Henry Clay

Ten artykuł dotyczy polityka. Zobacz też: artykuł o wioślarzu.

Henry Clay

Data i miejsce urodzenia	12 kwietnia 1777 Hrabstwo Hanover, Wirginia
Data i miejsce śmierci	29 czerwca 1852 Waszyngton
9. Sekretarz Stanu Stanów Zjednoczonych
Okres	od 7 marca 1825 do 3 marca 1829
Przynależność polityczna	Partia Demokratyczno-Republikańska, Narodowi Republikanie
Poprzednik	John Quincy Adams
Następca	Martin Van Buren
Spiker Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych
Okres	od 1811 do 1814
Poprzednik	Joseph Bradley Varnum
Następca	Langdon Cheves
Okres	od 1815 do 1820
Poprzednik	Langdon Cheves
Następca	John W. Taylor
Okres	od 1823 do 1825
Poprzednik	Philip Pendleton Barbour
Następca	John W. Taylor
Multimedia w Wikimedia Commons

Henry Clay (ur. 12 kwietnia 1777 w hrabstwie Hanover w stanie Wirginia, zm. 29 czerwca 1852 w Waszyngtonie) – amerykański polityk i mówca. Był członkiem Izby Reprezentantów (gdzie był również spikerem) oraz Senatu ze stanu Kentucky^[1]. Kandydat na prezydenta w 1824, 1832 i 1844 roku. Współzałożyciel Narodowych Republikanów oraz Partii Wigów. Clay był również sekretarzem stanu w latach 1825–1829.

Henry Clay urodził się 12 kwietnia 1777 roku w hrabstwie Hanover, jako syn Johna Claya i Elizabeth Hudson Clay. Jego ojciec zmarł w 1781, po czym jego matka poślubiła kapitana Henry'ego Watkinsa. Następnie przeniósł się, wraz z rodziną, do Richmond. Clay nie otrzymał formalnego wykształcenia prawniczego ale w wyniku powiązań rodzinnych został sekretarzem znanego prawnika z Wirginii, George'a Wythe'a. Clay rozpoczął karierę prawniczą w Lexington w 1797 roku.

Był członkiem partii Demokratyczno-Republikańskiej i został wybrany do Legislatury Kentucky w 1803, a następnie do Senatu w 1806, gdzie Clay dołączył do nieformalnej Anty-Brytyjskiej grupy kongresmenów zwanych jastrzębiami wojennymi. W 1810 został wybrany do Izby Reprezentantów, gdzie dzięki pomocy innych jastrzębi wojennych został spikerem. Za prośbą prezydenta Jamesa Madisona, Clay doprowadził do wypowiedzenia wojny Wielkiej Brytanii, co rozpoczęło wojnę roku 1812, a w 1814 roku pomagał negocjować traktat gandawski, który zakończył tą wojnę. W 1820 pomógł zakończyć kryzys, związany z niewolnictwem poprzez uchwalenie Kompromisu Missouri.

Kandydował na prezydenta w 1824 roku, i był trzeci w głosowaniu powszechnym, zdobywając 13% głosów, ale czwarty głosowaniu Kolegium Elektorów, zdobywając 37 głosów. Ponieważ żaden z kandydatów nie uzyskał wymaganej większości głosów elektorskich, zgodnie z 12. poprawką do konstytucji, wybór prezydenta przypadł Izbie Reprezentantów, gdzie Clay użył swoich wpływów jako spiker, żeby doprowadzić do wyboru Johna Quincy Adamsa. Następnie Adams mianował Claya Sekretarzem Stanu, co stało się podstawą wielu oskarżeń o korupcję ze strony zwolenników Andrew Jacksona (kandydata który uzyskał najwięcej głosów powszechnych i elektorskich). Konsekwencją wyborów prezydenckich w 1824 był rozpad partii Demokratyczno-Republikańskiej na Narodowych Republikanów (którzy popierali Adamsa i Claya), i na Demokratów (którzy popierali Jacksona). Te dwa stronnictwa zmierzyły się ze sobą w wyborach w 1828, w których zwyciężyli Demokraci. Clay został wybrany do Senatu w 1831, a w 1832 był kandydatem na prezydenta Narodowych Republikanów, ale przegrał z Andrew Jacksonem. Podczas drugiej kadencji Jacksona, jego przeciwnicy tacy jak Henry Clay czy Daniel Webster założyli Partię Wigów.

Clay ubiegał się o prezydenturę w 1840, lecz konwencja wigów wybrała Williama Henry’ego Harrisona, który został pierwszym prezydentem z tej partii. Po śmierci Harrisona w 1841, nowym prezydentem został jego wiceprezydent John Tyler, który konfliktował z Clayem, przez co Tyler został wyrzucony z partii. W 1844 roku został nominowany na prezydenta przez Wigów, lecz przegrał wybory z Jamesem Polkiem, który w przeciwieństwie do Claya był zwolennikiem aneksji Republiki Teksasu. Clay mocno krytykował Wojnę amerykańsko-meksykańską i ubiegał się o prezydenturę w 1848 roku, ale wigowie nominowali Zachary’ego Taylora, który wygrał wybory. Clay powrócił do Senatu w 1849 roku gdzie odegrał kluczową rolę w uchwaleniu kompromisu 1850 roku, który rozstrzygnął spór związany ze statusem niewolnictwa na terenach zdobytych podczas wojny z Meksykiem.

Zdrowie Claya zaczęło się pogarszać w grudniu 1851 roku. Henry Clay zmarł na gruźlicę w wieku 75 lat, 29 czerwca 1852 roku w Waszyngtonie.

• Biografia w Biographical Directory of the United States Congress (ang.)
• Biografia Office of the Historian, Bureau of Public Affairs, Departament Stanu Stanów Zjednoczonych (ang.)