraz z synami Janem, Piotrem, Mikołajem i Pawłem, dali altarii m.in. połowę wsi Umultowo wraz z jeziorem, rolami i 4 wołami oraz dziesięciny z Golęczewa^[1][7].

W 1400 Maciej Blida kanonik katedry poznańskiej zapowiedział dziedzinę Umultowo koło Piątkowa. W 1404 Florian kanonik katedry poznańskiej zajął zgodnie z prawem dziedzinę Umultowo. W 1416 Umultowo należało do kapituły katedry poznańskiej. W 1420 Andrzej domownik (łac „familiaris”) Hektora Starszego z Koziemina w powiecie koneckim, (obecnie Koźmin) kanonik katedry poznańskiej oraz włodarz z Umultowa dowodzili, że owce Erazma z Naramowic zajęli w szkodzie w dziedzinie Umultowa tego Hektora. W 1426 Hektor Starszy prepozyt głuszyński oraz kanonik katedry poznańskiej toczył spór z Wawrzyńcem Jeżem z Nowego Dworu o rozgraniczenie Umultowa oraz Nowego Dworu. W 1458 kapituła katedry poznańskiej zgodziła się, by Hektor Młodszy z Koziemina kanonik katedry poznańskiej sprzedał archidiakonowi pszczewskiemu Wincentemu ze Strzałkowa sołectwo we wsi prestymonialnej Umultowo. W 1486 Wincenty Strzałkowski archidiakon pszczewski zrzekł się jednej grzywny czynszu z Umultowo, by osadzić kmieci (łac. „pro recuperandis singulis kmethonibus”)^[1].

W początku XV wieku szczegółowo opisano miejscowość przy okazji wizytacji. W 1500 miała miejsce wizytacja Umultowa przez nowo obranego regensa (czyli zarządcę nieruchomości). Umultowo miało wówczas 7 półłanków, tak kmiecych, jak i folwarcznych, w tym 3 półłanki osiadłe, które płaciły po 16 groszy czynszu. Odnotowano, że dawniej płaciły one po 14 groszy czynszu, ale obecny regens go podwyższył. We wsi były dwa opuszczone łany sołeckie. Opłaty sołeckie zapłacił miejscowy włodarz (Łac. „villicus”) w wysokości 16 skudów, choć dawniej płacono 20 skudów. Mieszkańcy skarżyli się, że Tomasz Bogdanka młynarz z młyna zbożowego Bogdanka pod zamkiem poznańskim z Nowego Dworu, tak jak poprzedni właściciele Sadowscy, zajął 1/3 lasu należącą do wsi. Mieszkańcy Umultowa skarżyli się też, że Andrzej Jurgizet Naramowski dziekan u św. Marii Magdaleny oraz kanonika katedry poznańskiej ściął w bieżącym roku 7 dębów w lesie należącym do Umultowa oraz na to, że regens nie pojawiał się we dworze. Wspomniano także, że we wsi była dawniej winnica (łac. „vinea”), którą wówczas odnotowano jako zniszczoną^[1].

Kolejną wizytację wsi z 1509 prowadził archidiakon pszczewski oraz regens Jan Sławiński. Odnotowano we wsi 14 kwart ról kmiecych, z czego tylko 4 kwarty były osiadłe. We wsi był także włodarz (łac. „villicus”), który zapłacił czynsz po 16 groszy, dwa koguty i 30 jaj z każdej kwarty. We wsi nie było wówczas folwarku. Były dwie kwarty roli należącej do sołtysa, które uprawiali dla regensa miejscowi kmiecie. Odnotowano, że regens zbudował dwór, tj. dom, izbę i małą komorę oraz stajnię (łac. „stabulum”) na 6 koni, dwie obory oraz ogrodzenie wokół tego dworu^[1].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór podatków od 3 półłanków. W 1553 pobrano opłaty od jednego łana kmiecego. W 1563 pobór nastąpił od 2 półłanków. W 1567 pobrano podatki od jednego łana oraz od jednego zagrodnika. W 1576 pobór zapłaciła kapituła katedry poznańskiej od połowy łana oraz od jednego zagrodnika. W 1580 pobrano podatki od dwóch półłanków, jednego zagrodnika oraz od dwóch komorników. W 1581 i 1583 pobór zapłaciła kapituła katedry poznańskiej od dwóch półłanków, jednego zagrodnika, dwóch komorników^[1].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W roku 1797, w ramach działań wynaradawiających ziemie zaboru pruskiego, władze pruskie skonfiskowały szereg majątków kościelnych i przekazały je świeżo uszlachconemu kupcowi berlińskiemu Zygmuntowi Ottonowi von Treskow^[8]. Zespół dworski von Treskowów obejmował dwór z parkiem (nadal istniejący), folwark, młyn i wiatrak^[9]. W 1806 roku przez Umultowo przejeżdżał Napoleon Bonaparte^[10]. Na początku XX w. Umultowo stało się własnością państwowej Komisji Kolonizacyjnej^[9]. W 1906 r. majątek Umultowo został przekształcony w gminę Ulmenhof^[2][3].

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Umultowo, po jej zniesieniu w gromadzie Suchylas, przekształconej w wyniku reformy administracji w gminę Suchy Las.

W 2. poł. XX wieku wieś Umultowo została etapami włączona w granice miasta Poznania, wraz z Moraskiem i Radojewem. Od 1982 roku przez jeden rok, na terenie Umultowa wydobywano piasek. Po zakończeniu wydobycia, w wyrobisku utworzono wysypisko śmieci. Po wypełnieniu wyrobiska, wysypisko zostało zamknięte, a teren zrekultywowany^[11].

Od nazwy dzielnicy wywodzi się ul. Umultowska. Jej pisownia w przeszłości brzmiała: Ulułtowska oraz Umółtowska. 1 stycznia 1987 r. przyłączono do Poznania obszar wsi Umultowo o powierzchni 526,46 ha z gminy Suchy Las^[12].

Obszar Umultowa w latach 1987–1990 należał do dzielnicy Stare Miasto.

W 1992 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Umultowo^[13].

Rozwój Kampusu Morasko na granicy Umultowa i Moraska spowodował budowę kompleksu budynków uniwersyteckich (Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych, Pływalnia Uniwersytecka) oraz uniwersyteckich osiedli (Uniwer i Różany Potok). Jednocześnie włączenie miejscowości w granice miasta Poznania częściowo otwarło drogę do zabudowy jednorodzinnej. Różne części Umultowa wyraźnie różnią się od siebie zabudową, a konfliktom architektonicznym i idącym za nimi konfliktom komunikacyjnym (rozbudowa WNGiG UAM na istniejącej ulicy Maków Polnych) sprzyja brak uregulowania statusu terenów Umultowa w postaci planu zagospodarowania przestrzennego.^{[potrzebny przypis]}

Dla mieszkańców osiedla wydawane jest od 2000 czasopismo (miesięcznik) – Panorama Umultowa w nakładzie 500 egzemplarzy (ISSN: 1641-8816). Wydawcą jest osoba prywatna^[14].

Umultowo w całości należy do terenu parafii rzymskokatolickiej pw. św. Jadwigi Królowej, prowadzonej przez księży z Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej. Kościół znajduje się nad Jeziorem Umultowskim (przy ulicy Mleczowej). Początkowo dom zakonny znajdował się przy ulicy Paczoskiego, obecnie znajduje się tam Kolegium Akademickie św. Benedykta, a dom zakonny został wybudowany obok kościoła.

Na Umultowie znajduje się Sala Królestwa Świadków Jehowy (przy ulicy Naramowickiej)^[15].

Siedziba Rady Osiedla Umultowo znajduje się w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr 9, ul. Umultowska 114, a obecna kadencja Rady rozpoczęła się w 2019^[16]. Przewodniczącym Rady jest Rafał Sobczak, a przewodniczącym Zarządu – Piotr Błaszczak. Rada Osiedla wydaje periodyk Umultowski Fyrtel^[17].

Na terenach Umultowa i Moraska znajduje się nowoczesny Kampus Morasko Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, gdzie siedziby mają Wydział Fizyki, Wydział Matematyki i Informatyki, Wydział Biologii, Wydział Chemii, Wydział Historyczny, Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych, Wielkopolskie Centrum Zaawansowanych Technologii, Archiwum, Hala Sportowa oraz Pływalnia Uniwersytecka.

Na Umultowie mieści się pętla autobusowa Różany Potok (autobusy linii 198), a ponadto dzielnica obsługiwana jest przez autobusy linii 167, 188, 348 i 911.

Obiekty sportowe na Umultowie (poza uniwersyteckimi) to hala squasha (przy ulicy Naramowickiej), wielofunkcyjne boisko sportowe łączące kort tenisowy, boisko siatkarskie, stół do tenisa stołowego i plac zabaw dla dzieci (przy ulicy Łagodnej), boisko do koszykówki przy Spółdzielni Mieszkaniowej Różany Potok oraz dwa osiedlowe boiska piłkarskie (przy ulicy Kresowej oraz przy ulicy Zagajnikowej).

• podział administracyjny Poznania
• Jezioro Umultowskie
• Różany Potok
• Osiedle Różany Potok
• kolej obwodowa w Poznaniu