Azad Hind

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Azad Hind

आर्ज़ी हुकूमत-ए-आज़ाद हिन्द (hindi)
‏عارضی حکومت‌ِ آزاد ہند (urdu)‎

1943–1945
Godło Flaga
Dewiza: Ittehad, Itmad aur Qurbani („Jedność, wiara i poświęcenie”)
Hymn: Shubh Sukh Chain
Stolica	Nowe Delhi (de iure) Singapur (de facto na wygnaniu) Port Blair (siedziba tymczasowa)
Data powstania	21 października 1943
Data likwidacji	18 sierpnia 1945
Premier	Subhas Czandra Bose
Powierzchnia	30,620 km²
Język urzędowy	hindi
Położenie na mapie Jasnozielony: terytorium deklarowane Ciemnozielony: terytorium kontrolowane (z pomocą Cesarstwa Japonii)
Multimedia w Wikimedia Commons

Tymczasowy Rząd Wolnych Indii, bardziej znany jako Azad Hind^[1][2] – krótkotrwały, kontrolowany przez Japończyków, tymczasowy rząd Indii^[3]. Został on utworzony na wygnaniu w okupowanym przez Japończyków Singapurze podczas II wojny światowej w październiku 1943 roku i był uważany za państwo marionetkowe Cesarstwa Japonii^[4][5][6] .

Był częścią ruchu politycznego, który narodził się w latach 40. XX wieku poza Indiami, a którego celem było sprzymierzenie się z państwami Osi w celu wyzwolenia Indii spod panowania brytyjskiego. Został on utworzony przez indyjskich nacjonalistów w drugiej połowie II wojny światowej, przy wsparciu finansowym, wojskowym i politycznym Cesarstwa Japonii^[6] .

Powołany 21 października 1943 roku rząd został zainspirowany koncepcjami Subhasa Czandry Bose, który był równocześnie szefem rządu i głową państwa. Rząd proklamował zwierzchnictwo nad indyjskim personelem cywilnym i wojskowym na brytyjskich terytoriach kolonialnych w Azji Południowo-Wschodniej oraz potencjalną władzę nad terytorium Indii, która miała zostać mu przekazana w miarę postępu ofensywy sił japońskich oraz Indyjskiej Armii Narodowej. Azad Hind posiadał własną walutę, sądownictwo i kodeks cywilny, a w oczach niektórych Hindusów jego istnienie nadało większe znaczenie walce o niepodległość Indii przeciwko Brytyjczykom^[7][8][9]. Japonia przekazała Azad Hind również nominalną władzę nad okupowanymi przez nią Wyspami Andamańskimi i Nikobarskimi w 1943 roku, choć lokalny rząd był nadal zależny od japońskiego wsparcia.

Natychmiast po utworzeniu rządu tymczasowego Wolne Indie wypowiedziały wojnę siłom alianckim na froncie indyjsko-birmańskim^[10]. Ich armia, Indyjska Armia Narodowa (Azad Hind Fauj), weszła do akcji przeciwko British Indian Army i wojskom alianckim, wspierając Cesarską Armię Japońską w sektorze Imphal – Kohima. Indyjska Armia Narodowa stoczyła swoją pierwszą poważną bitwę pod Imphalem, pod dowództwem japońskiej 15 Armii przełamując brytyjską obronę w Kohimie i docierając do wysuniętego punktu Moirang, gdzie poniosła katastrofalną klęskę. Siły alianckie utrzymały pozycję, a aliancka dominacja powietrzna i zagrożone linie zaopatrzeniowe zmusiły Japończyków i Hindusów do odwrotu^[11]. Funkcjonowanie Azad Hind było zasadniczo równoznaczne z istnieniem Indyjskiej Armii Narodowej. O ile sam rząd istniał aż do powrotu administracji cywilnej Wysp Andamańskich pod jurysdykcję Brytyjczyków pod koniec wojny, o tyle ograniczona władza Azad Hind została skutecznie zakończona wraz z kapitulacją ostatniego dużego kontyngentu Indyjskiej Armii Narodowej w Rangunie. Śmierć Bose jest postrzegana jako koniec całego ruchu Azad Hind^[6] [10].

Dziedzictwo Azad Hind pozostaje przedmiotem debaty w Indiach. Po wojnie władze Indii Brytyjskich z niepokojem obserwowały zmianę postrzegania przez społeczeństwo rządu tymczasowego ze zdrajców i kolaborantów na wyzwolicieli^[12][13]. Po powrocie do Indii weterani Indyjskiej Armii Narodowej stanowili poważny problem dla brytyjskiego rządu. Z jednej strony postrzegano ich jako zagrożenie dla brytyjskiej władzy, z drugiej Brytyjczycy obawiali się, że ich publiczny proces o zdradę stanu mógłby wzmóc nastroje antybrytyjskie i wywołać powszechne protesty. Ostatecznie ok. 300 żołnierzy oskarżono o zdradę, ale szybko wycofano oskarżenie w obliczu sprzeciwu Kongresu^{[14] [15] [16][13]}.

Bezpośrednie początki Azad Hind można powiązać z dwiema konferencjami indyjskich emigrantów z całej Azji Południowo-Wschodniej, z których pierwsza odbyła się w Tokio w marcu 1942 roku^[17]. Na tej konferencji, zwołanej przez Rasha Behari Bose, indyjskiego emigranta mieszkającego w Japonii, powstała Indyjska Liga Niepodległości, jako pierwszy krok w kierunku utworzenia niepodległego państwa indyjskiego, politycznie powiązanego z Cesarstwem Japonii. Rash podjął również działania mające na celu utworzenie swego rodzaju armii niepodległościowej, która miałaby pomóc w wyparciu Brytyjczyków z Indii – siły te później przekształciły się w Indyjską Armię Narodową. Druga konferencja, która odbyła się później tego samego roku w Bangkoku, zaprosiła Subhasa Czandrę Bose do udziału w kierowaniu Ligą. Bose mieszkał wówczas w Niemczech i dotarł do Japonii łodzią podwodną^[18].

Rash Behari Bose, który w momencie powstania Ligi był już w podeszłym wieku, zmagał się z utrzymaniem organizacji i nie udało mu się zabezpieczyć środków na utworzenie Indyjskiej Armii Narodowej. Na stanowisku prezesa Indyjskiej Ligi Niepodległości zastąpił go Subhas Czandra Bose; istnieją pewne kontrowersje co do tego, czy Rash zrezygnował z własnej woli, czy też pod naciskiem Japończyków, którzy potrzebowali bardziej energicznej osobowości na czele indyjskich nacjonalistów^[19].

Bose przybył do Tokio 13 czerwca 1943 roku i ogłosił zamiar przeprowadzenia ataku na wschodnie prowincje Indii, próbując wyprzeć Brytyjczyków z subkontynentu. Bose przybył do Singapuru 2 lipca, a w październiku 1943 roku formalnie ogłosił utworzenie Tymczasowego Rządu Wolnych Indii w kinie Cathay. Definiując zadania tej nowej organizacji politycznej, Bose oświadczył: Zadaniem Rządu Tymczasowego będzie rozpoczęcie i prowadzenie walki, która doprowadzi do usunięcia Brytyjczyków i ich sojuszników z ziemi Indii^[20]. Subhas Czandra Bose, przejmując formalne dowództwo nad zdemoralizowaną i niedostatecznie obsadzoną Indyjską Armią Narodową od Rasha Bose, przekształcił ją w armię zawodową z pomocą Japończyków. Zrekrutował indyjskich cywilów mieszkających na okupowanych przez Japończyków terytoriach Azji Południowo-Wschodniej i wcielił do armii ogromną liczbę indyjskich jeńców wojennych z sił pro-brytyjskich wziętych do niewoli w Singapurze, na Malajach i w Hongkongu, aby obsadzić brygady Indyjskiej Armii Narodowej^[21].

Azad Hind zostało uznane za prawowite państwo jedynie przez niewielką liczbę krajów, ograniczonych wyłącznie do obozu państw Osi i ich sojuszników^[22]. Azad Hind utrzymywało stosunki dyplomatyczne z dziewięcioma państami: nazistowskimi Niemcami, Cesarstwem Japonii, Włoską Republiką Socjalną, chińskim rządem Wanga Jingwei, Tajlandią, Państwem Birma, Mandżukuo i Drugą Republiką Filipin^[18] Francja Vichy, mimo że była kolaborantem państw Osi, nigdy nie udzieliła formalnego uznania politycznego Azad Hind. Rząd ten uczestniczył jako obserwator w Konferencji Wielkiej Azji Wschodniej w listopadzie 1943 roku^[23]

 Osobny artykuł: Indyjska Armia Narodowa.

Tej samej nocy, gdy Bose ogłosił istnienie Azad Hind, rząd podjął działania mające na celu wypowiedzenie wojny Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii. Rząd składał się z ministerstwa pełniącego funkcję rady doradczej Subhasa Bosego, któremu nadano tytuł „Netaji” (co w wolnym tłumaczeniu oznacza „przywódcę”) i który był niewątpliwie dominującą postacią w Rządzie Tymczasowym. Sprawował on praktycznie autorytarną kontrolę nad państwem i armią. Odnosząc się do pierwszych deklaracji wojennych wydanych przez rząd, Hugh Toye pisze^[24]:

Pod koniec października 1943 roku Bose poleciał do Tokio, aby wziąć udział w Konferencji Wielkiej Azji Wschodniej jako obserwator Strefy Wspólnego Dobrobytu Wielkiej Azji Wschodniej; nie mógł pełnić funkcji delegata, ponieważ Indie technicznie rzecz biorąc nie podlegały japońskiej definicji „Wielkiej Azji Wschodniej”, ale Bose wygłosił na konferencji przemówienia sprzeciwiające się zachodniemu kolonializmowi i imperializmowi. Pod koniec konferencji Azad Hind otrzymał ograniczoną formę jurysdykcji rządowej nad Wyspami Andamańskimi i Nikobarskimi, które zostały zdobyte przez Cesarską Marynarkę Wojenną Japonii na początku wojny na Pacyfiku^[8].

Po przejściu pod jurysdykcję Azad Hind, wyspy stały się pierwszym obszarem Indii pod kontrolą nowego rządu. Same wyspy zostały przemianowane na „Shaheed” i „Swaraj”, co oznacza odpowiednio „męczennik” i „samorządność”. Bose oddał wyspy pod zarząd gubernatora ppłk. A. D. Loganathana^[25] i ograniczył się do zwierzchnictwa nad terytorium, angażując się zamiast tego w plany rozbudowy Indyjskiej Armii Narodowej, zapewnienia odpowiedniej liczby ludzi i sprzętu oraz określenia jej kierunku działań, administracji i relacji z ludnością Azji Południowo-Wschodniej, a także w sondowanie japońskich planów w Indiach i ustalanie polityki swojego rządu tymczasowego. Teoretycznie rząd sam miał prawo nakładać podatki na miejscową ludność oraz stanowić i egzekwować prawo: w praktyce jednak egzekwowała je policja pod kontrolą japońską. Początkowo Hindusi byli skłonni płacić podatki nowemu rządowi, ale pod koniec wojny stali się mniej do tego chętni, gdy Rząd Tymczasowy uchwalił przepisy o wyższych podatkach wojennych, aby finansować Indyjską Armię Narodową. Podczas przesłuchania po wojnie Loganathan przyznał, że sprawował pełną kontrolę jedynie nad szczątkowym departamentem edukacji na wyspach, ponieważ Japończycy zachowali pełną kontrolę nad policją, a w proteście odmówił przyjęcia odpowiedzialności za jakiekolwiek inne obszary pod kontrolą rządu. Nie był też w stanie zapobiec masakrze w Homfreyganj 30 stycznia 1944 roku, podczas której Japończycy zastrzelili 44 indyjskich cywilów pod zarzutem szpiegostwa. Wielu z nich było członkami Indyjskiej Ligi Niepodległości, której przywódca w Port Blair, Diwan Singh, został już zamęczony na śmierć w więzieniu Cellular, po tym jak w ciągu pierwszych dwóch lat okupacji dołożył wszelkich starań, aby chronić mieszkańców wyspy przed japońskimi okrucieństwami^[26][27].

Siły zbrojne Azad Hind, w postaci Indyjskiej Armii Narodowej, odniosły pewne sukcesy w walce z Brytyjczykami i wraz z armią japońską ruszyły do ​​oblężenia miasta Imphal we wschodnich Indiach. Plany marszu na Nowe Delhi, z pozyskaniem po drodze wsparcia i nowych rekrutów, utknęły w martwym punkcie wraz z nadejściem pory monsunowej i niepowodzeniem w zdobyciu Imphalu. Brytyjskie bombardowania poważnie osłabiły morale armii, a Japończycy wraz z siłami indyjskimi rozpoczęli odwrót z Indii^[11].

Oprócz tych niepowodzeń, Indyjska Armia Narodowa stanęła przed poważnym wyzwaniem, gdy zimą 1944/1945 roku jej wojska musiały bronić Rangunu bez pomocy Japończyków. Loganathan został przeniesiony z Wysp Andamańskich, aby objąć stanowisko dowódcy polowego. Z garnizonem liczącym ok. 6000 żołnierzy obsadzał stolicę Birmy pod nieobecność innych sił policyjnych lub wojskowych w okresie między wyjściem Japończyków a przybyciem Brytyjczyków. Z powodzeniem utrzymywał porządek publiczny do tego stopnia, że ​​w okresie od 24 kwietnia do 4 maja 1945 roku nie odnotowano ani jednego przypadku rozboju ani grabieży w mieście^[1][13].

Prawie całe terytorium pod kontrolą Rządu Tymczasowego znajdowało się na Wyspach Andamańskich, chociaż Azad Hind miał pewną władzę nad indyjskimi enklawami na terytoriach okupowanych przez Japończyków. Władza cywilna Rządu Tymczasowego nigdy nie została ustanowiona na terenach zajmowanych przez Indyjską Armię Narodową; zamiast tego dominowała japońska władza wojskowa, a odpowiedzialność za administrację nad okupowanymi obszarami Indii była dzielona między siły japońskie i indyjskie^[28].

Pozostawiona do obrony Rangunu przed brytyjskim natarciem bez wsparcia ze strony Japończyków, Indyjska Armia Narodowa poniosła druzgocącą klęskę. Bose otrzymał propozycję opuszczenia Birmy, aby kontynuować walkę o niepodległość Indii, i wrócił do Singapuru przed upadkiem Rangunu. Rząd, który Azad Hind ustanowił na Andamanach i Nikobarach, upadł, gdy japońskie i indyjskie garnizony zostały pokonane przez wojska brytyjskie, a same wyspy wróciły pod brytyjską władzę kolonialną. Podobno sam Bose zginął w katastrofie lotniczej, lecąc z Tajwanu i próbując uciec do Związku Radzieckiego. Tymczasowy Rząd Wolnych Indii przestał istnieć wraz z upadkiem państw Osi, klęską Indyjskiej Armii Narodowej i zniknięciem Bosego w 1945 roku.

Żołnierze, którzy służyli w brygadach Indyjskiej Armii Narodowej, zostali wzięci do niewoli przez Brytyjczyków. Wielu z nich zostało przetransportowanych do Indii i postawionych przed brytyjskim sądem za zdradę, w tym kilku wysoko postawionych oficerów, takich jak płk Gurbaksh Singh Dhillon. Obrona tych osób przed oskarżeniem ze strony Brytyjczyków stała się centralnym punktem sporu między władzami Indii Brytyjskich a indyjskim ruchem niepodległościowym w latach powojennych^[29].

 Osobne artykuły: Kolaboracja pod okupacją niemiecką podczas II wojny światowej i Kolaboracja pod okupacją japońską podczas II wojny światowej.

Ponieważ Subhas Czandra Bose zawarł porozumienie z Cesarstwem Japonii i państwami Osi, do których należały również nazistowskie Niemcy i faszystowskie Włochy, Wielka Brytania przedstawiała go jako hipokrytę ze względu na jego oficjalne stanowisko przeciwko zachodniemu imperializmowi, które było sprzeczne z popieraniem japońskiego imperializmu w Azji Południowo-Wschodniej podczas II wojny światowej. Sam Bose twierdził, że sprzeciwia się wszelkim praktykom kolonialnym i również zarzucił Brytyjczykom hipokryzję, gdyż „prowadzą wojnę o demokrację”, jednocześnie odmawiając okazania takiego samego szacunku dla demokracji i równych praw swoim poddanym w Indiach. Bose sprzeciwiał się brytyjskiej polityce rasowej i deklarował działania na rzecz zniesienia dyskryminacji rasowej wobec Birmańczyków, Japończyków i pozostałych Azjatów^[30].

Wielka Brytania oskarżyła Bose’a o faszyzm, powołując się na jego rolę w Azad Hind jako tego dowód, i wskazała na jego chęć utworzenia w Indiach państwa totalitarnego z błogosławieństwem państw Osi. Bose uważał, że demokracja parlamentarna nie jest odpowiednim systemem politycznym dla Indii bezpośrednio po uzyskaniu niepodległości i że centralnie zorganizowane, samowystarczalne, półsocjalistyczne Indie pod ścisłą kontrolą jednej partii to najlepszy kierunek dla nowego państwa. Niektóre z jego pomysłów pomogły ukształtować politykę rządu Indii po uzyskaniu przez kraj niepodległości od Wielkiej Brytanii w 1947 roku^[31].

Argumentowano, że fakt, iż Azad Hind był politycznie sprzymierzony z Japonią i państwami Osi, mógł mieć więcej wspólnego z pragmatycznym podejściem Bose’a do sprawy niepodległości Indii niż z jego faktycznym poparciem dla nich. Rozczarowany pokojowym podejściem Kongresu, Bose wyraźnie należał do obozu, który popierał wykorzystywanie słabości Brytyjczyków dla uzyskania pełnej niepodległości Indii. Przez cały okres istnienia Azad Hind, Bose starał się zdystansować od kolaboracji z Japończykami i stać się bardziej niezależnym, ale było to trudne, ponieważ istnienie Azad Hind jako organizacji rządowej było możliwe dopiero dzięki wsparciu Japończyków, od których rząd i armia indyjska były całkowicie uzależnione. Bose jest jednak uważany przez niektórych we współczesnych Indiach za bohatera narodowego i wspominany jako człowiek, który zaciekle walczył o niepodległość Indii^[32]. Jednakże Subhas Czandra Bose popierał faszyzm i nazizm jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, deklarując w przemówieniu wygłoszonym w Kalkucie w 1930 roku, że Indie potrzebują „syntezy tego, co współczesna Europa nazywa socjalizmem i faszyzmem”^[33] .

Chociaż wojska japońskie niewątpliwie dźwigały główny ciężar walk w Indiach z Brytyjczykami, Indyjska Armia Narodowa sama w sobie była skuteczną siłą bojową, odważnie stawiając czoła lepiej wyposażonym wojskom brytyjskim i alianckim w bitwie pod Imphalem. 18 kwietnia 1944 roku oddział samobójczy pod dowództwem płk. Shaukata Malika przełamał brytyjską obronę i zdobył Moirang w Manipurze. Dzięki temu sukcesowi administracja Azad Hind przejęła kontrolę nad jedynym skrawkiem kontynentalnego terytorium Indii^[34]. Następnie nacierająca Indyjska Armia Narodowa przecięła drogę do Kohimy, stwarzając realne zagrożenie dla brytyjskich pozycji w Silcharze i Kohimie. Kolumna płk. Gulzary Singha wdarła się na 450 km w głąb Indii. Brygada Azad posuwała się naprzód, oskrzydlając pozycje anglo-amerykańskie^[35].

Jednak najpoważniejszymi i ostatecznie śmiertelnymi ograniczeniami Indyjskiej Armii Narodowej były jej całkowita zależność od japońskiej logistyki i zaopatrzenia oraz pełna dominacja powietrzna aliantów, co w połączeniu z liniami zaopatrzeniowymi zablokowanymi przez ulewne deszcze, udaremniło próbę zdobycia Imphalu przez Hindusów i Japończyków^[2].

Po niepowodzeniu oblężenia Imphalu, Japończycy zaczęli przenosić priorytety w alokacji zasobów z Azji Południowej na Pacyfik, gdzie toczyli walki z wojskami amerykańskimi, nacierającymi z wyspy na wyspę, przeciwko japońskim posiadłościom. Gdy stało się jasne, że plany Bose’a, by nacierać na Delhi od granic Birmy, nigdy nie zostaną zrealizowane z powodu porażki Indyjskiej Armii Narodowej pod Imphalem i zatrzymania japońskich armii przez brytyjską przewagę powietrzną, a później morską w regionie, japońskie wsparcie dla Azad Hind osłabło, a następnie całkowicie załamało się wraz z kapitulacją Japonii przed aliantami 2 września 1945 roku^[34].

• Śekhara Bandyopādhyāẏa: From Plassey to partition. Orient Blackswan, 2004. ISBN 81-250-2596-0. (ang.).
• Yin Cao: From policemen to revolutionaries: a Sikh diaspora in global Shanghai, 1885–1945. Leiden: Brill, 2017. ISBN 978-90-04-34408-2. (ang.).
• R. Cribb, N. Li: Imperial Japan and National Identities in Asia, 1895–1945. Taylor & Francis, 2020. ISBN 978-1-000-14401-7. (ang.).
• Jayant Dasgupta: Japanese in Andaman & Nicobar Islands. Red Sun over Black Water. Delhi: Manas Publications, 2002. ISBN 978-81-7049-138-5. (ang.).
• J. J. Dunphy: Unsung Heroes of the Dachau Trials: The Investigative Work of the U.S. Army 7708 War Crimes Group, 1945–1947. McFarland, Incorporated, Publishers, 2018. ISBN 978-1-4766-3337-4. (ang.).
• Michael Edwardes: The Last Years of British India. Cleveland, World Pub. Co., 1964. (ang.).
• Sankar Ghose: Political ideas and movements in India. Allied Publishers, 1975. (ang.).
• R. C. Majumdar: Jibanera Smritideepe (Bengali). Calcutta: General Printers and Publishers, 1978. (ang.).
• Daniel Marston: The Indian Army and the End of the Raj. T. 23. Cambridge University Press, 2014, seria: Cambridge Studies in Indian History and Society. ISBN 978-0-521-89975-8. (ang.).
• L. P. Mathur: Kala Pani. History of the Andaman & Nicobar Islands with a study of India's Freedom Struggle. Delhi: Eastern Book Corporation, 1985. (ang.).
• Tim Moreman: The Jungle, Japanese and the British Commonwealth Armies at War, 1941–45: Fighting Methods, Doctrine and Training for Jungle Warfare. Routledge, 2013. ISBN 978-1-135-76456-2. (ang.).
• H. N. Pandit: Netaji Subhas Chandra Bose. New Delhi: Sterling Publishers, 1988. (ang.).
• H. V. Pant: The Routledge Handbook of Indian Defence Policy: Themes, Structures and Doctrines. Taylor & Francis, 2020. ISBN 978-1-000-07435-2. (ang.).
• The Political Thought of Subhas Chandra Bose. W: Ashu Pasricha: Encyclopaedia Eminent Thinkers. T. 16. Concept Publishing Company, 2008. (ang.).
• Lloyd I. Rudolph, Susanne Hoeber Rudolph: Explaining Indian Democracy: The realm of institutions: state formation and institutional change. Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-569365-2. (ang.).
• S. Sarkar: Modern India: 1885–1947. Delhi: Macmillan India, 1983. ISBN 978-0-333-90425-1. (ang.).
• Harkirat Singh: The INA trial and the Raj. Atlantic Publishers & Distributors, 2003. ISBN 81-269-0316-3. (ang.).
• Hugh Toye: The Springing Tiger: A Study of the Indian National Army and of Netaji Subhas Chandra Bose. Allied Publishers, 2009. ISBN 978-81-8424-392-5. (ang.).